【尊厳Well-Kaigo｜多言語ブログ】呼吸に触れる認知症介護｜Dementia Care That Touches Breathing

隅田川の朝から始まる問い
おはようございます。利久です。
本日も「ウエル・エイジング・アワー」朝のウォーキングラジオを、隅田川のほとりからお届けします。1月12日、成人の日。青空が広がり、風もなく、凛とした空気がとても心地よい朝です。

今日のテーマは、「呼吸に触れる認知症介護」。
私がこの一年、改めて向き合い続けてきたテーマでもあります。

なぜ、呼吸だったのか
私が呼吸に強く意識を向けるようになってから、かなりの時間が経ちました。きっかけは介護、とりわけ認知症の方々の介護を整理し直す中で、「呼吸」という存在に行き着いたことでした。

呼吸は、どのように人に影響を与えているのか。
呼吸を整えるとは、どういうことなのか。
呼吸の状態は、脳の働きや表情、環境、空気感、人に与える印象に、どんな影響を及ぼしているのか。

この問いと、私はここ数ヶ月間、向き合い続けてきました。

これまで語ってきたことの正体
正直に言うと、私はこれまで「認知症介護を呼吸で語る」ということを、あまりしてきませんでした。しかし振り返ってみると、非薬物療法、非言語コミュニケーション、環境調整といった言葉の奥には、常に「呼吸」があったように思います。

それらを統合すると、介護の基盤にあったのは呼吸だった。
そう気づいた時、私自身の在り方が変わりました。

ただし、誤解してほしくないのは、私は「呼吸を整えましょう」という教育をしたいわけでも、「呼吸講座」を作りたいわけでもないということです。呼吸は、教えるものではありません。

呼吸は教えられない、でも語れる
呼吸そのものを教えることはできません。
しかし、呼吸について語ることはできます。

自律神経、交感神経と副交感神経。
呼吸が浅く早い人が、不安や怒りを抱えやすいこと。
そして、相手の呼吸を変えようとする前に、自分の呼吸を整える必要があるということ。

私は自分自身の実践として、「3秒吸って、6秒吐く」という呼吸を試してきました。いわゆる369のリズムです。すると、頭の中のざわつきが静まり、視野が広がる感覚を得ました。

しかし、これを「方法」として人に教えようとした瞬間、私自身の呼吸が乱れることにも気づきました。だから私は、方法を伝えるのではなく、「私はこう感じている」「こう変わった」という語り方を選ぶようになりました。

ひと呼吸、ワンスマイル、そして感謝
深い呼吸とは、単なるテクニックではありません。
それは、不安から安心へと切り替わるスイッチでもあります。

介護の現場で私が大切にしているのは、「一呼吸、ワンスマイル、そして感謝」という姿勢です。
これを「やりましょう」と教育するのではなく、OS（基盤）として心の中に置いておく。それだけで十分なのではないか。今の私は、そう考えています。

答えを求める現場で、私が感じた違和感
介護の現場では、日々さまざまな問いが投げかけられます。
大声を出す人をどう止めるか。
イライラをどう抑えるか。
落ち着かない人にどう対応するか。

私はそのたびに、多くの質問を返してきました。
その人はどんな人生を歩んできたのか。
環境はどうか。
食事や生活リズムは。
関わる人は誰か。

しかし、多くの場合、そこに答えは返ってきません。
だから私が出した結論は、「みんなで話し合いませんか」というものでした。

事例を共有し、仮説を立て、実践し、また振り返る。
答えは、その人との関係の中にしかありません。

呼吸に触れる、ということ
「呼吸に触れる認知症介護」とは、相手の呼吸を観察することではありません。
そこに関わっている自分自身の呼吸に触れることです。

自分の呼吸が乱れていないか。
焦りや正解探しに飲み込まれていないか。

そこに気づいた時、介護の質は自然と変わっていきます。

これはあまりにも当たり前すぎて、教育にも商品にもなりにくいものです。しかし、このOSがなければ、どれだけ立派な介護教育も、現場でフリーズしてしまいます。

戻る場所としての呼吸
介護のキャリアが進むほど、課題は増え続けます。
教える立場、まとめる立場、判断する立場。
その中で不安が膨らむのは、決して弱さではありません。

だからこそ、OSが必要です。
私にとって、それが呼吸でした。

呼吸に戻る。
呼吸に触れる。
それでいい。

少しだけ、自分の呼吸を深くしてみる。
それが、今日私が皆さんにお伝えしたかったことです。

成人の日。
どうぞ皆さんも、「大人になる前の呼吸」に、そっと戻ってみてください。
良い一日をお過ごしください。

ご質問は本サイトの「お問い合わせ欄」からお気軽にお寄せください。

WAC中央駅 ｜呼吸シリーズ
― 呼吸に戻るための環境 ―

【Dignity Well-Kaigo｜Multilingual Blog】
Dementia Care That Touches the Breath
A Question That Begins on a Morning by the Sumida River
Good morning. This is Rikyu.
Today as well, I bring you the “Well-Aging Hour” morning walking radio from the banks of the Sumida River. It is January 12th, Coming-of-Age Day. The sky is clear and blue, there is no wind, and the crisp air feels wonderfully refreshing.

