【尊厳Well-Kaigo｜多言語ブログ】鼻呼吸と口呼吸を見極める｜Breathing Tells the Truth Before Words 

■ 隅田川の朝から始まる問い
おはようございます。利久です。
本日も「ウエル・エイジング・アワー」朝のウォーキングラジオをお届けします。今日は1月11日、三連休の中日。外は風が強く、今回は室内からの配信となりました。

今日のテーマは
「尊厳Well-Kaigo｜鼻呼吸と口呼吸を見極める」です。

呼吸というのは、あまりにも当たり前すぎて、普段意識されることがほとんどありません。しかし、その「当たり前」の中に、私たちの安心と不安、そして尊厳のヒントが隠れているのではないか。そんな問いから、今日の話は始まります。

■ 人間本来の呼吸「鼻呼吸」
一般的に、鼻呼吸は人間本来の呼吸と言われています。
鼻から取り込まれた空気は、鼻腔でろ過され、適度な湿度と温度に整えられながら、喉を通って体内に入っていきます。ホコリや汚れを防ぎ、身体を守りながら空気を受け入れる。これが、自然で安心できる呼吸の形です。

鼻呼吸をしているとき、呼吸はゆっくりと深くなりやすく、身体は「今は安全だ」と感じやすくなります。

■ 非常時のサインとしての「口呼吸」
一方で、口呼吸はどうでしょうか。
口から直接空気を取り込む呼吸は、速く浅くなりがちです。走って息が上がったとき、不安や恐怖を感じたとき、危険を察知したとき、人は無意識に口呼吸へと切り替わります。

これは「非常時の呼吸」とも言われ、身体が緊張し、「今は安心できない」と知らせているサインでもあります。私たちがよく使う「浅い呼吸」という言葉は、この口呼吸の状態を指していることが多いのです。

■ 呼吸と自律神経の関係
鼻呼吸と口呼吸は、自律神経とも深く関係しています。
口呼吸・浅い呼吸のときは、交感神経が優位になり、身体は戦闘・緊張モードに入ります。一方、鼻呼吸・ゆっくりした呼吸のときは、副交感神経が優位になり、安心・回復の状態に近づきます。

重要なのは、これらの切り替えがほとんど無意識で行われているという点です。私たちは「不安だ」「怖い」と言葉にする前に、すでに呼吸で反応しているのです。

■ 認知症とBPSD、その奥にある呼吸
認知症の方に見られるBPSD（行動・心理症状）――
徘徊、帰宅願望、物取られ妄想、泣き出す、介護への抵抗。これらは「問題行動」として語られがちですが、その奥には強い不安があります。

不安があると、呼吸は浅くなり、口呼吸へと傾きます。
つまり、BPSDの背景には「安心できない呼吸状態」が潜んでいる可能性があるのです。

■ 医療と介護の間にある「戻れる場所」
医療は治療を担い、介護は生活を支えます。
しかし、治療が難しいと告げられたとき、人はどこへ戻ればいいのでしょうか。

私は、介護こそが「戻れる場所」になり得ると考えています。
とくに、困難事例やBPSDと呼ばれる場面では、「なんとかしなければ」という焦りが現場を支配しがちです。

そんなときこそ、
「まず呼吸を整えてみませんか」
そう言って立ち戻れる場所が必要なのではないでしょうか。

■ 呼吸は、解決策ではなく「存在」
呼吸は、何かを解決するための技術ではありません。
評価するものでも、正解を出すものでもありません。

ただ、そこに戻る。
一緒に整える。
それだけでいい。

浅い呼吸を「ダメだ」と否定するのではなく、「今は不安なんですね」と受け止める。そのうえで、そっと鼻呼吸に戻ってみる。これだけで、身体と心は少しずつ変わり始めます。

■ 居場所を失いかけている人へ
人は、ときに「ひとりだ」と感じます。
家族がいても、施設にいても、たくさんの人に囲まれていても、「誰にも気づいてもらえていない」と感じる孤独があります。

そのとき、呼吸はきっと浅くなっています。
口呼吸に変わっているかもしれません。

だから私は、呼吸を居場所を見極めるサインとして大切にしたいのです。

■ 届いていると信じて、続ける
このポッドキャストやブログに、大きな反応がなくても構いません。
100人のうち3人、「ああ、そうかもしれない」と感じてくれたら、それで十分です。

居場所は、数ではなく、深さです。

もし「戻る場所がない」と感じたときは、どうか呼吸に戻ってください。
ここには、一緒に呼吸を整える人がいます。

今日も、穏やかな一日をお過ごしください。

ご質問は本サイトの「お問い合わせ欄」からお気軽にお寄せください。

【Dignity Well-Kaigo｜Multilingual Blog】 Learning to Distinguish Nasal Breathing and Mouth Breathing

■ A Question That Begins with a Morning by the Sumida River
Good morning. This is RIKYU.
Today as well, I bring you the “Well-Aging Hour” morning walking radio.
Today is January 11, the middle day of a three-day holiday weekend. Strong winds are blowing outside, so today’s recording is being delivered indoors.

