【尊厳Well-Kaigo｜多言語ブログ】四毒五悪と認知症・BPSDとの深い関係

隅田川の朝から始まる問い
おはようございます。利久です。
本日も「ウエルエイジングアワー」朝のウォーキングラジオを、隅田川のほとりからお届けします。
1月14日の朝。空は澄み、遠くにはオレンジ色の朝日が昇り、風もなく、とても穏やかな時間が流れています。こうして太陽の光を浴びながら歩いていると、自然と呼吸が深くなり、思考も静かに整っていきます。

今日のテーマは、「四毒五悪と認知症・BPSDとの深い関係」です。
少し刺激的な言葉ですが、介護や認知症を「結果」ではなく「原因」から見つめ直すために、とても重要な視点だと感じています。

四毒五悪とは何か
「四毒五悪」という考え方は、医師である 吉野俊明 氏が提唱している「病気にならない食事法」に基づくものです。
言葉としては強烈ですが、指摘されている内容は、私たちが日常的に口にしている、ごく身近な食材です。

四毒とされているのは、次の四つです。

甘いもの（砂糖、果物、甘い野菜など）
植物油（オリーブオイルを含む）
小麦粉（パン、麺類、パスタなど）
乳製品（牛乳、ヨーグルト、チーズなど）
そして五悪には、農薬や化学調味料など、現代の加工食品に含まれがちな要素が含まれます。
特に重要なのは、最初の「四毒」です。

なぜ食事が病気や認知症につながるのか
吉野氏は、がん、糖尿病、血管障害、パーキンソン病、アレルギー疾患、そして認知症まで、さまざまな病気の背景を徹底的に追い続けた結果、「食事」に行き着いたと語っています。
治療や手術の前に、「なぜその病気になったのか」というOS（基盤）に目を向けている点が、私の考え方と非常に近いと感じています。

日本人は、長い歴史の中で、その土地で採れるものを食べ、自然と調和しながら生きてきました。
しかし、社会や経済、価値観が大きく変わり、海外で「良い」とされる食文化がそのまま日本に流れ込む中で、私たちの身体や遺伝的背景に合わないものが日常化してしまった。
その象徴が、小麦や乳製品、植物油だという指摘です。

介護・認知症の「原因」に目を向ける
私が強く共感しているのは、これらの病気がそのまま介護リスクと直結しているという点です。
糖尿病による血管障害、脳血管性認知症、パーキンソン病――。
どれも介護現場で日常的に向き合う状態であり、BPSD（行動・心理症状）とも深く関係しています。

一方で、介護認定や医療の現場では、「どういう生活をしてきたのか」「何を食べてきたのか」という視点は、ほとんど評価に含まれていません。
結果として現れた症状や数値だけを見て対応する。
ここに、大きなズレがあると感じています。

私自身の実践と身体の変化
そこで私は、昨年末から実際に「四毒」をできる範囲で抜く生活を始めました。
甘いもの、パン、麺類、乳製品、外食や揚げ物を極力避ける。
最初は空腹感もありましたし、完全には難しい部分もありました。

しかし、植物油を減らし、加工食品を避けるだけでも、気持ちの落ち着きや体調の変化を感じ始めています。
血液検査の数値はまだ経過観察中ですが、少なくとも「イライラしにくくなった」「思考が静かになった」という実感があります。

施設食とBPSDの関係を考える
ここで一つ、避けて通れない問いがあります。
介護施設で提供されている食事には、四毒がどの程度含まれているのか。

パンや麺類、炒め物、味付けの濃いおかず。
意識しなければ、植物油や糖分は毎食のように入ります。
もし根本が変わらないまま、環境調整や声かけだけを頑張っていたとしたら、BPSDがなかなか改善しないのも、ある意味当然なのかもしれません。