Today’s theme is “Dementia Care That Touches the Breath.”
It is also a theme I have continued to face anew over the past year.

Why Breath?
It has been quite some time since I began to place strong awareness on breathing. The trigger was caregiving—especially as I was re-examining dementia care and organizing my thoughts, I eventually arrived at the presence of breath.

How does breathing affect a person?
What does it mean to “regulate” breathing?
How does the state of breathing influence brain function, facial expression, the surrounding environment, the atmosphere of a space, and the impression one gives to others?

I have continued to face these questions over the past several months.

What I Have Been Talking About All Along
To be honest, I have not often spoken about “dementia care through breathing.”
However, when I look back, I realize that behind concepts such as non-pharmacological approaches, nonverbal communication, and environmental adjustment, breathing was always present.

When these elements are integrated, it becomes clear that breathing was the foundation of caregiving.
The moment I realized this, the way I myself existed and approached care began to change.

That said, I want to be clear: I am not trying to teach people to “fix their breathing,” nor do I intend to create a “breathing course.”
Breathing is not something that can be taught.

Breathing Cannot Be Taught, But It Can Be Spoken About
Breathing itself cannot be taught.
However, we can talk about breathing.

The autonomic nervous system—sympathetic and parasympathetic nerves.
The fact that people with shallow, rapid breathing are more prone to anxiety and anger.
And the importance of regulating one’s own breathing before trying to change the breathing of another person.

As part of my own practice, I tried a breathing rhythm of “inhale for three seconds, exhale for six seconds”—the so-called 3-6-9 rhythm. Through this, I felt the noise in my mind quiet down and my field of awareness expand.

Yet, the moment I tried to teach this as a “method,” I noticed my own breathing becoming unsettled.
That is why I chose not to pass on techniques, but instead to speak in terms of “this is how I feel” and “this is how I have changed.”

One Breath, One Smile, and Gratitude
Deep breathing is not merely a technique.
It is a switch that shifts us from anxiety to a sense of safety.

What I value in caregiving settings is the attitude of “one breath, one smile, and gratitude.”
Rather than teaching this as something to do, I believe it is enough to hold it quietly within oneself as an OS—a foundation.

That is how I see it now.

A Discomfort I Felt in the Search for Answers
In caregiving settings, many questions arise every day.
How do we stop someone from shouting?
How do we calm irritation?
How do we respond to someone who cannot settle down?

Each time, I responded with many questions of my own.
What kind of life has this person lived?
What is their environment like?
How are their meals and daily rhythms?
Who is involved in their care?

In many cases, however, answers do not come back.
And so the conclusion I arrived at was: “Shall we talk about it together?”

Sharing cases, forming hypotheses, practicing, and reflecting again.
The answer exists only within the relationship with that person.

What It Means to “Touch the Breath”
“Dementia care that touches the breath” does not mean observing the other person’s breathing.
It means touching your own breathing as the one who is involved.

Is my breathing unsettled?
Am I being consumed by urgency or the search for the “right” answer?

When we notice this, the quality of caregiving naturally begins to change.

This is so obvious that it rarely becomes education or a product.
Yet without this OS, even the most sophisticated caregiving education can freeze on site and fail to function.

Breathing as a Place to Return To
As one’s caregiving career advances, challenges continue to increase.
Teaching roles. Organizing roles. Decision-making roles.
Feeling anxious in these positions is never a weakness.

That is precisely why an OS is needed.
For me, that OS is breathing.

Return to the breath.
Touch the breath.
That is enough.

Just try deepening your own breath slightly.
That is what I wanted to share with you today.

On this Coming-of-Age Day,
I invite you to gently return to the breath you had before becoming an adult.

May you have a wonderful day.

For any questions, please feel free to contact us via the “Contact” section on this website.

