【尊厳Well-Kaigo】生活を支える医療と介護｜支撑生活的医疗与照护｜2. Geriatric Medicine × Gerontology

【尊严Well-Kaigo】支撑生活的医疗与照护
—— 在老年医学与老年学之间，看见“生活的本质” ——

■ 从隅田川早晨开始的“支撑生活的医疗与照护”
大家早上好，我是利久。
今天依旧是一边录制《Well-Aging Hour》晨间步行广播，一边沿着宁静的隅田川散步。天空七成晴，薄云浮动，柔和的晨光包裹着城市。不知道大家所在的地方天气如何呢。

今天的主题是 “支撑生活的医疗与照护”。
这源自我周围一些医护伙伴所掲げ的理念——“支撑生活的医疗”。它不是以治病为中心的医疗，而是支撑生活本身的医疗，并在其延伸线上与照护相连。
我深切地感受到，这两者的连结，正逐渐成为高龄社会的“基本思想”。

■ 日本的经验，以及来自中国的评价
这次，我提交的以“认知症・零身体约束・照护经营”为主题的论文，被 中国老年学和老年医学学会 正式採纳。
我并非科学家或医生，只是一名长期从事实践的照护者。因此，这篇论文能够在融合“老年医学 × 老年学”两大领域的学会中获得认可，对我来说既意外又无比荣幸。

更让我感动的是，中国的医护专家这样说道：

“日本从‘医疗’走向‘照护’，再走向‘支撑生活的医疗’，这条道路对中国极具启发意义。”

在中国，“照护”这一概念仍多停留在医疗体系之内，正处于即将转向“支撑生活”这一新方向的重要时期。
从这个角度来看，日本照护实践的整理和总结能够被学会评价，我也感到非常高兴。

■ 老年医学与老年学的区别
那么，“老年医学”与“老年学”究竟有何不同呢？

● 老年医学（Geriatrics）
以高龄者的疾病、治疗、恢复、康复等为中心的“医学领域”。

● 老年学（Gerontology）
不仅限于医疗，还包含照护、生活、心理、社会、地域等，是研究高龄者整体生活的“综合学问”。

在日本，老年学的体系化仍不充分；而在中国，老年学已发展得相当完善，并以学会形式发挥影响力。
我重视的“Well-Aging（善老・尊严老去）”这一概念，与老年学高度契合——它关注“人怎样活到最后”的全过程。

这次论文的採纳，也意味着日本照护在医学与生活学的交汇点上获得认可。

■ 支撑尊严照护的“三大支柱”：人性・科学・实践
我将尊严照护整理为三大核心支柱：

人性（Humanity）
科学（Science）
实践（Practice）
认知症理解、零身体约束、沟通方法、照护环境构建——这些都不仅是技术，而是需要以“尊严”为中心重新编辑。
而我目前正在尝试将其进一步整合进 369法则（特斯拉法则） 中，形成一套照护经营与照护模式。

3：呼吸
6：空气
9：静默与内省

这三个要素，从科学角度看，对照护场景极为重要。

呼吸稳，则心稳；
心稳，则睡眠深；
睡眠深，则行为和关系都会改变。

照护者与高龄者“呼吸的波长一致”，会直接提升照护质量。

■ “3・6・9呼吸法”与沟通
我提出的 369呼吸法 如下：

吸气 3 秒
呼气 6 秒
静心 9 秒
这 “9 秒的静默”，能让照护者平稳情绪、避免判断失误，并以更好的方式接住对方的情绪。

无论是 SNS 回应还是人与人的对话，我都深刻体会到这一“间”的重要性。

● 应立即回应时，以感恩为先。
● 需要深思熟虑时，则先调整呼吸、理清情绪，再作答复。

照护现场完全相同。

■ 从“零身体约束”开始的我的原点
我的照护实践起点是认知症照护。很早我就意识到：

“只要存在身体约束，就不可能实现尊严照护。”

为了真正做到零约束，不仅需要技术和知识，还必须理解呼吸、情绪与空间的关系。
这次论文的採纳，让我再次确认了这一原点，也让我意识到——日本的经验需要更体系化，并向亚洲各国传递。

