【尊厳Well-Kaigo｜多言語ブログ】感覚の伝え方 〜ドキドキとザワザワ｜Heartbeat and Unease

朝のウォーキングから始まる問い
おはようございます。利久です。
本日も「ウエルエイジング・アワー」朝のウォーキングラジオから、一日の思考を整える時間をお届けします。

今朝の隅田川の上空は、澄んだ青空。その中で、朝日が建物に反射し、オレンジともゴールドとも言える光を放っています。山でいう「モルゲンロート」のような、美しい朝です。皆さんの地域でも、似たような朝を迎えているかもしれませんね。

ただし、空気はかなり冷たい。昨日、友人から「朝の散歩は寒いから気をつけてくださいね」と声をかけてもらいましたが、まさにその通りです。手袋をしていても、指先がかじかみ、うまく動かない。雪山で指先が痛くなる、あの感覚がよみがえります。

歩いている間は心地よいのですが、立ち止まって話し始めると、寒さが一気に身体に入り込んできます。そんな朝の一瞬に、今日のテーマを考えています。

今日のテーマ「ドキドキ」と「ザワザワ」
今日のテーマは、
「尊厳Well-Kaigo｜ドキドキとザワザワ」
感覚や感情を伝える言葉についてです。

「ドキドキ」と聞くと、どんな状態を思い浮かべますか。
心臓が高鳴る感じ、期待、不安、緊張。
一方で「ザワザワ」はどうでしょう。落ち着かない、胸の奥が揺れる、何かが引っかかっている感じ。

日本語には、このような感覚をそのまま音で表した言葉が、日常的に使われています。私たちは、厳密な説明をしなくても、「ああ、そういう感じね」と自然に受け取ることができます。これは、日本人が大切にしてきた感覚文化の一つだと思います。

翻訳できない「感覚の言葉」
ところが、この「ドキドキ」「ザワザワ」は、中国語や英語、タイ語などに、そのまま翻訳することができません。AIは翻訳してくれますが、どうしても説明的な言葉になります。

意味は伝わるけれど、感覚が伝わらない。
この差は、介護の現場ではとても大きいと感じています。

特に、日本で働く外国人介護人材の方々にとって、日本語の「感覚の言葉」は大きな壁になります。制度や技術の説明以前に、「今、この高齢者はどんな感覚なのか」をつかむことが難しいのです。

技術や制度の前にあるもの
私は、初任者研修や実務者研修、介護福祉士試験の指導に関わってきました。しかし、そこで扱われるのは、制度や技術が中心です。

もちろん、それらは大切です。
ただ、その前段階にある「感覚」「感情の言葉」が分かっていないと、知識がうまく結びつかないのではないか。そんな思いを、長年抱いてきました。

日本語が流暢で、日本で長く暮らしている外国人の方からも、「試験が難しい」「感覚がつかめない」という声をよく聞きます。合格率は、日本人に比べて明らかに低いのが現実です。

人生を左右する資格と在留資格
介護福祉士資格は、単なる試験ではありません。
特定技能で来日している方にとっては、人生を左右する大きな分岐点です。

一定期間内に資格を取得できなければ、帰国せざるを得ない。資格を取得すれば、在留資格が変わり、長期的な生活や将来設計が可能になります。

人口減少が進む日本と、高齢化が進むアジア各国。その中で、感覚の言葉をどう橋渡しするかは、これからの介護にとって重要なテーマだと感じています。

「ドキドキ」「ザワザワ」を介護の現場で使う
「この人、今ドキドキしているな」
「なんだかザワザワして落ち着かない様子だな」

痛みが「シクシク」する、肌が「チクチク」する。
寒くて「ブルブル」震える。
こうした表現は、数値では測れませんが、人の状態をとても的確に表しています。

これを、介護教育の入り口として扱えないだろうか。
認知症ケアの感覚理解として、使えないだろうか。

そんな試みを、仲間と一緒に始めようとしています。

感覚言葉のワークショップへ
まずは、外国人の方が多く集まる初任者研修の場で、短いワークショップとして実践してみる予定です。正解を教えるのではなく、「感じる」「言葉にしてみる」時間です。

