【尊厳Well-Kaigo｜多言語ブログ】糖から呼吸と介護を考える｜sugar is not merely a nutritional issue—it directly affects breathing and the brain.

― 食べてきたものが、呼吸と感情をつくっている ―

■ 冬の隅田川から始まる問い
おはようございます。利久です。
本日も「ウエル・エイジング・ウォーキングラジオ」をお届けします。
1月24日、寒さはありますが、隅田川の空には青が広がっています。歩きながら呼吸を整え、ChatGPTとの対話を通して思考を整理し、アウトプットする時間です。

今日のテーマは【糖】。
糖から「呼吸」と「介護」を考えてみたいと思います。

■ 四毒の視点と、私なりの距離感
私が日々実践している食の整理には、いわゆる「四毒」と呼ばれる視点があります。
甘いもの（糖）、植物油、小麦粉、乳製品。加えて、添加物や農薬といった要素も意識しています。

ただし、私はこれらを「毒」と断定する言い方はしていません。
大切なのは、できるだけ取らないようにする選択であり、禁止ではありません。
私自身はこれを「WAウエルエイジング・サンキュー39食事法」と呼び、
①糖
②血糖の乱れ
③慢性的な炎症
この3点を抑えることを意識しています。

■ 介護現場で語られてこなかった視点
介護の現場では、嚥下、カロリー、低栄養といった「量」や「摂取方法」の話は多くされます。
栄養マネジメントや口腔ケアも制度として整備されてきました。

しかし、「どの食材・成分が、どのような状態をつくるのか」という整理は、
私自身、35年以上介護に関わってきて、一度も体系的に語られてきた記憶がありません。

今日はその中でも【糖】に焦点を当てます。

■ 甘いものがあふれる社会
甘いものは、実に多くの食品に含まれています。
加工食品の裏面を見れば、糖が入っていないものを探す方が難しいほどです。
コンビニやスーパーで「何を買えばいいのかわからない」と感じる人も多いでしょう。

糖質制限、16時間断食など、さまざまな健康法が注目される背景には、
「病気にならない」「介護にならない」「健康寿命を延ばす」という共通の目的があります。

■ 糖と認知症・BPSDの関係
糖尿病は、認知症の原因疾患の一つとして知られています。
しかし、私が注目しているのは、診断名の手前にある変化です。

・落ち着かない
・不安が強い
・交感神経が優位になり、呼吸が荒くなる
・大声が出る
・表情が乏しくなる

これらを「その人の性格」として片付けてしまう前に、
なぜ、そうなったのかを考える必要があります。

■ 体は、食べてきたものでできている
私が大切にしている語想法では、
「どこで生まれ、どんな教育を受け、どんな音楽を聴いてきたか」を語ります。
そこに私は、「何を食べてきたか」を必ず加えたいと考えています。

甘いものは、ドーパミンを放出させ、一時的な幸福感や意欲を生みます。
しかし、その効果は10〜15分ほど。
繰り返されると、習慣性が生まれ、やがて蓄積されていきます。

■ コップの水があふれる前に
糖は、すぐに病気をつくるわけではありません。
しかし、10年、20年と蓄積され、
ある時、コップから水があふれるように、病気として表に出ます。

その先に、認知症やBPSDが現れることも少なくありません。

■ なぜ「呼吸」を間に置くのか
私が「介護のOSは呼吸である」と考えている理由はここにあります。
食事 → 呼吸 → 感情 → 行動
この流れを見ずに、行動だけを修正しようとしてもうまくいきません。

呼吸が浅くなる
交感神経が優位になる
声が大きくなる
笑顔が消える

一方で、
一呼吸、ワンスマイル、感謝の言葉で、呼吸は変わります。

■ 食事は、介護保険の外に出た
介護保険制度が始まって以降、食事は自己負担となりました。
行政の指導からも、食材そのものへの関与は薄れています。

しかし、現場でははっきりと分かります。
提供する食事で、日々の状態は変わるということを。

治すことはできなくても、
落ち着いて笑顔で暮らせる場をつくることはできます。

■ 尊厳Well-Kaigoとしての問い
「糖を取らない」という単純な話ではありません。
その人の状態に応じて、
取らない選択をすること、楽しみ方を再設計することが必要です。

BPSDの背景に、食事があるとしたら。
接し方や声かけ以前に、見直すべき土台があるのかもしれません。

今日は、糖から呼吸、そして介護を考えてみました。
また、少しずつ深めていきたいと思います。

良い一日をお過ごしください。

ご質問は本サイトの「お問い合わせ欄」からお気軽にお寄せください。

サンキュー39食事法

あわせて読みたい

🚆 サンキュー39食事OS （WA39 Nutrition Line） ✨ はじめに：サンキュー39食事OSの源流 サンキュー39食事OSは、私・小川利久が長年にわたり学び続けてきた医学博士・森下敬一氏の『自然医学...