■ 从老年医学到老年学，再走向“生活本身”
老年医学关注治疗。
老年学关注生活。

而真正的“介护（照护）未来”，正位于两者的连结处。

通过这次採纳，我将继续深入整理“支撑生活的医疗与照护”的全貌，构建可在亚洲共享的尊严照护模型。

本月底，北京将召开该学会的论坛，论文正式版本也将公开。届时我会再向大家汇报。

愿大家今天也能调整呼吸、吸入好空气，以平静的心度过美好的一天。
非常感谢。

如有疑问，欢迎通过本网站的“联系我们”随时提问。

【Dignity Well-Kaigo】Medical Care and Caregiving That Support Daily Life
— Discovering the Essence of “Living” Between Geriatric Medicine and Gerontology —

■ A Morning on the Sumida River: Where the Idea Begins
Good morning, this is Rikyu.
Today, as always, I’m recording the “Well-Aging Hour” morning walking radio while strolling along the calm Sumida River. About 70% of the sky is blue, with thin clouds drifting across and gentle morning light wrapping the city. I hope the morning in your area is peaceful as well.

Our theme today is “Medical Care and Caregiving That Support Daily Life.”
This idea originates from the concept used by some of my professional healthcare colleagues: “medical care that supports living.”
It is not medical care focused on curing illness but medical care that supports daily life itself—and caregiving as its natural extension.

I increasingly feel that this connection is becoming the core philosophy of our aging society.

■ Japan’s Journey—and How China Views It
Recently, my paper on “Dementia, Zero Physical Restraint, and Care Management” was accepted by the Chinese Society of Gerontology and Geriatrics.

I am neither a scientist nor a physician—just a practitioner of caregiving.
So, for my work to be recognized by a society that integrates geriatric medicine and gerontology—medicine and the science of living—was both surprising and deeply meaningful.

What moved me even more were the words from Chinese medical experts:

“Japan’s path—from medical care, to caregiving, to medical care that supports daily living—offers major insights for China.”

In China, the concept of caregiving is still positioned largely within the medical system.
The country is now on the verge of shifting toward a “living-support” model similar to the path Japan has taken.

From that perspective, I believe the paper’s acceptance reflects the value found in organizing and presenting Japan’s long caregiving experience.

■ The Difference Between Geriatric Medicine and Gerontology
So what exactly is the difference between geriatric medicine and gerontology?

● Geriatric Medicine (Geriatrics)
A medical discipline focusing on diseases, treatment, recovery, and rehabilitation of older adults.

● Gerontology
A comprehensive field that includes not only medicine but also caregiving, daily living, psychology, society, and community—everything that surrounds the lives of older adults.

In Japan, gerontology has not yet been fully systematized, while in China it has developed into a clearly defined academic discipline with strong institutional foundations.

The concept of Well-Aging, which I value deeply, aligns closely with gerontology.
It represents a holistic approach to “living as a human being until the very end.”

This acceptance signals that Japanese caregiving has been recognized at the intersection of these two academic worlds.

■ Three Pillars That Support Dignity Care
I describe Dignity Well-Kaigo using three essential pillars:

Humanity
Science
Practice
Understanding dementia, eliminating physical restraints, communication, environmental design—these are not just techniques.
They must be re-edited through the lens of dignity, which determines the future of care.

Recently, I have been integrating these ideas into a caregiving and management model based on the 3-6-9 Principle (Tesla’s principle).

3：Breathing
6：Air
9：Silence and Reflection
These three elements are scientifically significant in caregiving.

When breathing stabilizes, the mind settles.
When the mind settles, sleep deepens.
When sleep deepens, actions and relationships improve.

The “alignment of breathing” between caregiver and older adult greatly influences care quality.

■ The 3-6-9 Breathing Method and Communication
Here is the 3-6-9 Breathing Method I propose:

Inhale for 3 seconds
Exhale for 6 seconds
Stay in quiet reflection for 9 seconds
The “9 seconds of silence” helps caregivers stabilize their emotions, avoid misjudgment, and respond to others with clarity and empathy.

This principle applies to SNS communication as well:

When an immediate reply is needed → respond with gratitude.
When the content requires thought → adjust breathing, calm the mind, and respond after reflection.
In caregiving, the same is true.