AIの力も借りながら、日本語の擬態語・擬音語をどう翻訳できるのか、あるいは翻訳せずにどう共有できるのか。その可能性にも挑戦してみたいと思っています。

国によって、文化によって、感覚の表現はまったく異なります。その違いを知ること自体が、学びになるはずです。

ドキドキしながら、進んでいく
今、私はこの活動に対して、期待と不安が入り混じった「ドキドキ」を感じています。うまくいかない時には、きっと心が「ザワザワ」することもあるでしょう。

それでも、その感覚を大切にしながら、またこの朝のウォーキングラジオで皆さんと語り合いたいと思います。

今日も、どうぞ良い一日をお過ごしください。

ご質問は本サイトの「お問い合わせ欄」からお気軽にお寄せください。

【Dignity Well-Kaigo｜Multilingual Blog】
How to Convey Sensations — Dokidoki and Zawazawa
A Question That Begins with a Morning Walk
Good morning. This is Rikyu.
Today as well, I would like to offer you a moment to gently organize your thoughts through the Well-Aging Hour Morning Walking Radio.

Above the Sumida River this morning stretches a clear blue sky. The morning sun reflects off the buildings, emitting a light that could be described as orange—or perhaps gold. It is a beautiful morning, reminiscent of what is known in the mountains as Morgenrot. You may be experiencing a similar morning where you live.

That said, the air is quite cold. Yesterday, a friend kindly reminded me, “Be careful—it’s cold during morning walks,” and they were absolutely right. Even with gloves on, my fingertips stiffen and refuse to move smoothly. It brings back that familiar sensation of pain in the fingers when walking in snowy mountains.

While walking, the cold feels refreshing. But the moment I stop and begin speaking, the chill quickly seeps into my body. In such a brief moment of this morning, I find myself reflecting on today’s theme.

Today’s Theme: Dokidoki and Zawazawa
Today’s theme is:
“Dignity Well-Kaigo｜Dokidoki and Zawazawa”
—words that convey sensation and emotion.

When you hear dokidoki, what kind of state comes to mind?
A pounding heart, anticipation, anxiety, tension.

Then what about zawazawa?
A restless feeling, something stirring deep in the chest, a subtle sense that something is not quite settled.

In Japanese, there are many words that express sensations directly through sound. Even without precise explanations, we instinctively understand and accept them—“Ah, that feeling.” I believe this is one of the sensory cultures that Japanese people have long cherished.

“Sensory Words” That Cannot Be Translated
However, words like dokidoki and zawazawa cannot be translated directly into Chinese, English, Thai, or other languages. AI can translate them, of course, but the result inevitably becomes explanatory.

The meaning may be conveyed, but the sensation is not.
In caregiving settings, this gap feels particularly significant.

For foreign care workers in Japan, these Japanese “sensory words” often become a major barrier. Even before understanding systems or techniques, it is difficult to grasp the question: What is this older person feeling right now?

What Comes Before Skills and Systems
I have been involved in training for entry-level caregivers, advanced caregivers, and national care worker certification exams. However, what is primarily taught there are systems and techniques.

Of course, these are important.
But I have long felt that without understanding the preceding layer—sensations and emotional language—knowledge does not fully connect or come alive.

Even among foreign residents who speak fluent Japanese and have lived in Japan for many years, I often hear comments such as “The exam is difficult” or “I can’t grasp the feeling.” In reality, pass rates for foreign candidates are clearly lower than those for Japanese candidates.

Qualifications and Residency That Shape a Life
The care worker certification is not just an exam.
For those who come to Japan under the Specified Skilled Worker status, it represents a major turning point in life.

If the qualification cannot be obtained within a set period, returning home becomes unavoidable. If it is obtained, residency status changes, enabling long-term living and future planning.

As Japan faces population decline and Asian countries continue to age, I feel that how we bridge these “sensory words” will become an increasingly important theme in caregiving.

Using Dokidoki and Zawazawa in Care Settings
“This person seems dokidoki right now.”
“They look zawazawa—somehow unsettled.”