【尊严照护Well-Kaigo｜多语言博客】
触及呼吸的认知症照护
从隅田川清晨开始的提问
早上好。我是利久。
今天也从隅田川河畔，为大家带来「Well-Aging Hour」清晨散步广播。今天是1月12日，日本的成人之日。天空湛蓝，微风不动，清冽而清新的空气，让人感到格外舒适。

今天的主题是 「触及呼吸的认知症照护」。
这也是我在过去一年里，反复面对与思考的主题。

为什么是“呼吸”？
当我开始有意识地关注呼吸，已经过去了相当长的一段时间。起点来自照护——尤其是在重新整理认知症照护的过程中，我最终走向了“呼吸”这一存在。

呼吸，究竟如何影响一个人？
所谓“调整呼吸”，意味着什么？
呼吸的状态，又会对大脑功能、面部表情、环境氛围以及他人对我们的印象产生怎样的影响？

这些问题，我在过去几个月里持续不断地思考着。

过去一直在谈论的核心是什么
坦率地说，我过去并不常以“通过呼吸来谈认知症照护”的方式进行表达。
但当我回顾以往的实践，会发现，在非药物疗法、非语言沟通、环境调整等概念背后，始终存在着“呼吸”。

当这些要素被整合在一起时，我意识到：
照护的基础，其实正是呼吸。

意识到这一点的那一刻，我自身的存在方式与照护姿态，也随之发生了变化。

需要说明的是，我并不是想要教大家“调整呼吸”，也不打算开设所谓的“呼吸课程”。
因为，呼吸并不是一种可以被教会的东西。

呼吸无法被教授，但可以被谈论
呼吸本身无法被教授。
但，我们可以谈论呼吸。

比如，自律神经系统——交感神经与副交感神经；
比如，呼吸浅而快的人，更容易感到不安或愤怒；
再比如，在试图改变对方的呼吸之前，首先需要调整的是自己的呼吸。

作为个人实践，我尝试过一种“吸气3秒、呼气6秒”的呼吸节奏，也就是所谓的3-6-9节律。
在这个过程中，我切身感受到，脑中的杂音逐渐安静下来，视野也随之变得开阔。

然而，当我试图把它当作一种“方法”去教别人时，却发现自己的呼吸反而开始紊乱。
因此，我选择不去传授技巧，而是以“我有这样的感受”“我发生了这样的变化”来进行讲述。

一次呼吸，一个微笑，以及感恩
深呼吸，并不只是技巧。
它更像是一个从不安切换到安心的开关。

在照护现场，我所珍视的，是 「一次呼吸，一个微笑，以及感恩」 这样的姿态。
与其把它变成“必须去做的事”，不如将它静静地放在心中，作为一种OS（基础系统）存在。

仅此而已，也许就已经足够了。
这是我此刻的理解。

在不断寻找答案的现场，我感受到的违和感
在照护现场，每天都会出现各种各样的问题。
如何让大声喊叫的人安静下来？
如何抑制烦躁情绪？
如何应对无法安定下来的人？

每一次，我都会反问许多问题。
这个人走过怎样的人生？
所处的环境如何？
饮食与生活节律是什么样的？
有哪些人参与照护？

然而，很多时候，这些问题并没有答案。
于是，我得出的结论是：“要不要大家一起谈谈？”

分享案例、提出假设、尝试实践、再进行回顾。
答案，只存在于与那个人的关系之中。

“触及呼吸”意味着什么
所谓“触及呼吸的认知症照护”，并不是去观察对方的呼吸。
而是，去触及正在参与其中的自己的呼吸。

我的呼吸是否紊乱？
我是否被焦虑或对“正确答案”的执念所吞没？

当我们意识到这一点时，照护的质量，往往会自然地发生变化。

这实在是太过理所当然，以至于很难成为教育或商品。
但如果缺少这个OS，再精良的照护教育，也可能在现场“冻结”，无法真正运作。

作为“回归之所”的呼吸
随着照护经验的累积，课题只会不断增加。
教学的立场、统筹的立场、做出判断的立场。
在这些角色中感到不安，从来都不是软弱。

正因为如此，我们才需要OS。
而对我来说，这个OS就是呼吸。

回到呼吸。
触及呼吸。
这样就够了。

只要稍微，让自己的呼吸变得更深一点。
这，正是我今天最想传达给大家的事情。

在成人之日这一天，
也请各位轻轻地，回到“成为大人之前的呼吸”。

祝您度过美好的一天。

如有任何疑问，欢迎通过本网站的「联系我们」栏目与我们取得联系。

【การดูแลที่มีศักดิ์ศรี Well-Kaigo｜บล็อกหลายภาษา】
การดูแลผู้มีภาวะสมองเสื่อมที่ “สัมผัสลมหายใจ”
คำถามที่เริ่มต้นจากเช้าวันหนึ่งริมแม่น้ำสุมิดะ
สวัสดีตอนเช้า ผมชื่อริคิว
วันนี้เช่นกัน ผมขอส่ง “Well-Aging Hour” รายการเดินยามเช้า มาจากริมแม่น้ำสุมิดะ
วันนี้คือวันที่ 12 มกราคม วันบรรลุนิติภาวะของญี่ปุ่น ท้องฟ้าสีฟ้าใส ไร้ลม อากาศเย็นใสและสงบ ทำให้รู้สึกสดชื่นอย่างยิ่ง

