【尊厳Well-Kaigo｜多言語ブログ】介護の本質を定める「呼吸OS1.0」Breathing OS 1.0

朝の隅田川から始まる問い
おはようございます。利久です。
今日も「ウェルエイジング・アワー」朝のウォーキングラジオを、隅田川のほとりからお届けしています。
空は青く、朝日が差し込んでいますが、今日は少し風が強く、川の流れもいつもより速く感じます。自然の変化を体で感じながら、今日のテーマに向き合います。

本日のテーマは
「尊厳Well-Kaigo｜介護の本質を定める 呼吸OS1.0」 です。

日本の介護を、世界にどう伝えるか
私は今、日本の介護を海外に伝えるために、何をどのような言葉で伝えるべきかを整理しています。その中で行き着いた理念が「尊厳Well-Kaigo」です。

日本の介護の歩みを振り返ると、その中心には常に「認知症介護」がありました。制度、技術、現場の工夫、その多くは認知症のある高齢者と向き合う中で育まれてきたものです。そこで私は「尊厳認知症介護講座」を作り、体系的にまとめてみました。

介護の“本質”とは何か
講座を作る中で、改めて問いが生まれました。
介護の本質とは何だろうか。

歳を重ね、介護が必要になっても、認知症があっても、自分で選び、決め、自分らしく生き切る。そのために介護がある。この人間的な営みこそが、介護の本質だと私は考えています。

食事、排泄、入浴。いわゆる「三大介護」は、どれも欠かすことのできない基本です。身体を整え、生活を支え、安心を生み出します。しかし、これらを本当に支えている“さらに下の層”があるのではないか。そう考え始めました。

介護を動かす「OS」という視点
そこで浮かび上がってきたのが「OS（オペレーションシステム）」という考え方です。

パソコンで言えば、WindowsやmacOSがOSです。その上でWordやExcel、さまざまなアプリが動いています。OSがなければ、どんなソフトも動きません。

この構造を介護に当てはめたとき、私は気づきました。
介護を動かしているOSは「呼吸」なのではないかと。

呼吸は、あまりに当たり前すぎた
呼吸はあまりにも当たり前で、これまで介護技術として語られることはほとんどありませんでした。介護教育や資格制度の中でも、「呼吸を整える」という項目は前面には出てきません。

しかし、睡眠も、脳血流も、感情の安定も、すべて呼吸と深く結びついています。呼吸によって酸素を取り入れ、二酸化炭素を排出し、脳の血流が変わる。脳に溜まった老廃物が流れることも、科学的に示されつつあります。

三段論法的に整理すると、
脳の状態を左右するのは呼吸であり、介護の安定を支える基盤もまた呼吸だと言えるのです。

呼吸OSの上で、介護は動く
私は、呼吸を「介護のOS」と位置づけました。
そのOSを動かす理念が「尊厳Well-Kaigo」です。

呼吸というOSの上で、
・食事
・排泄
・入浴
・認知症介護
・看取り介護

といった介護の“コンテンツ”や“プログラム”が動いていきます。環境を整え、空気を整えることも重要ですが、その中心には常に「呼吸」があります。

徘徊は「意味のない行動」ではない
この視点で、認知症のBPSD（周辺症状）を見直してみます。代表的なものが、いわゆる「徘徊」です。

意味もなく歩き回る――そう説明されることが多いですが、本当に意味はないのでしょうか。私はそうは思いません。特別養護老人ホームでは、「徘徊」ではなく「散歩」と呼んでいました。

歩くことでリズム運動が生まれ、脳内ではセロトニンが分泌され、気持ちが落ち着く。不安や落ち着かなさを、身体が無意識に調整しようとしている。その行動の背景には、呼吸と感情の不安定さがあります。