Pain that feels shikushiku (a dull ache), skin that feels chikuchiku (prickly).
Shivering buruburu from the cold.

These expressions cannot be measured numerically, yet they describe a person’s condition with remarkable accuracy.

Could these be used as the entry point to caregiving education?
Could they serve as a way to understand sensations in dementia care?

Together with colleagues, I am beginning to explore these possibilities.

Toward a Sensory-Language Workshop
As a first step, we plan to try a short workshop within entry-level training programs where many foreign participants gather. This is not about teaching correct answers, but about time to feel and to put feelings into words.

With the support of AI, I would like to explore how Japanese onomatopoeia and mimetic words can be translated—or perhaps shared without translation at all.

Expressions of sensation differ entirely depending on country and culture. Simply recognizing those differences will, I believe, become learning in itself.

Moving Forward with Dokidoki
At this very moment, I feel dokidoki—a mix of anticipation and anxiety—about this initiative. When things do not go well, my heart will surely feel zawazawa at times.

Even so, while valuing these sensations, I hope to continue talking with all of you through this morning walking radio.

I wish you all a wonderful day.

If you have any questions, please feel free to contact us through the “Contact” section on this website.

【尊严 Well-Kaigo｜多语言博客】
感觉的传达方式 ——「心跳（ドキドキ）」与「心绪不宁（ザワザワ）」
从清晨散步开始的提问
大家早上好，我是利久。
今天也通过 「Well-Aging Hour 早晨散步电台」，为大家带来一段整理思绪的时光。

今晨，隅田川上空是一片澄澈的蓝天。朝阳映照在建筑物上，散发出介于橙色与金色之间的光芒，宛如山中所说的“晨红（Morgenrot）”，是一幅非常美丽的景象。或许，在你所在的地方，也正迎来相似的清晨。

不过，空气相当寒冷。昨天一位朋友提醒我：“早上散步很冷，要注意保暖。”事实正是如此。即使戴着手套，指尖也会变得僵硬、不太灵活，让人想起在雪山中行走时，指尖隐隐作痛的那种感觉。

走着的时候，寒冷反而让人感到清爽；但一旦停下来开始说话，寒意便迅速侵入身体。就在这样的清晨片刻里，我开始思考今天的主题。

今日主题：「心跳」与「心绪不宁」
今天的主题是：
「尊严 Well-Kaigo｜心跳（DOKIDOKI）与心绪不宁（ZAWAZAWA）」
——关于传达感觉与情绪的语言。

当你听到“ドキドキ（心跳）”这个词，会联想到怎样的状态呢？
心跳加速、期待、不安、紧张。

那么“ZAWAZAWA（心绪不宁）”又如何呢？
难以平静、内心深处的摇动、仿佛有什么卡在心里的感觉。

在日语中，有许多直接用声音来表达感觉的词语。即使不做严密的说明，我们也能自然地理解——“啊，是那种感觉。”我认为，这正是日本人长期珍视的一种“感觉文化”。

无法直接翻译的「感觉语言」
然而，“DOKIDOKI”“ZAWAZAWA”这样的词，并不能被直接翻译成中文、英文或泰语。即使借助 AI 翻译，结果往往也会变成偏向说明性的表达。

意思能传达，但感觉却难以传达。
在照护现场，这种差距显得尤为重要。

对于在日本工作的外国照护人员来说，日语中的“感觉语言”往往是一道很高的门槛。甚至在理解制度或技术之前，首先就很难把握——“此刻，这位高龄者正在感受什么？”