■ “Zero Physical Restraint” — My Starting Point
My foundation in caregiving began with dementia care. And many times, I returned to this fundamental truth:

“Dignity care cannot exist where physical restraints exist.”

To eliminate restraints, knowledge and techniques are not enough.
We must understand breathing, emotions, the use of air and space.

The acceptance of this paper reminded me strongly of this origin.
It also made me feel a renewed responsibility to systematize Japan’s caregiving experience and share it across Asia.

■ From Geriatric Medicine to Gerontology—Toward Daily Living
Geriatric medicine focuses on treatment.
Gerontology focuses on life itself.

And the future of caregiving lies in the bridge between the two.

Inspired by this acceptance, I intend to further refine the overall structure of “medical care and caregiving that support living.”

The full paper will be officially released at the forum held in Beijing later this month.
I will update you again with the results and feedback.

Please take a deep breath, inhale good air, and spend a calm and meaningful day.
Thank you very much.

If you have any questions, please feel free to contact us through the “Contact Us” section on this website.

【การดูแลที่มีศักดิ์ศรี Well-Kaigo】การแพทย์และการดูแลที่ค้ำจุนชีวิตประจำวัน
— มองเห็น “แก่นแท้ของการใช้ชีวิต” ระหว่างเวชศาสตร์ผู้สูงอายุและสหวิทยาการผู้สูงอายุ —

■ เช้าวันใหม่ริมแม่น้ำสึมิดะ: จุดเริ่มต้นของแนวคิด
สวัสดีตอนเช้าครับ ผมคือริคิว
วันนี้ผมก็ยังคงบันทึกรายการ “Well-Aging Hour” ระหว่างเดินออกกำลังกายยามเช้าตามริมแม่น้ำสึมิดะที่สงบเงียบ ท้องฟ้าสีฟ้าราว 70% มีเมฆบางลอยอยู่ และแสงอ่อนของตอนเช้าก็โอบล้อมเมืองไว้อย่างอ่อนโยน ไม่รู้ว่าที่ๆ คุณอยู่เป็นเช้าวันแบบไหนนะครับ

หัวข้อของวันนี้คือ “การแพทย์และการดูแลที่ค้ำจุนชีวิตประจำวัน”
แนวคิดนี้มาจากเพื่อนร่วมงานในสายการแพทย์ของผมที่ใช้คำว่า “การแพทย์ที่ค้ำจุนการใช้ชีวิต”
นี่ไม่ใช่การแพทย์ที่มุ่งรักษาโรคเท่านั้น แต่เป็นการแพทย์ที่สนับสนุน “การดำรงชีวิตจริงของผู้สูงอายุ” และมีการดูแลในชีวิตประจำวันเป็นส่วนขยายที่ต่อเนื่องกัน

ผมรู้สึกอย่างชัดเจนว่าความเชื่อมโยงระหว่างสองสิ่งนี้กำลังกลายเป็น แนวคิดหลักของสังคมสูงวัยสมัยใหม่

■ เส้นทางของญี่ปุ่น และการประเมินจากจีน
เมื่อเร็วๆ นี้ บทความของผมในหัวข้อ “ภาวะสมองเสื่อม・การไม่ใช้การจำกัดทางกายภาพ・การบริหารการดูแล”
ได้รับการคัดเลือกจาก สมาคมเวชศาสตร์และผู้สูงอายุจีน (Chinese Society of Gerontology and Geriatrics)

ผมไม่ใช่นักวิทยาศาสตร์หรือแพทย์ แต่เป็นเพียงผู้ปฏิบัติงานจริงในภาคการดูแล
ดังนั้นการที่บทความของผมได้รับการประเมินในเวทีที่รวมทั้ง เวชศาสตร์ผู้สูงอายุ และ สหวิทยาการผู้สูงอายุ
นับว่าเป็นเกียรติและเหตุการณ์ที่ทำให้ผมประหลาดใจอย่างมาก

ที่ทำให้ผมซาบซึ้งยิ่งกว่านั้น คือคำพูดของผู้เชี่ยวชาญด้านการแพทย์จากจีนว่า

“เส้นทางที่ญี่ปุ่นเดินมา—จากการแพทย์ ไปสู่การดูแล และไปสู่การแพทย์ที่สนับสนุนชีวิต—เป็นบทเรียนสำคัญสำหรับจีน”