場所が分からなくなり、戻れなくなるのは記憶障害の影響もありますが、根底には「不安」があります。そしてその不安は、呼吸の乱れとも深く関係しています。

呼吸から整える介護へ
だからこそ、徘徊を止めるのではなく、
呼吸から整える介護へ視点を変える必要があります。

呼吸OSを整えることで、脳の状態が変わり、感情が安定し、行動も変わっていく。この考え方を私は「呼吸OS1.0」と名づけました。

OSは進化する
WindowsやmacOSがアップデートされるように、OSは進化します。私自身の介護観も、長年の実践を通じてバージョンアップしてきました。

高齢者共感体験インスタントシニアは今、3.0の段階に来ています。
OSがあるからこそ、プロダクトも、教育も、仕組みも、安定して動き、進化できるのです。

介護の原点としての呼吸
呼吸OSそのものは商品ではありません。しかし、OSがなければ、車は動かず、道具も活かされません。ニコラ・テスラが語ったエネルギーやリズム、369法則も、突き詰めれば「呼吸」と同じ領域にあります。

これからの介護は、
呼吸をOSとして整え、その上で食事・睡眠・認知症介護を走らせていく時代です。

今日、その整理がようやく言葉になりました。
最後までお読みいただき、ありがとうございました。

ご質問は本サイトの「お問い合わせ欄」からお気軽にお寄せください。

【Dignity Well-Kaigo | Multilingual Blog】
Defining the Essence of Care: Breathing OS 1.0
— Breathing OS 1.0 —
A Question That Begins by the Sumida River
Good morning. This is Rikyu.
Today again, I am broadcasting the Well-Aging Hour Morning Walking Radio from the banks of the Sumida River.

The sky is blue and the morning sun is shining, but today the wind is a little stronger than usual, and the river seems to be flowing faster. As I feel these changes in nature through my body, I turn my attention to today’s theme.

Today’s topic is:
“Dignity Well-Kaigo: Defining the Essence of Care — Breathing OS 1.0.”

How Can Japanese Caregiving Be Shared with the World?
I am currently organizing how Japanese caregiving should be communicated to the world—what should be conveyed, and in what words. The philosophy I arrived at through this process is Dignity Well-Kaigo.

When we look back at the history of caregiving in Japan, we find that dementia care has always been at its core. Systems, techniques, and on-site innovations were cultivated through close engagement with older adults living with dementia. With this in mind, I created the Dignified Dementia Care Course and organized these experiences into a structured framework.

What Is the “Essence” of Care?
While developing this course, a fundamental question resurfaced:
What is the essence of caregiving?

Even as people age, require care, or live with dementia, caregiving exists so that they can continue to choose, decide, and live their lives in their own way—to the very end. I believe this deeply human process is the true essence of care.

Meals, toileting, and bathing—the so-called three pillars of care—are indispensable foundations. They support the body, sustain daily life, and provide reassurance. Yet I began to wonder: is there not an even deeper layer that truly supports all of these?

Viewing Care Through the Lens of an “OS”
This led me to the concept of an OS (Operating System).

In computers, Windows or macOS function as the OS. Applications such as Word, Excel, and countless others operate on top of it. Without an OS, no software can run.

When I applied this structure to caregiving, I realized something essential:
The OS that runs caregiving may be breathing itself.

Breathing Was Too Obvious to Notice
Breathing is so natural that it has rarely been discussed as a caregiving technique. Even in caregiving education and certification systems, “regulating breathing” is seldom emphasized.

Yet sleep, cerebral blood flow, and emotional stability are all deeply connected to breathing. Through breathing, we take in oxygen, release carbon dioxide, and influence blood flow to the brain. It is also increasingly recognized scientifically that waste products accumulated in the brain are cleared through these processes.

If we organize this logically:
Breathing governs brain function, and breathing also forms the foundation that stabilizes caregiving itself.

Care Operates on the Breathing OS
I define breathing as the OS of caregiving.
The philosophy that runs this OS is Dignity Well-Kaigo.

On top of this Breathing OS operate the “contents” and “programs” of care, such as:

Meals
Toileting
Bathing
Dementia care
End-of-life care
Improving the environment and air quality is also important, but at the center of everything lies breathing.

Wandering Is Not “Meaningless Behavior”
From this perspective, let us reconsider BPSD (Behavioral and Psychological Symptoms of Dementia), particularly what is commonly called wandering.

It is often described as “walking around aimlessly,” but is it truly meaningless? I do not believe so. In special nursing homes, we often referred to it not as wandering, but as walking or strolling.

Walking creates rhythmic movement, which promotes serotonin release in the brain and brings emotional calm. The body is unconsciously attempting to regulate anxiety and restlessness. Behind this behavior lies instability in breathing and emotions.