【Dignity Well-Kaigo｜Multilingual Blog】
Thinking About Sugar, Breathing, and Care
— What We Have Eaten Shapes Our Breathing and Our Emotions —

■ A Question That Begins on a Winter Morning by the Sumida River
Good morning. This is Rikyu.
Today as well, I bring you the Well-Aging Walking Radio.
It is January 24. Although the air is cold, the sky above the Sumida River is a clear blue. As I walk, I regulate my breathing, organize my thoughts through dialogue with ChatGPT, and arrive at this moment of output.

Today’s theme is sugar.
I would like to explore breathing and caregiving through the lens of sugar.

■ The Perspective of the “Four Poisons” and My Own Sense of Distance
In my daily approach to food, I use what is often referred to as the perspective of the “four poisons”:
sweet foods (sugar), vegetable oils, wheat flour, and dairy products. I also remain mindful of additives and agricultural chemicals.

That said, I do not label these items outright as “poisons.”
What matters is the choice to reduce or avoid them as much as possible, not prohibition.
I personally call this approach the WA Well-Aging Thank You 39 Dietary Method, focusing on controlling three key factors:

Sugar
Blood sugar instability
Chronic inflammation
■ A Perspective Rarely Discussed in Care Settings
In caregiving settings, there is frequent discussion about quantity and methods of intake—swallowing ability, calories, and malnutrition. Nutritional management and oral care have also been systematized.

However, when it comes to organizing which ingredients and components create which physical and emotional states, I have no memory of this ever being discussed in a systematic way throughout my more than 35 years in caregiving.

Today, I focus specifically on sugar.

■ A Society Overflowing with Sweetness
Sugar is found in an astonishing number of foods.
When you look at the ingredient labels of processed products, it can be harder to find items without sugar than with it. Many people feel lost when shopping at convenience stores or supermarkets, unsure what to choose.

The growing interest in low-carbohydrate diets, 16-hour fasting, and other health practices shares a common goal:
avoiding illness, avoiding the need for care, and extending healthy life expectancy.

■ Sugar and Dementia / BPSD
Diabetes is widely recognized as one of the underlying diseases associated with dementia.
However, what I focus on are the changes that appear before a diagnosis.

Restlessness
Heightened anxiety
Dominance of the sympathetic nervous system, leading to rough, shallow breathing
Loud vocalizations
Diminished facial expression
Before dismissing these as “personality traits,” we must ask:
Why did this happen?

■ The Body Is Made of What We Have Eaten
In the narrative approach I value, we speak about where a person was born, what education they received, and what kind of music they listened to.
To this, I always want to add: what they have eaten.

Sweet foods release dopamine, producing temporary feelings of happiness and motivation.
However, this effect lasts only about 10–15 minutes.
When repeated, it creates habitual patterns and gradually accumulates in the body.

■ Before the Cup Overflows
Sugar does not immediately cause illness.
But when it accumulates over 10 or 20 years, there comes a moment when—like water spilling from an overfilled cup—it appears as disease.

Beyond that point, dementia and BPSD may emerge.

■ Why Place “Breathing” in Between
This is why I believe that the operating system of caregiving is breathing.
Food → Breathing → Emotion → Behavior
If we try to correct behavior without seeing this flow, it rarely works.

Shallow breathing
Sympathetic dominance
Louder voices
Disappearing smiles

And yet, with
one breath, one smile, and words of gratitude, breathing changes.

■ Meals Have Moved Outside Long-Term Care Insurance
Since the introduction of Japan’s long-term care insurance system, meals have become a self-paid matter. Administrative involvement with food ingredients themselves has gradually diminished.

Yet on the ground, the reality is clear:
Daily conditions change depending on the food provided.

Even if we cannot cure,
we can create spaces where people live calmly, with smiles.

■ A Question from the Perspective of Dignity Well-Kaigo
This is not a simple matter of “eliminating sugar.”
Depending on the individual’s condition, we must redesign both the choice not to consume and how enjoyment itself is structured.