ในประเทศจีน แนวคิดเรื่อง “การดูแลผู้สูงอายุ” ยังอยู่ในกรอบของการแพทย์
และขณะนี้กำลังเข้าสู่ช่วงเวลาที่จะเปลี่ยนทิศทางไปสู่ “การค้ำจุนชีวิตประจำวัน” เช่นเดียวกับญี่ปุ่น
ในบริบทนี้ ผมคิดว่าเหตุผลที่บทความได้รับการคัดเลือก
คือการที่ได้สรุปและจัดระเบียบประสบการณ์ของญี่ปุ่นอย่างเป็นระบบ

■ ความแตกต่างระหว่างเวชศาสตร์ผู้สูงอายุ กับสหวิทยาการผู้สูงอายุ
แล้ว “เวชศาสตร์ผู้สูงอายุ” กับ “สหวิทยาการผู้สูงอายุ” ต่างกันอย่างไร?

● เวชศาสตร์ผู้สูงอายุ (Geriatrics)
เป็นสาขาการแพทย์ที่มุ่งเน้นการวินิจฉัย รักษา ฟื้นฟู และฟื้นฟูสมรรถภาพของผู้สูงอายุ

● สหวิทยาการผู้สูงอายุ (Gerontology)
เป็นศาสตร์แบบองค์รวมที่รวมทั้งการแพทย์ การดูแลจิตใจ การใช้ชีวิต สังคม และชุมชนของผู้สูงอายุเข้าไว้ด้วยกัน

ในญี่ปุ่น “สหวิทยาการผู้สูงอายุ” ยังไม่ได้พัฒนาเป็นระบบที่ชัดเจน
ในขณะที่จีนมีการพัฒนาและจัดระบบเป็นศาสตร์อย่างมั่นคงจนจัดตั้งเป็นสมาคมระดับประเทศ
แนวคิด Well-Aging ที่ผมให้ความสำคัญนั้นตรงกับแก่นของ Gerontology อย่างยิ่ง
เพราะคือการมอง “การใช้ชีวิตอย่างเป็นมนุษย์จนถึงวินาทีสุดท้าย”

การได้รับคัดเลือกในครั้งนี้จึงเป็นสัญลักษณ์ว่า “การดูแลแบบญี่ปุ่น” ถูกมองเห็นในจุดบรรจบของสองศาสตร์สำคัญนี้

■ เสาหลัก 3 ประการของการดูแลที่มีศักดิ์ศรี
ผมสรุปการดูแลแบบ การดูแลที่มีศักดิ์ศรี Well-Kaigo ด้วยเสาหลักสามประการ คือ

ด้านมนุษยธรรม (Humanity)
ด้านวิทยาศาสตร์ (Science)
ด้านปฏิบัติจริง (Practice)
การเข้าใจภาวะสมองเสื่อม การปฏิบัติแบบไร้การจำกัดกายภาพ การสื่อสาร และการสร้างสภาพแวดล้อมการดูแล
ล้วนไม่ใช่แค่ “เทคนิค” แต่ต้องถูก “ตีความใหม่ผ่านมุมมองของศักดิ์ศรี”

และล่าสุด ผมได้พยายามจัดระบบแนวคิดเหล่านี้เข้ากับ หลัก 3-6-9 (Tesla Principle)
เพื่อนำมาใช้กับการบริหารจัดการและรูปแบบการดูแลสมัยใหม่

3：ลมหายใจ (Breathing)
6：อากาศ (Air)
9：ความสงบและการใคร่ครวญ (Silence & Reflection)
สามสิ่งนี้มีความสำคัญมากในมุมมองทางวิทยาศาสตร์ของงานดูแลผู้สูงอายุ

เมื่อการหายใจนิ่ง → ใจนิ่ง
ใจนิ่ง → การนอนหลับลึก
การนอนหลับลึก → พฤติกรรมและความสัมพันธ์ดีขึ้น

การที่ลมหายใจของผู้ดูแลและผู้สูงอายุ “ปรับจังหวะให้ตรงกัน”
ส่งผลโดยตรงต่อคุณภาพการดูแล