食事OSと呼吸OS
私は、四毒五悪も一つのOSだと感じています。
ただし、そのさらに手前にあるのが呼吸OSです。

食事は意識すれば変えられますが、呼吸は無意識で続いているため、気づきにくい。
だからこそ、私は「呼吸に戻る」「戻る場所をつくる」という言葉を使い続けています。

森林を思い浮かべる。
川沿いを歩く。
空気を整える。
匂いの少ない環境で眠る。

呼吸が整えば、睡眠が変わり、脳の状態が変わり、日常が戻ってくる。
介護する側が落ち着けば、その状態は必ず相手に伝わります。

山に登る人を、静かに待つ
山に登る人は多くありません。
でも、山に行けば呼吸の大切さに、誰もが気づきます。
私は山の入口で、静かに待っていようと思っています。

四毒五悪を学びながら、呼吸を語りながら。
分かる人に、分かる形で届けばいい。
そんな心境で、今日もこのテーマをお届けしました。

今日も、どうぞ良い一日をお過ごしください。

ご質問は本サイトの「お問い合わせ欄」からお気軽にお寄せください。

【Dignity Well-Kaigo | Multilingual Blog】
The Deep Relationship Between the “Four Toxins and Five Evils” and Dementia & BPSD
A Question That Begins on a Morning by the Sumida River
Good morning. This is Rikyu.
Today as well, I bring you the Well-Aging Hour morning walking radio from the banks of the Sumida River.

It is the morning of January 14. The sky is clear, an orange sunrise glows in the distance, and there is no wind. A very calm and gentle time is flowing. As I walk while bathing in the sunlight, my breathing naturally deepens, and my thoughts quietly settle into place.

Today’s theme is “The Deep Relationship Between the Four Toxins, Five Evils, and Dementia & BPSD.”
The wording may sound provocative, but I feel this is an essential perspective for re-examining caregiving and dementia not from the standpoint of results, but from that of causes.

What Are the “Four Toxins and Five Evils”?
The concept of the “Four Toxins and Five Evils” is based on the disease-preventive dietary approach advocated by physician Toshiaki Yoshino.
While the terminology is strong, what it points to are actually very familiar foods that many of us consume daily.

The Four Toxins are as follows:

Sweet foods (sugar, fruit, sweet vegetables, etc.)
Vegetable oils (including olive oil)
Wheat flour (bread, noodles, pasta, etc.)
Dairy products (milk, yogurt, cheese, etc.)
The Five Evils include elements commonly found in modern processed foods, such as pesticides and chemical seasonings.
Among these, the most crucial are the initial Four Toxins.

Why Does Diet Lead to Illness and Dementia?
Dr. Yoshino explains that after thoroughly tracing the backgrounds of many diseases—cancer, diabetes, vascular disorders, Parkinson’s disease, allergic conditions, and dementia—he ultimately arrived at diet as the core factor.

Before treatment or surgery, he focuses on the question: “Why did this illness develop in the first place?”
This emphasis on the underlying OS (operating system or foundation) resonates deeply with my own way of thinking.

For centuries, Japanese people lived in harmony with nature, eating foods produced by their local land.
However, as society, the economy, and values changed, food cultures deemed “healthy” overseas flowed directly into Japan. As a result, foods that do not match our bodies or genetic background became part of everyday life.
Wheat, dairy products, and vegetable oils are often cited as symbolic examples of this shift.

Looking at the “Causes” of Care Needs and Dementia
What I strongly resonate with is that these illnesses are directly linked to caregiving risk.

Vascular complications caused by diabetes, vascular dementia, Parkinson’s disease—
All of these are conditions encountered daily in caregiving settings and are deeply related to BPSD (Behavioral and Psychological Symptoms of Dementia).

Yet in caregiving certification systems and medical practice, perspectives such as “How did this person live?” or “What did they eat?” are rarely evaluated.
Instead, responses are based solely on symptoms and numerical results that appear afterward.
I feel there is a significant disconnect here.

My Own Practice and Changes in My Body
With this in mind, since the end of last year, I have personally begun reducing the “Four Toxins” as much as realistically possible.
I avoid sweet foods, bread, noodles, dairy products, eating out, and fried foods whenever I can.