在技术与制度之前的东西
我长期参与初任者研修、实务者研修以及照护福祉士考试的指导工作。但这些培训中，核心内容多集中在制度与技术上。

当然，这些都很重要。
但我一直在思考：如果不了解其前一层的“感觉”和“情绪语言”，知识是否就难以真正连结与运用？

即便是日语流利、在日本生活多年的外国朋友，也常常对我说：“考试很难”“抓不住感觉”。现实是，他们的合格率明显低于日本人。

影响人生的资格与在留身份
照护福祉士资格，并不仅仅是一场考试。
对于以“特定技能”身份来日的人来说，它是决定人生走向的重要分岔点。

若无法在规定期限内取得资格，就不得不返回母国；而一旦取得资格，在留身份将发生变化，便能够进行长期生活与未来规划。

在日本人口持续减少、亚洲各国逐步进入高龄社会的背景下，如何搭建“感觉语言”的桥梁，我认为将成为今后照护领域的重要课题。

在照护现场使用「心跳」与「心绪不宁」
“这位长者现在有点‘心跳加速’。”
“他似乎有些‘心绪不宁’，难以安定下来。”

疼痛是“隐隐作痛（SHIKUSHIKU）”，皮肤是“刺刺的（THIKUTHIKU）”。
因为寒冷而“发抖（BULUBULU）”。

这些表达无法用数字衡量，却能极其准确地描绘一个人的状态。

能否将这些作为照护教育的入口？
能否作为理解认知症照护中“感觉”的方法？

我正与伙伴们一起，开始这样的尝试。

迈向「感觉语言」的工作坊
首先，我们计划在外国学员较多的初任者研修现场，尝试以短时间的工作坊形式进行实践。这里并不是教授“正确答案”，而是创造一个去感受、去用语言表达感受的时间。

借助 AI 的力量，我们也希望探索：日语的拟态语、拟声语究竟该如何翻译，或是否可以在不翻译的情况下进行共享。

不同国家、不同文化，对感觉的表达方式截然不同。仅仅是理解这些差异，本身就会成为一种学习。

带着「心跳」继续前行
此刻，我对这项活动充满了夹杂着期待与不安的“心跳”。当事情进展不顺时，内心也一定会感到“心绪不宁”。

即便如此，我仍希望珍惜这些感觉，并继续在清晨的散步电台中，与大家一同交流。

祝愿大家，今天也能度过美好的一天。

如有任何疑问，欢迎通过本网站的「联系我们」栏目与我们取得联系。

【การดูแลที่มีศักดิ์ศรี Well-Kaigo｜บล็อกหลายภาษา】
การถ่ายทอดความรู้สึก — “หัวใจเต้นแรง (DOKIDOKI)” และ “ใจไม่สงบ (ZAWAZAWA)”
คำถามที่เริ่มต้นจากการเดินยามเช้า
สวัสดีตอนเช้าครับ ผมริคิว
วันนี้เช่นกัน ผมขอพาทุกท่านใช้เวลาสั้น ๆ เพื่อจัดระเบียบความคิด ผ่าน รายการเดินยามเช้า Well-Aging Hour

เช้าวันนี้ ท้องฟ้าเหนือแม่น้ำสุมิดะเป็นสีฟ้าใส แสงอาทิตย์ยามเช้าสะท้อนกับอาคาร เปล่งประกายเป็นสีส้มราวกับสีทอง เป็นภาพที่งดงาม คล้ายกับปรากฏการณ์ “มอร์เกนโรต (Morgenrot)” ในภูเขา บางที ในพื้นที่ของคุณเอง ก็อาจกำลังต้อนรับเช้าที่คล้ายกันอยู่เช่นกัน

อย่างไรก็ตาม อากาศค่อนข้างหนาว เมื่อวานเพื่อนคนหนึ่งบอกผมว่า “ตอนเช้าอากาศหนาว ระวังด้วยนะ” ซึ่งก็เป็นความจริง แม้จะสวมถุงมือ ปลายนิ้วก็ยังแข็ง ขยับได้ไม่ถนัด ทำให้นึกถึงความรู้สึกเจ็บปลายนิ้วเวลาที่เดินอยู่บนภูเขาหิมะ

ระหว่างเดิน ความหนาวกลับให้ความรู้สึกสดชื่น แต่พอหยุดและเริ่มพูด ความเย็นก็แทรกซึมเข้ามาในร่างกายทันที ในช่วงเวลาสั้น ๆ ของเช้านี้เอง ผมจึงเริ่มครุ่นคิดถึงหัวข้อของวันนี้