หัวข้อในวันนี้คือ “การดูแลผู้มีภาวะสมองเสื่อมที่สัมผัสลมหายใจ”
ซึ่งเป็นหัวข้อที่ผมได้หันกลับมาทบทวนและใคร่ครวญอย่างต่อเนื่องตลอดปีที่ผ่านมา

ทำไมจึงเป็น “ลมหายใจ”
นับตั้งแต่ผมเริ่มให้ความสำคัญกับลมหายใจอย่างจริงจัง เวลาก็ผ่านไปไม่น้อย
จุดเริ่มต้นมาจากการดูแล โดยเฉพาะการจัดระเบียบความคิดเกี่ยวกับการดูแลผู้มีภาวะสมองเสื่อม
และในที่สุด ผมก็มาถึงคำว่า “ลมหายใจ”

ลมหายใจส่งผลต่อมนุษย์อย่างไร
การ “ปรับลมหายใจ” หมายถึงอะไร
สภาพของลมหายใจส่งผลต่อการทำงานของสมอง สีหน้า สภาพแวดล้อม บรรยากาศ
และความรู้สึกที่ผู้อื่นมีต่อเราอย่างไร

ผมเผชิญกับคำถามเหล่านี้อย่างต่อเนื่องตลอดหลายเดือนที่ผ่านมา

แก่นแท้ของสิ่งที่ผมพูดมาโดยตลอด
พูดตามตรง ผมไม่ค่อยได้พูดถึง “การดูแลผู้มีภาวะสมองเสื่อมผ่านลมหายใจ” โดยตรงนัก
แต่เมื่อมองย้อนกลับไป จะพบว่าเบื้องหลังแนวคิดอย่าง
การดูแลแบบไม่ใช้ยา การสื่อสารที่ไม่ใช้คำพูด และการจัดสภาพแวดล้อม
ล้วนมี “ลมหายใจ” อยู่เสมอ

เมื่อองค์ประกอบเหล่านี้ถูกรวมเข้าด้วยกัน ผมจึงตระหนักว่า
รากฐานของการดูแลนั้น คือ ลมหายใจ

ในขณะนั้น วิธีการดำรงอยู่และท่าทีของผมในฐานะผู้ดูแลก็เริ่มเปลี่ยนไป

อย่างไรก็ตาม ผมอยากย้ำให้ชัดเจนว่า
ผมไม่ได้ตั้งใจจะสอนให้ใคร “ปรับลมหายใจ”
และไม่ได้ต้องการจัด “คอร์สลมหายใจ” แต่อย่างใด
เพราะลมหายใจ ไม่ใช่สิ่งที่สามารถสอนได้

ลมหายใจสอนไม่ได้ แต่สามารถเล่าได้
ลมหายใจไม่สามารถสอนได้โดยตรง
แต่เราสามารถ “พูดถึง” ลมหายใจได้

เช่น ระบบประสาทอัตโนมัติ—ระบบประสาทซิมพาเทติกและพาราซิมพาเทติก
เช่น ผู้ที่หายใจตื้นและเร็ว มักจะมีแนวโน้มรู้สึกวิตกกังวลหรือโกรธง่าย
และก่อนจะพยายามเปลี่ยนลมหายใจของผู้อื่น
สิ่งที่ควรทำก่อน คือ ปรับลมหายใจของตนเอง

ในฐานะการปฏิบัติส่วนตัว ผมได้ลองจังหวะการหายใจ
“หายใจเข้า 3 วินาที หายใจออก 6 วินาที”
หรือที่เรียกกันว่า จังหวะ 3-6-9
ผมสัมผัสได้ว่าความวุ่นวายในหัวค่อย ๆ สงบลง และมุมมองก็เปิดกว้างขึ้น

แต่ทันทีที่ผมพยายามสอนสิ่งนี้ให้เป็น “วิธีการ”
ผมกลับพบว่าลมหายใจของตัวเองเริ่มแปรปรวน
จึงทำให้ผมเลือกที่จะไม่ถ่ายทอดเทคนิค
แต่เล่าด้วยคำว่า “ผมรู้สึกเช่นนี้” และ “ผมเปลี่ยนแปลงเช่นนี้”