At first, I felt hunger, and complete elimination was difficult.
However, even just reducing vegetable oils and processed foods, I began to notice changes—greater emotional calm and improved physical condition.

Blood test values are still under observation, but at the very least, I clearly feel that “I get irritated less” and “my thoughts have become quieter.”

Considering Facility Meals and BPSD
Here is one unavoidable question:
To what extent are the Four Toxins included in meals served at caregiving facilities?

Bread, noodles, stir-fried dishes, heavily seasoned foods—
Unless one is very conscious, vegetable oils and sugars are included in nearly every meal.
If the root cause remains unchanged while caregivers focus only on environmental adjustments or verbal reassurance, it may be no surprise that BPSD does not improve easily.

Dietary OS and Breathing OS
I see the “Four Toxins and Five Evils” as one form of an OS.
However, what exists even before that is the Breathing OS.

Diet can be changed consciously.
Breathing, on the other hand, continues unconsciously and is therefore harder to notice.

That is why I continue to speak of “returning to the breath” and “creating a place to return to.”

Imagining a forest.
Walking along a river.
Purifying the air.
Sleeping in an environment with minimal odor.

When breathing is regulated, sleep changes.
When sleep changes, brain function changes, and everyday life begins to return.
When caregivers themselves are calm, that state is inevitably transmitted to the person they care for.

Quietly Waiting for Those Who Will Climb the Mountain
Not many people climb mountains.
But once they do, everyone realizes the importance of breathing.

I choose to stand quietly at the mountain’s entrance.
Learning from the Four Toxins and Five Evils, speaking about breathing—
If this reaches those who are ready, in a way they can understand, that is enough.

With that state of mind, I shared this theme with you today.
Please have a peaceful and meaningful day.

For any questions, please feel free to contact us through the “Contact” section of this website.

【尊严 Well-Kaigo｜多语言博客】
四毒五恶与认知症・BPSD 的深层关系
从隅田川清晨开始的提问
大家早上好，我是利久。
今天也从隅田川河畔，为大家带来《Well-Aging Hour》清晨散步广播。

1月14日的早晨，天空澄澈，远处升起橙色的朝阳，几乎没有风，时间流淌得格外安静而温柔。
在阳光中行走，呼吸自然变得深长，思绪也慢慢安定下来。

今天的主题是：
「四毒五恶与认知症・BPSD 的深层关系」。
这个说法或许有些刺激，但我认为，这是从“结果”回到“原因”，重新审视照护与认知症时，一个非常重要的视角。

什么是“四毒五恶”
“四毒五恶”这一概念，源自医生 吉野俊明 提出的「不生病的饮食法」。
虽然用词强烈，但他所指出的，其实都是我们日常生活中极为常见的食物。

所谓四毒，指的是以下四类：

甜食（糖、水果、甜味蔬菜等）
植物油（包括橄榄油）
小麦制品（面包、面条、意面等）
乳制品（牛奶、酸奶、奶酪等）
而五恶，则包含农药、化学调味料等现代加工食品中常见的成分。
其中，最关键的，是最初的这“四毒”。

为什么饮食会导致疾病与认知症
吉野医生表示，在长期追溯癌症、糖尿病、血管障碍、帕金森病、过敏性疾病，乃至认知症等多种疾病的根源后，最终发现——饮食是最核心的因素。

在治疗和手术之前，他首先关注的是：
“为什么会生病？”
这种从根本 OS（基础系统） 入手的视角，与我的思考方式高度一致。

日本人长期以来，食用的是土地所孕育的食物，与自然保持着和谐共生。
然而，随着社会、经济与价值观的剧烈变化，被海外视为“健康”的饮食文化，原封不动地进入日本，逐渐变成日常。
结果是，一些并不适合我们身体结构与遗传背景的食物，反而成为常态。
其中最具代表性的，就是小麦、乳制品与植物油。