While memory impairment plays a role in losing one’s way or being unable to return, the deeper root is anxiety—and that anxiety is closely linked to disrupted breathing.

Toward Care That Begins with Breathing
That is why, rather than trying to stop wandering, we must shift our perspective to care that begins by regulating breathing.

When the Breathing OS is adjusted, brain function changes, emotions stabilize, and behavior transforms. I have named this approach Breathing OS 1.0.

OSs Evolve
Just as Windows and macOS are updated, operating systems evolve. My own understanding of caregiving has also been continuously updated through years of practice.

Empathic experience—what I call Instant Senior Experience—has now reached version 3.0. Because an OS exists, products, education, and systems can operate stably and continue to evolve.

Breathing as the Origin of Care
Breathing OS itself is not a product. However, without an OS, cars cannot run and tools cannot function. The concepts of energy, rhythm, and the 3-6-9 principle discussed by Nikola Tesla ultimately point to the same domain as breathing.

The future of caregiving lies in this:
breathing as the OS, upon which meals, sleep, and dementia care can function smoothly and harmoniously.

Today, this framework has finally taken shape in words.
Thank you very much for reading until the end.

If you have any questions, please feel free to contact us through the “Contact” section of this website.

【尊严 Well-Kaigo｜多语言博客】
确立照护本质的「呼吸OS 1.0」
—— Breathing OS 1.0 ——
从隅田川清晨开始的提问
大家早上好。我是利久。
今天，我依然从隅田川河畔，为大家带来《Well-Aging Hour 早晨散步广播》。

天空湛蓝，晨光洒落，不过今天的风比平时稍大，河水的流动也显得更加迅速。在用身体感受自然变化的同时，我开始思考今天的主题。

今天的主题是：
「尊严 Well-Kaigo｜确立照护本质的 呼吸OS 1.0」。

如何将日本的照护经验传向世界
我目前正在梳理：要把日本的照护经验传递到海外，究竟应该传达什么，又该用怎样的语言去表达。最终，我凝练出的核心理念，便是 「尊严 Well-Kaigo」。

回顾日本照护的发展历程，可以发现，其核心始终是认知症照护。制度、技术以及一线现场的各种创新，大多都是在与患有认知症的高龄者不断对话中逐渐形成的。基于此，我创建了「尊严认知症照护课程」，并对相关经验进行了系统整理。

什么才是照护的「本质」
在整理课程的过程中，一个根本性的问题再次浮现：
照护的本质究竟是什么？

即使随着年龄增长、需要照护，甚至患有认知症，人依然能够自己选择、自己决定，并以自己的方式走完人生。照护，正是为了支持这一过程而存在的。我认为，这种极其人性的实践，正是照护的本质所在。

进食、排泄、沐浴——所谓的「照护三大基本」，缺一不可。它们调理身体、支撑生活、带来安心。然而，我开始意识到：是否还存在着一个更深层的基础，真正支撑着这一切？

以「OS（操作系统）」重新理解照护
于是，我找到了「OS（Operating System，操作系统）」这一视角。

在电脑中，Windows 或 macOS 是 OS，其上运行着 Word、Excel 以及各种应用程序。没有 OS，任何软件都无法运转。

当我将这一结构套用到照护领域时，产生了一个清晰的认识：
驱动照护运转的 OS，或许正是「呼吸」。

因为太理所当然，而被忽视的呼吸
呼吸过于自然，以至于几乎从未被当作照护技术来讨论。在照护教育与资格体系中，「调节呼吸」也很少成为重点。

然而，睡眠、脑部血流、情绪稳定，都与呼吸密切相关。通过呼吸，我们吸入氧气、排出二氧化碳，进而影响大脑的血流状态。近年来，科学研究也逐渐指出，脑内积累的代谢废物，正是通过这些机制被清除的。