■ เทคนิคหายใจ 3-6-9 และการสื่อสาร
เทคนิคการหายใจแบบ 3-6-9 มีดังนี้

สูดลมเข้า 3 วินาที
ผ่อนลมหายใจออก 6 วินาที
อยู่กับความเงียบ 9 วินาที
“9 วินาทีแห่งความนิ่ง” ช่วยให้ผู้ดูแลปรับอารมณ์
ลดความผิดพลาด และรับรู้ความรู้สึกของอีกฝ่ายได้ชัดเจนขึ้น

สิ่งนี้ใช้ได้ทั้งในงานดูแล และการตอบข้อความใน SNS หรือการสื่อสารทั่วไป
เมื่อควรตอบทันที—ให้ตอบด้วย “ความขอบคุณ”
แต่เมื่อเป็นเนื้อหาที่ต้องไตร่ตรอง—ให้ใช้ลมหายใจจัดจังหวะก่อนตอบ
งานดูแลก็เช่นเดียวกัน

■ จุดเริ่มต้นของผม: ศูนย์การจำกัดกายภาพเป็นศูนย์
จุดเริ่มต้นของผมในฐานะผู้ดูแล คือการดูแลผู้ป่วยสมองเสื่อม
และผมได้เรียนรู้อย่างชัดเจนว่า:

“ตราบใดที่ยังมีการจำกัดกายภาพ ก็ไม่อาจเรียกว่าเป็นการดูแลที่มีศักดิ์ศรีได้”

เพื่อขจัดการจำกัดกายภาพ เราต้องเข้าใจ
ไม่เพียงแต่ความรู้และเทคนิค แต่รวมถึง ลมหายใจ อารมณ์ และคุณภาพของอากาศ
การได้รับคัดเลือกบทความครั้งนี้ จึงเป็นการพาผมย้อนกลับไปสู่ “จุดตั้งต้น” อีกครั้ง
และทำให้ผมตระหนักว่าจำเป็นต้องจัดระบบความรู้เหล่านี้
เพื่อส่งต่อจากญี่ปุ่นสู่เอเชียในวงกว้าง

■ จากเวชศาสตร์ผู้สูงอายุ → สหวิทยาการผู้สูงอายุ → การใช้ชีวิตจริง
เวชศาสตร์ผู้สูงอายุคือ “การรักษา”
สหวิทยาการผู้สูงอายุคือ “การใช้ชีวิต”

และอนาคตของการดูแล อยู่ที่ สะพานที่เชื่อมสองสิ่งนี้เข้าด้วยกัน

การได้รับเลือกครั้งนี้ทำให้ผมตั้งใจว่า
จะจัดระเบียบภาพรวมของ “การแพทย์และการดูแลที่ค้ำจุนชีวิตประจำวัน” ให้ลึกซึ้งยิ่งขึ้น
เพื่อเป็นโมเดลที่ใช้ร่วมกันได้ในเอเชีย

ปลายเดือนนี้ที่ปักกิ่งจะมีการเผยแพร่ต้นฉบับบทความอย่างเป็นทางการ
และผมจะรายงานผลและข้อเสนอแนะให้ทุกคนทราบอีกครั้ง

ขอให้ทุกท่านหายใจอย่างสงบ รับอากาศดีๆ
และมีวันที่เต็มไปด้วยความเงียบสงบภายในใจ
ขอบคุณมากครับ

หากมีคำถาม สามารถสอบถามได้ที่หน้า “ติดต่อเรา” บนเว็บไซต์นี้

【尊厳Well-Kaigo】生活を支える医療と介護
―― 老年医学と老年学の狭間で見えてきた「生活の本質」 ――

■ 朝の隅田川から始まる「生活を支える医療と介護」
おはようございます。利久です。
今日も「ウエルエイジング・アワー」朝のウォーキングラジオを収録しながら、穏やかな隅田川沿いを歩いています。青空は七割、薄い雲が浮かび、やさしい朝の光が街を包んでいました。皆さまの地域はいかがでしょうか。

今日のテーマは 「生活を支える医療と介護」 です。これは、私の周りの医療職が掲げている「生活を支える医療の会」という言葉に端を発します。病気を治す医療ではなく、生活そのものを支える医療。そしてその延長線上にある介護。
この二つのつながりが、いま高齢社会の“基本思想”になりつつあると強く感じています。