将目光转向“照护与认知症的原因”
我强烈共鸣的一点是：
这些疾病，本身就与照护风险直接相连。

由糖尿病引起的血管障碍、脑血管性认知症、帕金森病——
这些都是照护现场每天都会面对的状态，也与 BPSD（行为与心理症状） 密切相关。

然而在照护认定与医疗现场，
「这个人过去是怎样生活的？」
「他长期吃的是什么？」
这样的视角，几乎没有被纳入评估。

我们往往只根据已经显现的症状与数值来应对。
我在这里，感受到了一种明显的偏差。

我自身的实践与身体变化
正因如此，从去年年底开始，我亲自尝试，在力所能及的范围内减少“四毒”。
尽量避免甜食、面包、面条、乳制品，以及外食和油炸食品。

一开始确实会感到饥饿，也很难做到完全排除。
但仅仅是减少植物油、远离加工食品，我就已经开始感受到变化——
情绪更加稳定，身体状态也有所改善。

血液检查的数据仍在持续观察中，
但至少，我清楚地感受到：
「不容易烦躁了」「思绪变得安静了」。

思考机构饮食与 BPSD 的关系
这里，有一个无法回避的问题：
照护机构所提供的餐食中，究竟包含了多少“四毒”？

面包、面条、炒菜、口味较重的配菜——
如果没有特别留意，植物油与糖分几乎每一餐都会出现。
如果根本的饮食结构没有改变，仅靠环境调整或语言安抚来应对，
BPSD 难以改善，或许也是情理之中的事。

饮食 OS 与 呼吸 OS
我认为，“四毒五恶”本身也是一种 OS。
但在它之前，还存在着更根本的 呼吸 OS。

饮食是可以通过意识去改变的。
而呼吸，是在无意识中持续进行的，因此更难被察觉。

正因为如此，我才不断强调：
「回到呼吸」，
「创造一个可以回来的地方」。

想象森林。
沿着河边行走。
整理空气。
在气味干净的环境中入睡。

当呼吸被调节，睡眠会改变；
睡眠改变，大脑状态也会改变；
日常生活，便开始慢慢回归。

当照护者自身处于安定状态，这种状态必然会传递给被照护者。

静静等待，准备登山的人
真正去爬山的人，并不多。
但一旦走进山中，任何人都会意识到呼吸的重要性。

我选择站在山的入口，静静地等待。
一边学习“四毒五恶”，一边谈论呼吸。
只要能以合适的方式，传递给准备好的人，就足够了。

怀着这样的心境，我今天也向大家分享了这个主题。
愿你度过平静而美好的一天。

如有任何问题，欢迎通过本网站的【联系我们】栏目随时与我们联系。

【การดูแลที่มีศักดิ์ศรี Well-Kaigo｜บล็อกหลายภาษา】
ความสัมพันธ์อันลึกซึ้งระหว่าง “สี่พิษห้าความชั่ว” กับภาวะสมองเสื่อมและ BPSD
คำถามที่เริ่มต้นจากเช้าวันใหม่ริมแม่น้ำสุมิดะ
สวัสดีตอนเช้าครับ ผมชื่อ ริคิว
วันนี้เช่นเคย ผมขอส่งเสียงจากรายการ Well-Aging Hour ระหว่างการเดินยามเช้า ริมแม่น้ำสุมิดะ

เช้าวันที่ 14 มกราคม ท้องฟ้าโปร่งใส แสงอาทิตย์สีส้มยามเช้าปรากฏอยู่ไกล ๆ ไม่มีลม เวลาไหลไปอย่างสงบและอ่อนโยน
เมื่อผมเดินท่ามกลางแสงแดด ลมหายใจก็ค่อย ๆ ลึกขึ้นโดยธรรมชาติ และความคิดก็เริ่มนิ่งและเป็นระเบียบ

หัวข้อของวันนี้คือ
“ความสัมพันธ์อันลึกซึ้งระหว่างสี่พิษห้าความชั่ว กับภาวะสมองเสื่อมและ BPSD”
แม้ถ้อยคำจะฟังดูรุนแรงเล็กน้อย แต่ผมเชื่อว่านี่คือมุมมองสำคัญในการมองการดูแลและภาวะสมองเสื่อม ไม่ใช่จาก “ผลลัพธ์” แต่จาก “สาเหตุ”