หัวข้อของวันนี้: “หัวใจเต้นแรง” และ “ใจไม่สงบ”
หัวข้อของวันนี้คือ
「การดูแลที่มีศักดิ์ศรี Well-Kaigo｜หัวใจเต้นแรง และ ใจไม่สงบ」
ว่าด้วยคำที่ใช้ถ่ายทอดความรู้สึกและอารมณ์

เมื่อได้ยินคำว่า “DOKIDOKI(หัวใจเต้นแรง)” คุณนึกถึงสภาพแบบไหน?
หัวใจเต้นเร็ว ความคาดหวัง ความกังวล ความตึงเครียด

แล้วคำว่า “ZAWAZAWA (ใจไม่สงบ)” ล่ะ?
ความกระสับกระส่าย ความรู้สึกสั่นไหวลึกในใจ หรือความรู้สึกเหมือนมีบางอย่างติดค้างอยู่ภายใน

ในภาษาญี่ปุ่น มีคำจำนวนมากที่ถ่ายทอดความรู้สึกผ่าน “เสียงของคำ” แม้ไม่ต้องอธิบายอย่างละเอียด เราก็เข้าใจได้ทันทีว่า “อ๋อ เป็นความรู้สึกแบบนั้นเอง” ผมคิดว่านี่คือหนึ่งในวัฒนธรรมด้านความรู้สึกที่ชาวญี่ปุ่นให้ความสำคัญมาอย่างยาวนาน

“คำแห่งความรู้สึก” ที่แปลตรงตัวไม่ได้
อย่างไรก็ตาม คำอย่าง “DOKIDOKI” และ “ZAWAZAWA” ไม่สามารถแปลตรงตัวเป็นภาษาไทย ภาษาอังกฤษ หรือภาษาจีนได้ แม้ AI จะช่วยแปลให้ แต่ผลลัพธ์ก็มักกลายเป็นคำอธิบายมากกว่าความรู้สึก

ความหมายอาจถ่ายทอดได้
แต่ “ความรู้สึก” กลับถ่ายทอดได้ยาก

ในพื้นที่การดูแล นี่คือความแตกต่างที่สำคัญอย่างยิ่ง

สำหรับผู้ปฏิบัติงานด้านการดูแลจากต่างชาติที่ทำงานในญี่ปุ่น “คำแห่งความรู้สึก” ในภาษาญี่ปุ่นคืออุปสรรคสำคัญ ก่อนจะเข้าใจระบบหรือทักษะเสียอีก การจะรับรู้ว่า
“ขณะนี้ ผู้สูงอายุคนนี้กำลังรู้สึกอย่างไร”
เป็นเรื่องที่ยากมาก

สิ่งที่มาก่อนทักษะและระบบ
ผมมีส่วนเกี่ยวข้องกับการฝึกอบรมผู้ดูแลระดับต้น การฝึกอบรมขั้นสูง และการเตรียมสอบผู้ดูแลวิชาชีพ แต่เนื้อหาหลักมักเน้นไปที่ระบบและเทคนิค

แน่นอน สิ่งเหล่านี้สำคัญ
แต่ผมตั้งคำถามมาโดยตลอดว่า หากไม่เข้าใจ “ความรู้สึก” และ “ภาษาทางอารมณ์” ซึ่งเป็นขั้นก่อนหน้า ความรู้เหล่านั้นจะเชื่อมโยงและนำไปใช้ได้จริงหรือไม่

แม้แต่ชาวต่างชาติที่พูดภาษาญี่ปุ่นได้คล่อง และอาศัยอยู่ในญี่ปุ่นมานาน ก็ยังมักพูดว่า “ข้อสอบยาก” หรือ “จับความรู้สึกไม่ได้” และในความเป็นจริง อัตราการสอบผ่านของพวกเขาต่ำกว่าชาวญี่ปุ่นอย่างชัดเจน