Today’s theme is:
“Dignity Well-Kaigo｜Learning to Distinguish Nasal Breathing and Mouth Breathing.”

Breathing is something so ordinary that we rarely pay attention to it in daily life.
Yet within this “ordinariness,” there may be hidden clues to our sense of safety, anxiety, and even human dignity.
With this question in mind, today’s reflection begins.

■ Nasal Breathing: Humanity’s Natural Way of Breathing
Generally speaking, nasal breathing is considered the natural form of human breathing.
Air taken in through the nose is filtered in the nasal cavity, adjusted to an appropriate level of humidity and temperature, and then passes through the throat into the body. Dust and impurities are blocked, and the body is protected as it receives the air.

This is a natural, reassuring form of breathing.

When we breathe through the nose, our breathing tends to become slower and deeper, and the body more easily senses, “I am safe right now.”

■ Mouth Breathing as a Sign of Emergency
So what about mouth breathing?
Breathing that draws air directly through the mouth tends to become faster and shallower. When we are out of breath from running, when we feel anxiety or fear, or when we sense danger, we unconsciously shift into mouth breathing.

This is often referred to as “emergency breathing,” a signal that the body is tense and communicating, “I am not safe right now.”
The phrase “shallow breathing,” which we often use, frequently refers to this mouth-breathing state.

■ The Relationship Between Breathing and the Autonomic Nervous System
Nasal breathing and mouth breathing are deeply connected to the autonomic nervous system.
During mouth breathing and shallow breathing, the sympathetic nervous system becomes dominant, and the body enters a state of tension or fight-or-flight mode.
In contrast, during nasal breathing and slow, steady breathing, the parasympathetic nervous system becomes dominant, bringing the body closer to a state of calm and recovery.

What is important is that these shifts occur almost entirely unconsciously.
Before we put words to feelings such as “I’m anxious” or “I’m scared,” our breathing has already responded.

■ Dementia, BPSD, and the Breathing Beneath
BPSD (Behavioral and Psychological Symptoms of Dementia) seen in people living with dementia include wandering, the desire to go home, delusions of theft, crying, and resistance to care.
These are often described as “problem behaviors,” but beneath them lies deep anxiety.

When anxiety is present, breathing becomes shallow and tends to shift toward mouth breathing.
In other words, behind BPSD there may be an underlying state of “breathing that cannot feel safe.”

■ A “Place to Return” Between Medicine and Care
Medicine is responsible for treatment, while care supports daily life.
But when a person is told that treatment is no longer possible, where are they meant to return?

I believe that care itself can become a “place to return.”
Especially in situations described as difficult cases or BPSD, a sense of urgency—“we must do something”—often dominates the scene.

At such times, what may be most needed is a place where someone can say:
“Shall we first try to steady our breathing?”

A place to which one is allowed to return—gently and without judgment.

■ Breathing Is Not a Solution, but a Presence
Breathing is not a technique for solving problems.
It is not something to be evaluated, nor something that produces correct answers.

Simply return.
Adjust together.
That is enough.

Rather than denying shallow breathing as “bad,” we can acknowledge it by saying, “You are feeling anxious right now.”
From there, gently returning to nasal breathing alone can begin to bring gradual changes to both body and mind.

■ For Those Who Feel They Are Losing Their Place
At times, people feel “alone.”
Even with family, even in facilities, even surrounded by many others, there is a loneliness that comes from feeling unseen or unnoticed.

In such moments, breathing surely becomes shallow.
It may shift into mouth breathing.

That is why I want to cherish breathing as a sign that helps us recognize whether someone has a place where they belong.

■ Continuing with Trust That It Is Reaching Someone
It does not matter if this podcast or blog does not receive a large response.
If three out of one hundred people feel, “Yes, that might be true,” that is enough.

A place to belong is not about numbers, but about depth.

If you ever feel that you have nowhere to return, please come back to your breathing.
Here, there are people who will breathe together with you.

I wish you a calm and gentle day.

If you have any questions, please feel free to contact us through the “Contact” section of this website.