“สี่พิษห้าความชั่ว” คืออะไร
แนวคิดเรื่อง “สี่พิษห้าความชั่ว” มีพื้นฐานมาจากแนวทางการกินเพื่อไม่ให้เจ็บป่วย ซึ่งเสนอโดยแพทย์ชาวญี่ปุ่น คุณโยชิโนะ โทชิอากิ
แม้คำเรียกจะรุนแรง แต่สิ่งที่กล่าวถึงล้วนเป็นอาหารใกล้ตัว ที่เรารับประทานกันในชีวิตประจำวัน

สี่พิษ ประกอบด้วย

ของหวาน (น้ำตาล ผลไม้ ผักที่มีรสหวาน เป็นต้น)
น้ำมันพืช (รวมถึงน้ำมันมะกอก)
แป้งสาลี (ขนมปัง เส้นก๋วยเตี๋ยว พาสต้า ฯลฯ)
ผลิตภัณฑ์จากนม (นม โยเกิร์ต ชีส)
ส่วน ห้าความชั่ว รวมถึงสารกำจัดศัตรูพืช และเครื่องปรุงเคมีที่มักพบในอาหารแปรรูปยุคใหม่
ในบรรดาสิ่งเหล่านี้ สิ่งที่สำคัญที่สุดคือ “สี่พิษ” ในช่วงแรก

เหตุใดอาหารจึงเชื่อมโยงกับโรคและภาวะสมองเสื่อม
แพทย์โยชิโนะอธิบายว่า หลังจากติดตามต้นตอของโรคต่าง ๆ อย่างละเอียด ไม่ว่าจะเป็นมะเร็ง เบาหวาน ความผิดปกติของหลอดเลือด โรคพาร์กินสัน โรคภูมิแพ้ ไปจนถึงภาวะสมองเสื่อม
เขาพบว่า “อาหาร” คือปัจจัยหลักที่สุด

ก่อนการรักษาหรือการผ่าตัด เขามองไปที่คำถามว่า
“เหตุใดโรคนี้จึงเกิดขึ้น”
การมองไปที่ OS หรือระบบพื้นฐาน เช่นนี้ สอดคล้องอย่างยิ่งกับแนวคิดของผม

ชาวญี่ปุ่นในอดีต ใช้อาหารที่เกิดจากผืนดินของตน และดำรงชีวิตอย่างสอดคล้องกับธรรมชาติ
แต่เมื่อสังคม เศรษฐกิจ และค่านิยมเปลี่ยนแปลง อาหารจากต่างประเทศที่ถูกมองว่า “ดีต่อสุขภาพ” ก็ไหลเข้ามาโดยตรง
ผลคือ อาหารที่ไม่สอดคล้องกับร่างกายและพื้นฐานทางพันธุกรรมของเรา กลายเป็นเรื่องปกติ
ตัวอย่างที่ชัดเจนคือ แป้งสาลี ผลิตภัณฑ์จากนม และน้ำมันพืช

หันกลับมามอง “สาเหตุ” ของการดูแลและภาวะสมองเสื่อม
สิ่งที่ผมรู้สึกเชื่อมโยงอย่างลึกซึ้ง คือ โรคเหล่านี้เกี่ยวข้องโดยตรงกับความเสี่ยงในการดูแล

ภาวะแทรกซ้อนจากเบาหวาน ภาวะสมองเสื่อมจากหลอดเลือด โรคพาร์กินสัน
ล้วนเป็นสภาพที่พบเป็นประจำในสถานดูแล และเชื่อมโยงอย่างใกล้ชิดกับ
BPSD (อาการทางพฤติกรรมและจิตใจของผู้มีภาวะสมองเสื่อม)

อย่างไรก็ตาม ในระบบการประเมินการดูแลและการแพทย์
คำถามอย่าง
“เขาใช้ชีวิตมาอย่างไร”
“เขากินอะไรมาตลอดชีวิต”
แทบไม่ได้รับการพิจารณา