If food lies behind BPSD,
perhaps there is a foundation that should be reconsidered before focusing on approaches or verbal cues.

Today, I reflected on sugar, breathing, and caregiving.
I hope to continue deepening this exploration, step by step.

Wishing you a good day.

Please feel free to send any questions through the “Contact” section of this website.

【尊严 Well-Kaigo｜多语言博客】
从“糖”思考呼吸与照护
—— 我们吃过的食物，正在塑造我们的呼吸与情绪 ——

■ 从冬日隅田川开始的一个提问
大家早上好，我是利久。
今天也为大家带来《Well-Aging 清晨步行广播》。
1月24日，天气寒冷，但隅田川上空是一片湛蓝。我一边行走，一边调整呼吸，通过与 ChatGPT 的对话整理思绪，在此刻进行输出。

今天的主题是【糖】。
我想从“糖”出发，重新思考呼吸与照护。

■ “四毒”视角，与我保持的距离感
在我日常对饮食的整理中，有一个被称为“四毒”的视角：
甜食（糖）、植物油、小麦粉、乳制品。
此外，我也会留意食品添加剂和农药等因素。

但我并不将这些简单地断定为“毒”。
重要的不是禁止，而是尽可能减少摄取的选择。
我将这种方式称为 WA Well-Aging Thank You 39 饮食法，
重点关注以下三点：

1）糖
2）血糖波动
3）慢性炎症

■ 照护现场中很少被讨论的视角
在照护现场，经常讨论的是吞咽、热量、低营养等“摄入量”与“摄取方式”。
营养管理和口腔照护也已逐渐制度化。

然而，对于“哪一种食材或成分，会形成怎样的身心状态”这一整理方式，
在我35年以上从事照护工作的经历中，几乎从未被系统性地讨论过。

今天，我将聚焦于其中的【糖】。

■ 被甜味包围的社会
糖存在于大量食品之中。
只要看看加工食品的成分表，就会发现，几乎找不到不含糖的产品。
许多人在便利店或超市里，会产生“到底该买什么”的困惑。

低碳饮食、16小时断食等健康方式受到关注，其背后有一个共同目标：
不生病、不进入照护状态、延长健康寿命。

■ 糖与认知症・BPSD 的关系
糖尿病被广泛认为是认知症的重要原因疾病之一。
但我更关注的是，在诊断之前出现的那些变化。

・坐立不安
・强烈的不安感
・交感神经占优势，呼吸变得急促粗浅
・容易大声喊叫
・表情逐渐减少

在将这些简单归因为“性格问题”之前，
我们是否应该先问一句：为什么会变成这样？

■ 身体，是由我们吃过的食物构成的
在我重视的“语想法”中，我们会谈到：
出生在哪里、接受了怎样的教育、听过怎样的音乐。
而我始终想加入的一点是：吃过什么样的食物。

甜食会促使大脑释放多巴胺，带来短暂的幸福感与动力。
但这种效果通常只持续10到15分钟。
一旦反复发生，就会形成习惯，并逐渐在体内累积。

■ 在杯子溢出之前
糖并不会立刻引发疾病。
但当它在体内积累了10年、20年之后，
就可能像水满溢出的杯子一样，以“疾病”的形式显现出来。

在那之后，认知症与 BPSD 也可能随之出现。

■ 为什么要把“呼吸”放在中间
这正是我认为照护的 OS（操作系统）是呼吸的原因。
食物 → 呼吸 → 情绪 → 行为
如果忽略这个流动，只试图修正行为，往往难以奏效。

呼吸变浅
交感神经占优势
声音变大
笑容消失

而另一方面，
一口呼吸、一个微笑、一句感谢，就能改变呼吸的状态。

■ 饮食，已被移出照护保险之外
自日本长期照护保险制度实施以来，饮食逐渐成为自费项目。
行政层面对“食材本身”的介入也随之减少。

但在现场，我们非常清楚：
每天的状态，会因所提供的饮食而发生改变。

即使无法治愈，
我们依然可以创造一个安稳、带着笑容生活的空间。

■ 作为“尊严 Well-Kaigo”的提问
这并不是一个简单的“不吃糖”的问题。
而是要根据个人状态，
重新设计“选择不摄取”的方式，以及“如何享受”的结构。

如果 BPSD 的背后，存在着饮食因素，
那么在讨论照护方式与语言之前，
或许有一个更基础的层面需要被重新审视。

今天，我从“糖”出发，思考了呼吸与照护。
今后，我也希望能一步一步，继续深入这个主题。

祝您度过美好的一天。

如有任何疑问，欢迎通过本网站的「联系我们」栏目与我们取得联系。

【การดูแลที่มีศักดิ์ศรี Well-Kaigo｜บล็อกหลายภาษา】
คิดเรื่อง “น้ำตาล” ผ่านลมหายใจและการดูแล
— สิ่งที่เรากินมา กำลังก่อรูปให้ลมหายใจและอารมณ์ของเรา —