คุณวุฒิและสถานะพำนักที่กำหนดชีวิต
คุณวุฒิผู้ดูแลวิชาชีพ ไม่ใช่เพียงการสอบหนึ่งครั้ง
สำหรับผู้ที่เข้ามาญี่ปุ่นด้วยสถานะ “ทักษะเฉพาะ” นี่คือจุดเปลี่ยนสำคัญของชีวิต

หากไม่สามารถได้คุณวุฒิภายในระยะเวลาที่กำหนด ก็จำเป็นต้องกลับประเทศ แต่หากได้คุณวุฒิ สถานะพำนักจะเปลี่ยน เปิดโอกาสให้ใช้ชีวิตระยะยาวและวางแผนอนาคตได้

ท่ามกลางการลดลงของประชากรในญี่ปุ่น และการก้าวเข้าสู่สังคมสูงวัยในประเทศต่าง ๆ ของเอเชีย ผมรู้สึกว่า การเชื่อมโยง “ภาษาแห่งความรู้สึก” จะเป็นประเด็นสำคัญของการดูแลในอนาคต

การใช้ “หัวใจเต้นแรง” และ “ใจไม่สงบ” ในพื้นที่การดูแล
“ตอนนี้ผู้สูงอายุท่านนี้ดูเหมือนจะ ‘หัวใจเต้นแรง’”
“ดูเหมือนจะ ‘ใจไม่สงบ’ และยังไม่สามารถผ่อนคลายได้”

ความเจ็บปวดที่เป็นแบบ “หน่วง ๆ”
ผิวหนังที่รู้สึก “แสบ ๆ”
การสั่นจากความหนาว

สิ่งเหล่านี้วัดเป็นตัวเลขไม่ได้ แต่สามารถอธิบายสภาพของคนคนหนึ่งได้อย่างแม่นยำ

เราจะใช้สิ่งเหล่านี้เป็นจุดเริ่มต้นของการศึกษาด้านการดูแลได้หรือไม่?
จะใช้เป็นกุญแจในการเข้าใจความรู้สึกในการดูแลผู้มีภาวะสมองเสื่อมได้หรือไม่?

ผมกำลังเริ่มต้นทดลองแนวคิดนี้ร่วมกับเพื่อนร่วมงาน

ก้าวสู่เวิร์กช็อป “ภาษาแห่งความรู้สึก”
ในขั้นแรก เราวางแผนจะจัดเวิร์กช็อปสั้น ๆ ในการอบรมผู้ดูแลระดับต้น ซึ่งมีผู้เข้าร่วมจากต่างชาติจำนวนมาก ที่นี่ไม่ใช่การสอน “คำตอบที่ถูกต้อง” แต่เป็นช่วงเวลาเพื่อ รับรู้ความรู้สึก และลองถ่ายทอดออกมาเป็นคำพูด

ด้วยความช่วยเหลือของ AI เราอยากสำรวจว่า คำเลียนเสียงและคำเลียนอาการในภาษาญี่ปุ่นควรถูกแปลอย่างไร หรืออาจแบ่งปันได้โดยไม่ต้องแปลเลย

การแสดงออกทางความรู้สึกแตกต่างกันไปตามประเทศและวัฒนธรรม เพียงแค่ได้เข้าใจความแตกต่างเหล่านี้ ก็ถือเป็นการเรียนรู้แล้ว

ก้าวต่อไป พร้อมกับ “หัวใจเต้นแรง”
ในตอนนี้ ผมกำลังรู้สึก “หัวใจเต้นแรง” จากการผสมผสานของความคาดหวังและความกังวล หากสิ่งต่าง ๆ ไม่เป็นไปตามแผน ใจก็คงจะ “ไม่สงบ” อยู่บ้าง

ถึงอย่างนั้น ผมก็อยากให้คุณค่าแก่ความรู้สึกเหล่านี้ และกลับมาพูดคุยกับทุกท่านอีกครั้ง ผ่านรายการเดินยามเช้าเช่นเดิม

ขอให้ทุกท่านมีวันที่ดีในวันนี้

หากมีคำถามใด ๆ สามารถติดต่อเราได้ผ่านหัวข้อ 「ติดต่อเรา」 บนเว็บไซต์นี้ได้เสมอ

---