หนึ่งลมหายใจ หนึ่งรอยยิ้ม และความกตัญญู
การหายใจลึก ไม่ใช่เพียงเทคนิค
แต่มันคือสวิตช์ที่พาเราจากความไม่มั่นคงไปสู่ความรู้สึกปลอดภัย

ในสถานการณ์การดูแล สิ่งที่ผมให้ความสำคัญคือท่าทีของ
“หนึ่งลมหายใจ หนึ่งรอยยิ้ม และความกตัญญู”

แทนที่จะสอนว่า “ต้องทำ”
ผมคิดว่าเพียงแค่วางสิ่งนี้ไว้ในใจ
ในฐานะ OS หรือระบบพื้นฐาน ก็เพียงพอแล้ว

นี่คือความเข้าใจของผมในตอนนี้

ความรู้สึกไม่สอดคล้องในสถานที่ที่แสวงหาคำตอบ
ในพื้นที่การดูแล คำถามมากมายเกิดขึ้นทุกวัน
จะทำอย่างไรให้ผู้ที่ตะโกนเสียงดังสงบลง
จะควบคุมความหงุดหงิดอย่างไร
จะรับมือกับผู้ที่ไม่สามารถอยู่นิ่งได้อย่างไร

ทุกครั้ง ผมจะย้อนถามกลับด้วยคำถามมากมาย
เขาใช้ชีวิตมาอย่างไร
สภาพแวดล้อมเป็นแบบไหน
อาหารและจังหวะชีวิตเป็นอย่างไร
ใครบ้างที่เกี่ยวข้องกับการดูแล

แต่บ่อยครั้ง คำตอบก็ไม่ได้กลับมา
ดังนั้น ข้อสรุปของผมจึงคือ
“เราลองมาคุยกันทุกคนดีไหม”

แบ่งปันกรณีศึกษา ตั้งสมมติฐาน ทดลองปฏิบัติ และทบทวนอีกครั้ง
คำตอบนั้น มีอยู่เพียงในความสัมพันธ์กับบุคคลนั้นเท่านั้น

ความหมายของการ “สัมผัสลมหายใจ”
“การดูแลผู้มีภาวะสมองเสื่อมที่สัมผัสลมหายใจ”
ไม่ใช่การสังเกตลมหายใจของอีกฝ่าย

แต่คือการสัมผัสลมหายใจของ ตัวเราเอง
ในฐานะผู้ที่กำลังมีส่วนร่วมอยู่ตรงนั้น

ลมหายใจของเรากำลังแปรปรวนหรือไม่
เรากำลังถูกความเร่งรีบหรือการแสวงหาคำตอบที่ถูกต้องกลืนกินหรือเปล่า

เมื่อเราตระหนักถึงจุดนี้
คุณภาพของการดูแลมักจะเปลี่ยนไปอย่างเป็นธรรมชาติ

นี่เป็นสิ่งที่ธรรมดาเกินไป จนยากจะกลายเป็นการศึกษา หรือสินค้า
แต่หากขาด OS นี้ไป
แม้การอบรมการดูแลที่ดีเพียงใด ก็อาจ “หยุดทำงาน” ในสถานที่จริงได้

ลมหายใจในฐานะ “สถานที่ให้กลับมา”
ยิ่งเส้นทางการดูแลยาวนานขึ้น ความท้าทายก็ยิ่งเพิ่มขึ้น
บทบาทของผู้สอน ผู้ประสานงาน ผู้ตัดสินใจ
ความไม่มั่นใจที่เกิดขึ้นในบทบาทเหล่านี้ ไม่ใช่ความอ่อนแอ

เพราะเหตุนี้เอง เราจึงต้องมี OS
และสำหรับผม OS นั้นคือ ลมหายใจ

กลับมาที่ลมหายใจ
สัมผัสลมหายใจ
เพียงเท่านี้ก็เพียงพอแล้ว

ลองทำให้ลมหายใจของตัวเองลึกขึ้นอีกนิด
นี่คือสิ่งที่ผมอยากถ่ายทอดให้ทุกคนในวันนี้

ในวันบรรลุนิติภาวะนี้
ขอเชิญทุกท่านค่อย ๆ กลับไปสู่
“ลมหายใจก่อนที่จะเป็นผู้ใหญ่”

ขอให้ทุกท่านมีวันที่ดี

หากมีคำถามใด ๆ กรุณาติดต่อเราได้ทางเมนู
「お問い合わせ / Contact」บนเว็บไซต์นี้

---