■ คำถามที่เริ่มต้นจากเช้าวันหนาวริมแม่น้ำสุมิดะ
สวัสดีตอนเช้าครับ ผมชื่อ ริคิว
วันนี้ผมนำเสนอรายการ Well-Aging Walking Radio เช่นเคย
วันที่ 24 มกราคม อากาศหนาว แต่ท้องฟ้าเหนือแม่น้ำสุมิดะยังคงเป็นสีฟ้าใส ขณะเดิน ผมปรับลมหายใจให้เป็นจังหวะ พูดคุยกับ ChatGPT เพื่อจัดระเบียบความคิด และถ่ายทอดออกมาในช่วงเวลานี้

หัวข้อของวันนี้คือ “น้ำตาล”
ผมอยากชวนคิดเรื่อง ลมหายใจ และ การดูแล ผ่านมุมมองของน้ำตาล

■ มุมมอง “สี่พิษ” และระยะห่างในแบบของผม
ในการจัดระเบียบอาหารประจำวัน ผมใช้มุมมองที่มักเรียกว่า “สี่พิษ” ได้แก่
ของหวาน (น้ำตาล), น้ำมันพืช, แป้งสาลี และผลิตภัณฑ์นม
นอกจากนี้ ผมยังให้ความสำคัญกับสารปรุงแต่งและสารเคมีทางการเกษตร

อย่างไรก็ตาม ผมไม่ได้ตัดสินสิ่งเหล่านี้ว่าเป็น “พิษ” โดยสิ้นเชิง
สิ่งสำคัญคือ การเลือกที่จะลดหรือหลีกเลี่ยงให้มากที่สุด ไม่ใช่การห้าม
ผมเรียกแนวทางนี้ว่า WA Well-Aging Thank You 39 วิธีการกินอาหาร
โดยให้ความสำคัญกับ 3 ประเด็นหลัก คือ

น้ำตาล
ความผันผวนของระดับน้ำตาลในเลือด
การอักเสบเรื้อรัง
■ มุมมองที่แทบไม่ถูกพูดถึงในภาคสนามการดูแล
ในพื้นที่การดูแล มักพูดถึงเรื่อง “ปริมาณ” และ “วิธีการรับประทาน” เช่น การกลืน พลังงาน และภาวะทุพโภชนาการ
การจัดการโภชนาการและการดูแลช่องปากก็ถูกพัฒนาเป็นระบบมากขึ้น

แต่เมื่อพูดถึงการจัดระเบียบว่า วัตถุดิบหรือส่วนประกอบใดก่อให้เกิดสภาวะร่างกายและจิตใจแบบใด
ตลอดประสบการณ์กว่า 35 ปีของผมในงานดูแล แทบไม่เคยมีการพูดถึงอย่างเป็นระบบ

วันนี้ ผมจึงขอโฟกัสที่ น้ำตาล

■ สังคมที่ถูกโอบล้อมด้วยความหวาน
น้ำตาลมีอยู่ในอาหารจำนวนมาก
เพียงดูฉลากของอาหารแปรรูป ก็จะพบว่าสินค้าที่ไม่ใส่น้ำตาลนั้นหาได้ยาก
หลายคนรู้สึกสับสนว่า “ควรซื้ออะไรดี” เมื่ออยู่ในร้านสะดวกซื้อหรือซูเปอร์มาร์เก็ต

การกินแบบลดคาร์โบไฮเดรต การอดอาหาร 16 ชั่วโมง และแนวทางสุขภาพอื่น ๆ
ล้วนมีเป้าหมายร่วมกันคือ
ไม่เจ็บป่วย ไม่เข้าสู่ภาวะต้องได้รับการดูแล และยืดอายุสุขภาพ

■ ความสัมพันธ์ระหว่างน้ำตาล กับภาวะสมองเสื่อมและ BPSD
โรคเบาหวานเป็นที่รู้จักกันดีว่าเป็นหนึ่งในโรคที่เกี่ยวข้องกับภาวะสมองเสื่อม
แต่สิ่งที่ผมให้ความสนใจ คือการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้น ก่อน จะมีการวินิจฉัย