如果用逻辑来整理：
影响大脑状态的是呼吸，而支撑照护稳定运行的基础，同样是呼吸。

照护，是在「呼吸OS」之上运转的
我将呼吸定义为 「照护的OS」。
而驱动这一OS的核心理念，正是 「尊严 Well-Kaigo」。

在呼吸这一OS之上，运行着照护的各种「内容」与「程序」，例如：

饮食
排泄
沐浴
认知症照护
临终照护（看护生命走到最后）
改善环境、净化空气固然重要，但其核心始终离不开「呼吸」。

徘徊并非「毫无意义的行为」
从这一视角重新审视认知症的BPSD（行为与心理症状），最具代表性的便是所谓的「徘徊」。

它常被解释为「无目的地走来走去」，但真的没有意义吗？我并不这样认为。在特养机构中，我们并不称之为「徘徊」，而是称为「散步」。

行走会产生节律性运动，促进大脑分泌血清素，使情绪逐渐安定。高龄者的身体，正在无意识地调节内心的不安与焦躁。而这一行为背后，正是呼吸与情绪的不稳定。

虽然迷路或无法返回与记忆障碍有关，但其更深层的根源是「不安」。而这种不安，与呼吸的紊乱密切相连。

从「呼吸」开始重构照护
正因为如此，我们不应只是试图阻止徘徊，
而应将视角转向 「从呼吸开始整合的照护」。

当呼吸OS得到调整，大脑状态会随之改变，情绪趋于稳定，行为也会发生转变。我将这一理念命名为 「呼吸OS 1.0」。

OS，本身也会进化
正如 Windows 与 macOS 会不断升级，OS 本身也在持续进化。我对照护的理解，同样是在长期实践中不断更新的。

「高龄者共感体验（Instant Senior）」如今已经进入 3.0 阶段。正因为存在OS，产品、教育与系统，才能稳定运行并持续进化。

以呼吸为起点的照护
呼吸OS本身并不是商品。然而，没有OS，汽车无法行驶，工具也无法发挥作用。尼古拉·特斯拉所提出的能量、节律，以及 3-6-9 法则，追根究底，也都指向与「呼吸」相同的领域。

未来的照护，将是这样的时代：
以呼吸作为OS，在其之上运行饮食、睡眠与认知症照护。

今天，这一整理终于化为语言呈现出来。
感谢您读到最后。

如有任何疑问，欢迎通过本网站的 「联系我们」 页面与我们取得联系。

【การดูแลที่มีศักดิ์ศรี Well-Kaigo｜บล็อกหลายภาษา】
การกำหนดแก่นแท้ของการดูแลด้วย “Breathing OS 1.0”
—— Breathing OS 1.0 ——
คำถามที่เริ่มต้นจากยามเช้าริมแม่น้ำสุมิดะ
สวัสดีตอนเช้าครับ ผมริคิว
วันนี้เช่นเคย ผมขอถ่ายทอดรายการ Well-Aging Hour วิทยุเดินยามเช้า จากริมแม่น้ำสุมิดะ

ท้องฟ้าเป็นสีฟ้า แสงอาทิตย์ยามเช้าส่องลงมา แต่วันนี้ลมแรงกว่าปกติเล็กน้อย กระแสน้ำในแม่น้ำก็ดูไหลเร็วขึ้น ขณะรับรู้การเปลี่ยนแปลงของธรรมชาติผ่านร่างกาย ผมขอหันมาพิจารณาหัวข้อของวันนี้

หัวข้อในวันนี้คือ
“การดูแลที่มีศักดิ์ศรี Well-Kaigo｜การกำหนดแก่นแท้ของการดูแลด้วย Breathing OS 1.0”

จะถ่ายทอดการดูแลแบบญี่ปุ่นสู่โลกได้อย่างไร
ขณะนี้ผมกำลัง整理ความคิดว่า หากจะถ่ายทอดการดูแลของญี่ปุ่นไปสู่ต่างประเทศ เราควรสื่อสารอะไร และควรใช้ถ้อยคำแบบใด แนวคิดหลักที่ผมได้ข้อสรุปคือ การดูแลที่มีศักดิ์ศรี Well-Kaigo

เมื่อมองย้อนกลับไปในประวัติศาสตร์การดูแลของญี่ปุ่น จะเห็นว่าแกนกลางมาโดยตลอดคือ การดูแลผู้สูงอายุที่มีภาวะสมองเสื่อม ระบบ วิธีการ และนวัตกรรมในภาคสนาม ล้วนเติบโตขึ้นจากการเผชิญหน้าและอยู่ร่วมกับผู้สูงอายุที่มีภาวะสมองเสื่อม ด้วยเหตุนี้ ผมจึงได้จัดทำ “หลักสูตรการดูแลผู้มีภาวะสมองเสื่อมอย่างมีศักดิ์ศรี” และรวบรวมองค์ความรู้เหล่านี้อย่างเป็นระบบ