■ 日本の歩みと、中国での評価
今回、私が提出した「認知症・身体拘束・介護経営」をテーマとした論文が、中国老年学和老年医学学会 に採択されました。
私自身は科学者でも医師でもありません。ただの介護実践者です。その論文が“老年医学×老年学”という、医学と生活学の両方を包含する学会に評価されたことは、私にとっても驚きであり、非常に光栄なことでした。

そして、それ以上に驚いたのは、中国の医療関係者がこう語ってくださったことです。

「日本が歩んできた“医療から介護へ、生活を支える医療へ”という道は、中国にとって大きなヒントになる。」

中国では、介護という概念はまだ医療の枠内にある段階で、これから日本と同じように“生活を支える”方向へと大きく舵を切る時期にあります。その文脈の中で、日本の介護実践を整理した論文が評価されたのだろうと感じています。

■ 老年医学と老年学の違い
では、そもそも「老年医学」と「老年学」は何が違うのでしょうか。

老年医学（Geriatrics）
高齢者の病気、治療、回復、リハビリを中心とする“医療の学問”。

老年学（Gerontology）
医療にとどまらず、介護、生活、心理、社会、地域を含めた“高齢者をとりまく総合学問”。

日本では老年学があまり体系化されていませんが、中国では老年学がしっかりと構築され、学会として機能しています。
私が大切にしている「ウエルエイジング」という概念は、まさに老年学と重なります。“最期まで人として生きる”という人生全体を包含する学びです。

今回の採択は、まさにその交点に日本の介護が位置づけられた証でもあります。

■ 尊厳介護を支える「人間的・科学的・実践的」という三本柱
私は、尊厳介護を 「人間的」「科学的」「実践的」 の三つの柱で整理しています。
認知症理解、身体拘束ゼロの実践、コミュニケーション、環境づくり。それらをただの技術としてではなく、尊厳という軸で再編集することが介護の未来につながると考えています。

ここで私が最近まとめているのが、369法則（テスラ法則）を基盤にした介護経営とケアモデルです。

3：呼吸
6：空気
9：静けさと内省
この3つは、介護の現場を科学的に見ても極めて重要なキーワードです。
呼吸が整えば、心が整い、睡眠が深まり、行動や関係性が変わります。介護者と高齢者の“呼吸の波長が合う”ということは、ケアの質を大きく左右します。

■ 3・6・9呼吸法とコミュニケーション
私が提案している「369呼吸法」は以下の通りです。

3秒吸う
6秒吐く
9秒静かに心を整える
この「9秒の静けさ」が、介護者の心の揺れを整え、判断を誤らず、相手の感情を正しく受け止める余白になります。
SNSでのレスポンスや対人コミュニケーションにおいても、私はこの“間”がとても重要だと感じています。

すぐに返すべきときは感謝の気持ちで。
しかし内容を考えるべきときは、呼吸を整え、心を整え、整理してから返信する。
介護現場でも全く同じです。

■ 身体拘束ゼロから始まった私の原点
私の実践は認知症介護から始まりました。そして、「身体拘束がある限り尊厳介護は成立しない」という原点に戻ることが何度もありました。
身体拘束をしないためには、知識と技術だけではなく、呼吸・感情・空気の使い方までも理解しなければなりません。

今回の論文採択は、私にとってこの原点を再確認する機会になりました。
そして、もっと体系的にまとめ、日本からアジアへ届けていく責任があると強く感じています。

■ これから、ここから：老年医学から老年学へ、そして「生活へ」
治療としての老年医学。
生活を支える老年学。

その両者をつなぐ場所に、介護の未来があります。
今回の採択をきっかけに、私は「生活を支える医療と介護」の全体像を、もう一度深く整理していきたいと思っています。

今月末、中国北京で開催されるフォーラムで正式な論文本編が公開される予定です。
また結果や評価を皆さまに丁寧にフィードバックしてまいります。

今日も呼吸を整え、良い空気を吸い、心静かな一日をお過ごしください。
ありがとうございました。

ご質問は本サイトの「お問い合わせ欄」からお気軽にお寄せください。