・กระสับกระส่าย
・ความวิตกกังวลสูง
・ระบบประสาทซิมพาเทติกเด่น ลมหายใจตื้นและแรง
・พูดเสียงดังหรือร้องตะโกน
・สีหน้าและการแสดงออกลดลง

ก่อนจะสรุปว่าสิ่งเหล่านี้คือ “นิสัยส่วนตัว”
เราอาจควรถามก่อนว่า ทำไมถึงเป็นเช่นนี้

■ ร่างกาย ถูกสร้างจากสิ่งที่เรากินมา
ในแนวคิด “การเล่าเรื่องชีวิต” ที่ผมให้คุณค่า
เรามักพูดถึงสถานที่เกิด การศึกษา และดนตรีที่เคยฟัง
และสิ่งหนึ่งที่ผมอยากเติมเข้าไปเสมอคือ อาหารที่เคยกินมา

ของหวานกระตุ้นการหลั่งโดพามีน ทำให้เกิดความสุขและแรงจูงใจชั่วคราว
แต่ผลนี้อยู่ได้เพียงประมาณ 10–15 นาที
เมื่อเกิดซ้ำ ๆ จะกลายเป็นความเคยชิน และสะสมในร่างกายในที่สุด

■ ก่อนที่แก้วจะล้น
น้ำตาลไม่ได้ก่อให้เกิดโรคในทันที
แต่เมื่อสะสมเป็นเวลา 10 หรือ 20 ปี
วันหนึ่งมันอาจปรากฏออกมาเหมือนน้ำที่ล้นจากแก้ว ในรูปของ “โรค”

หลังจากนั้น ภาวะสมองเสื่อมและ BPSD ก็อาจตามมา

■ ทำไมต้องวาง “ลมหายใจ” ไว้ตรงกลาง
นี่คือเหตุผลที่ผมเชื่อว่า ระบบปฏิบัติการ (OS) ของการดูแลคือ ลมหายใจ
อาหาร → ลมหายใจ → อารมณ์ → พฤติกรรม
หากไม่มองเห็นการไหลนี้ แล้วพยายามแก้เฉพาะพฤติกรรม มักจะไม่สำเร็จ

ลมหายใจตื้น
ระบบซิมพาเทติกเด่น
เสียงดังขึ้น
รอยยิ้มหายไป

ในทางกลับกัน
หนึ่งลมหายใจ หนึ่งรอยยิ้ม และคำขอบคุณ สามารถเปลี่ยนลมหายใจได้

■ อาหาร ได้ออกไปอยู่นอกระบบประกันการดูแล
นับตั้งแต่มีระบบประกันการดูแลระยะยาวในญี่ปุ่น ค่าอาหารกลายเป็นค่าใช้จ่ายส่วนบุคคล
การมีส่วนร่วมของภาครัฐต่อ “วัตถุดิบอาหาร” จึงลดลง

แต่ในภาคสนาม เราเห็นได้ชัดเจนว่า
สภาพในแต่ละวันเปลี่ยนไปตามอาหารที่ได้รับ

แม้จะไม่สามารถรักษาให้หาย
แต่เราสามารถสร้างพื้นที่ที่ผู้คนใช้ชีวิตอย่างสงบ พร้อมรอยยิ้มได้

■ คำถามในฐานะ “การดูแลที่มีศักดิ์ศรี Well-Kaigo”
นี่ไม่ใช่เรื่องง่าย ๆ ของการ “ไม่กินน้ำตาล”
แต่เป็นการออกแบบใหม่ตามสภาพของแต่ละคน
ทั้งในแง่ของ การเลือกไม่รับ และ โครงสร้างของความเพลิดเพลิน

หากเบื้องหลัง BPSD มีปัจจัยด้านอาหาร
บางที ก่อนจะพูดถึงวิธีการดูแลหรือคำพูดที่ใช้
อาจมีรากฐานที่ควรถูกทบทวนใหม่

วันนี้ ผมได้คิดเรื่องน้ำตาล ลมหายใจ และการดูแล
และหวังว่าจะค่อย ๆ ขยายความลึกของประเด็นนี้ต่อไป

ขอให้ทุกท่านมีวันที่ดีครับ

หากมีคำถามใด ๆ สามารถติดต่อได้ผ่านเมนู “ติดต่อเรา” บนเว็บไซต์นี้

---

参考動画↓↓↓