แก่นแท้ของการดูแลคืออะไร
ระหว่างการจัดทำหลักสูตร คำถามพื้นฐานก็ผุดขึ้นมาอีกครั้งว่า
แก่นแท้ของการดูแลคืออะไร

แม้อายุจะเพิ่มขึ้น ต้องพึ่งพาการดูแล หรือมีภาวะสมองเสื่อม มนุษย์ก็ยังสามารถเลือก ตัดสินใจ และใช้ชีวิตในแบบของตนเองจนถึงวาระสุดท้ายได้ การดูแลมีอยู่เพื่อสนับสนุนสิ่งนี้ ผมเชื่อว่านี่คือแก่นแท้ที่เป็นมนุษย์อย่างลึกซึ้งของการดูแล

การรับประทานอาหาร การขับถ่าย และการอาบน้ำ หรือที่เรียกว่า “สามพื้นฐานของการดูแล” ล้วนขาดไม่ได้ สิ่งเหล่านี้ช่วยปรับสมดุลร่างกาย พยุงชีวิตประจำวัน และสร้างความรู้สึกปลอดภัย อย่างไรก็ตาม ผมเริ่มตั้งคำถามว่า ยังมี ชั้นพื้นฐานที่ลึกกว่านั้น ซึ่งค้ำจุนทุกสิ่งเหล่านี้อยู่หรือไม่

มองการดูแลผ่านแนวคิด “OS (ระบบปฏิบัติการ)”
จากนั้น แนวคิดเรื่อง OS (Operating System) ก็ปรากฏชัดขึ้น

ในคอมพิวเตอร์ Windows หรือ macOS คือ OS และบน OS นั้น แอปพลิเคชันอย่าง Word, Excel และโปรแกรมต่าง ๆ จึงทำงานได้ หากไม่มี OS ซอฟต์แวร์ใด ๆ ก็ไม่อาจทำงานได้

เมื่อผมนำโครงสร้างนี้มาประยุกต์กับการดูแล ก็เกิดความเข้าใจที่ชัดเจนว่า
OS ที่ขับเคลื่อนการดูแล อาจก็คือ “การหายใจ” นั่นเอง

การหายใจ—เพราะเป็นเรื่องธรรมดา จึงถูกมองข้าม
การหายใจเป็นเรื่องธรรมดาเกินไป จนแทบไม่เคยถูกกล่าวถึงในฐานะเทคนิคการดูแล ในการศึกษาและระบบคุณวุฒิด้านการดูแล หัวข้อ “การปรับการหายใจ” ก็มักไม่ถูกเน้น

แต่การนอนหลับ การไหลเวียนเลือดในสมอง และความมั่นคงทางอารมณ์ ล้วนเชื่อมโยงกับการหายใจอย่างลึกซึ้ง การหายใจทำให้เรารับออกซิเจน ขับคาร์บอนไดออกไซด์ และส่งผลต่อการไหลเวียนเลือดในสมอง งานวิจัยทางวิทยาศาสตร์ยังเริ่มชี้ให้เห็นว่า ของเสียที่สะสมในสมองถูกกำจัดผ่านกลไกเหล่านี้

หากสรุปเชิงตรรกะแล้ว
สิ่งที่กำหนดสภาพของสมองคือการหายใจ และรากฐานที่ทำให้การดูแลมีเสถียรภาพก็คือการหายใจเช่นกัน

การดูแลทำงานอยู่บน “Breathing OS”
ผมจึงกำหนดให้การหายใจเป็น OS ของการดูแล
และปรัชญาที่ขับเคลื่อน OS นี้ก็คือ การดูแลที่มีศักดิ์ศรี Well-Kaigo

บน OS แห่งการหายใจนี้ โปรแกรมและเนื้อหาของการดูแลต่าง ๆ จึงทำงานได้ เช่น

การรับประทานอาหาร
การขับถ่าย
การอาบน้ำ
การดูแลผู้มีภาวะสมองเสื่อม
การดูแลระยะสุดท้ายของชีวิต
การจัดสภาพแวดล้อมและอากาศให้ดีนั้นสำคัญ แต่หัวใจของทุกสิ่งยังคงเป็น “การหายใจ”