เรามักตอบสนองต่ออาการและตัวเลขที่ปรากฏแล้วเท่านั้น
ผมรู้สึกว่านี่คือความคลาดเคลื่อนที่สำคัญ

การปฏิบัติของผมเองและการเปลี่ยนแปลงของร่างกาย
ด้วยเหตุนี้ ตั้งแต่ปลายปีที่แล้ว ผมเริ่มทดลองลด “สี่พิษ” ในขอบเขตที่ทำได้
หลีกเลี่ยงของหวาน ขนมปัง เส้น แป้ง นม อาหารนอกบ้าน และของทอด

ช่วงแรกมีความหิว และทำได้ไม่สมบูรณ์
แต่เพียงแค่ลดน้ำมันพืชและหลีกเลี่ยงอาหารแปรรูป
ผมก็เริ่มรู้สึกถึงการเปลี่ยนแปลง
จิตใจสงบขึ้น และสภาพร่างกายดีขึ้น

ผลตรวจเลือดยังอยู่ในช่วงติดตาม
แต่ผมรู้สึกได้ชัดเจนว่า
“หงุดหงิดน้อยลง”
“ความคิดเงียบและนิ่งขึ้น”

พิจารณาอาหารในสถานดูแลกับ BPSD
มีคำถามหนึ่งที่หลีกเลี่ยงไม่ได้คือ
อาหารที่ให้ในสถานดูแล มีสี่พิษมากน้อยเพียงใด

ขนมปัง เส้น อาหารผัด เครื่องปรุงรสจัด
หากไม่ใส่ใจ น้ำมันพืชและน้ำตาลจะปรากฏแทบทุกมื้อ
หากรากฐานไม่เปลี่ยน แต่พยายามเพียงปรับสภาพแวดล้อมหรือใช้คำพูด
การที่ BPSD ไม่ดีขึ้น ก็อาจเป็นเรื่องที่เข้าใจได้

OS ของอาหาร และ OS ของลมหายใจ
ผมมองว่า “สี่พิษห้าความชั่ว” ก็เป็น OS รูปแบบหนึ่ง
แต่ก่อนหน้านั้น ยังมี OS ของลมหายใจ

อาหารสามารถเปลี่ยนได้ด้วยความตั้งใจ
แต่ลมหายใจดำเนินไปโดยไม่รู้ตัว จึงสังเกตได้ยาก

เพราะเหตุนี้ ผมจึงพูดเสมอว่า
“กลับมาที่ลมหายใจ”
“สร้างสถานที่ที่สามารถกลับมาได้”

นึกถึงป่า
เดินเลียบแม่น้ำ
จัดอากาศให้สะอาด
นอนในสภาพแวดล้อมที่ไม่มีกลิ่นรบกวน

เมื่อลมหายใจถูกปรับ
การนอนจะเปลี่ยน
สมองจะเปลี่ยน
ชีวิตประจำวันจะค่อย ๆ กลับคืน

เมื่อผู้ดูแลสงบ ความสงบนั้นย่อมถ่ายทอดไปยังผู้ที่ได้รับการดูแล

เฝ้ารออย่างเงียบ ๆ สำหรับผู้ที่พร้อมจะขึ้นภูเขา
มีไม่กี่คนที่ขึ้นภูเขา
แต่เมื่อได้ขึ้น ทุกคนจะตระหนักถึงความสำคัญของลมหายใจ

ผมเลือกยืนอยู่ที่ทางเข้า
เรียนรู้สี่พิษห้าความชั่ว
พูดถึงลมหายใจ
หากสิ่งนี้ส่งถึงผู้ที่พร้อม ในแบบที่เขาเข้าใจ นั่นก็เพียงพอแล้ว

ด้วยจิตใจเช่นนี้ ผมจึงแบ่งปันเรื่องนี้กับทุกท่านในวันนี้
ขอให้คุณมีวันที่สงบและงดงาม

หากมีคำถามใด ๆ กรุณาติดต่อเราได้ทางหัวข้อ “ติดต่อเรา” บนเว็บไซต์นี้