การเดินไปมาไม่ใช่ “พฤติกรรมที่ไร้ความหมาย”
เมื่อมองจากมุมนี้ เราจะเข้าใจ BPSD (อาการทางพฤติกรรมและจิตใจของภาวะสมองเสื่อม) ได้ลึกขึ้น โดยตัวอย่างที่พบมากคือสิ่งที่เรียกว่า “การเดินไปมา”

มักถูกอธิบายว่าเป็นการเดินอย่างไร้จุดหมาย แต่แท้จริงแล้วไร้ความหมายจริงหรือไม่ ผมไม่คิดเช่นนั้น ในสถานดูแลผู้สูงอายุ เราไม่ได้เรียกว่า “เดินไปมา” แต่เรียกว่า “การเดินเล่น”

การเดินก่อให้เกิดการเคลื่อนไหวเป็นจังหวะ ช่วยกระตุ้นการหลั่งเซโรโทนินในสมอง ทำให้อารมณ์สงบลง ร่างกายกำลังพยายามปรับสมดุลความไม่สบายใจและความกระสับกระส่ายโดยไม่รู้ตัว เบื้องหลังพฤติกรรมนี้คือ ความไม่เสถียรของการหายใจและอารมณ์

แม้การหลงทางหรือกลับที่เดิมไม่ได้จะเกี่ยวข้องกับความบกพร่องด้านความจำ แต่รากลึกของปัญหาคือ “ความวิตกกังวล” และความวิตกนี้เชื่อมโยงอย่างใกล้ชิดกับการหายใจที่ไม่เป็นจังหวะ

มุ่งสู่การดูแลที่เริ่มต้นจากการหายใจ
ด้วยเหตุนี้ แทนที่จะพยายามหยุดพฤติกรรมดังกล่าว
เราควรเปลี่ยนมุมมองไปสู่ การดูแลที่เริ่มต้นจากการปรับการหายใจ

เมื่อ Breathing OS ได้รับการปรับ สมองจะเปลี่ยน อารมณ์จะมั่นคง และพฤติกรรมก็จะเปลี่ยนไป แนวคิดนี้ผมเรียกว่า Breathing OS 1.0

OS เองก็พัฒนาได้
เช่นเดียวกับ Windows และ macOS ที่มีการอัปเดต OS ก็พัฒนาอยู่เสมอ ความเข้าใจด้านการดูแลของผมเองก็ได้รับการอัปเดตผ่านประสบการณ์ยาวนาน

ประสบการณ์การเอาใจเขามาใส่ใจเราในผู้สูงอายุ (Instant Senior Experience) ขณะนี้ก้าวเข้าสู่เวอร์ชัน 3.0 แล้ว เพราะมี OS อยู่เบื้องหลัง ผลิตภัณฑ์ การศึกษา และระบบต่าง ๆ จึงสามารถทำงานได้อย่างมั่นคงและพัฒนาต่อไป

การหายใจคือจุดเริ่มต้นของการดูแล
Breathing OS ไม่ใช่สินค้าโดยตัวมันเอง แต่หากไม่มี OS รถก็ไม่อาจวิ่ง เครื่องมือก็ไม่อาจทำงาน แนวคิดเรื่องพลังงาน จังหวะ และกฎ 3-6-9 ที่นิโคลา เทสลา กล่าวถึง เมื่อพิจารณาให้ลึกแล้ว ล้วนชี้ไปยังขอบเขตเดียวกับ “การหายใจ”

การดูแลในอนาคตจะเป็นเช่นนี้:
จัดการการหายใจให้เป็น OS แล้วให้การกิน การนอน และการดูแลผู้มีภาวะสมองเสื่อม ทำงานอยู่บนพื้นฐานนั้น

วันนี้ ในที่สุดโครงสร้างความคิดนี้ก็ถูกถ่ายทอดออกมาเป็นถ้อยคำ
ขอขอบคุณที่อ่านมาจนถึงท้ายบทความ

หากมีคำถามใด ๆ กรุณาติดต่อเราผ่านหน้า “ติดต่อเรา” บนเว็บไซต์นี้ได้อย่างอิส