【尊严照护Well-Kaigo｜多语言博客】 辨别鼻呼吸与口呼吸

■ 从隅田川清晨开始的提问
大家早上好，我是利久（RIKYU）。
今天也为大家带来「Well-Aging Hour」清晨散步广播。
今天是1月11日，三天连休的中间一天。外面风很大，因此这次是在室内录制。

今天的主题是：
「尊严 Well-Kaigo｜辨别鼻呼吸与口呼吸」

呼吸，是一件过于理所当然的事情，平时几乎不会被我们意识到。
然而，正是在这种“理所当然”之中，或许隐藏着关于安心、不安，以及人之尊严的重要线索。
今天的分享，正是从这样的提问开始。

■ 人类本来的呼吸方式——鼻呼吸
一般来说，鼻呼吸被认为是人类最自然的呼吸方式。
空气从鼻腔进入后，会在鼻腔中被过滤，并调整为适当的湿度和温度，然后通过喉咙进入体内。
它能阻挡灰尘和杂质，在保护身体的同时，让空气被温和地吸收。

这是一种自然、令人安心的呼吸方式。

当我们进行鼻呼吸时，呼吸往往会变得缓慢而深沉，身体也更容易感受到“现在是安全的”。

■ 作为紧急信号的「口呼吸」
那么，口呼吸又是怎样的呢？
直接通过口吸入空气的呼吸方式，往往会变得又快又浅。
当我们奔跑气喘、不安或恐惧、察觉到危险时，人往往会在无意识中切换为口呼吸。

这种呼吸也被称为「紧急状态下的呼吸」，是身体紧张、并在提醒我们「现在还不安全」的信号。
我们日常所说的「浅呼吸」，很多时候指的正是这种口呼吸状态。

■ 呼吸与自主神经系统的关系
鼻呼吸与口呼吸，与自主神经系统有着密切的关系。
在口呼吸、浅呼吸状态下，交感神经占据主导，身体进入紧张、应激的模式。
而在鼻呼吸、缓慢而稳定的呼吸状态下，副交感神经更容易占据主导，使身体逐渐进入安心与恢复的状态。

重要的是，这种切换几乎完全是在无意识中进行的。
在我们用语言说出「我感到不安」「我感到害怕」之前，呼吸早已先一步做出了反应。

■ 认知症、BPSD，以及其背后的呼吸
患有认知症的高龄者身上常见的 BPSD（行为与心理症状），包括徘徊、想回家、被偷妄想、哭泣、对照护的抗拒等。
这些往往被当作「问题行为」来看待，但其背后，往往隐藏着强烈的不安。

当不安存在时，呼吸会变浅，并逐渐转向口呼吸。
也就是说，在 BPSD 的背后，可能潜藏着一种「无法感到安心的呼吸状态」。

■ 医疗与照护之间的「可以回去的地方」
医疗负责治疗，照护支撑生活。
但当一个人被告知「治疗已经很困难」时，他究竟该回到哪里呢？

我认为，照护本身可以成为一个「可以回去的地方」。
尤其是在被称为困难案例或 BPSD 的情境中，「必须马上做点什么」的焦虑，往往笼罩着现场。

正是在这种时候，
也许更需要一个能够这样说的地方：
「我们先一起把呼吸调回来，好吗？」

一个被允许回去、被温柔接住的地方。

■ 呼吸不是解决方案，而是一种“存在”
呼吸，并不是为了解决问题的技术。
它不是用来评判的，也不是用来寻找正确答案的。

只是回到那里。
一起调整。
这样就足够了。

与其否定浅呼吸说「这样不行」，不如先接纳：「你现在感到不安了呢。」
然后，轻轻地回到鼻呼吸。
仅仅这样，身体与心灵就会开始慢慢发生变化。

■ 给那些快要失去“归属感”的人
人有时会感到「自己是孤独的」。
即使有家人，即使身处机构，即使被很多人包围，仍然会有一种「没有人真正注意到我」的孤独感。

在这样的时刻，呼吸一定会变得浅。
也许已经转为口呼吸了。

正因如此，我想把呼吸视为一种信号，帮助我们判断：这个人是否还拥有一个可以安心停留的地方。

■ 相信它正在被听见，并继续前行
即使这个播客或博客没有获得很大的反响，也没有关系。
如果一百个人中，有三个人能感受到「嗯，或许是这样」，那就已经足够了。

归属感，不在于人数，而在于深度。

如果你感到「已经没有可以回去的地方」，请试着回到你的呼吸。
在这里，有愿意与你一起调整呼吸的人。

祝你今天也能度过一个平静而温柔的一天。

如有任何疑问，欢迎通过本网站的「联系我们」栏目与我们联系。

【การดูแลที่มีศักดิ์ศรี Well-Kaigo｜บล็อกหลายภาษา】 การแยกแยะการหายใจทางจมูกและการหายใจทางปาก

■ คำถามที่เริ่มต้นจากยามเช้าที่แม่น้ำสุมิดะ
สวัสดีตอนเช้าครับ ผมริคิว (RIKYU)
วันนี้ผมขอพาทุกท่านเข้าสู่รายการ “Well-Aging Hour” วิทยุเดินยามเช้าอีกครั้ง
วันนี้เป็นวันที่ 11 มกราคม ซึ่งเป็นวันกลางของวันหยุดยาวสามวัน ภายนอกมีลมแรงมาก จึงขอส่งรายการจากในอาคาร

หัวข้อในวันนี้คือ
“การดูแลที่มีศักดิ์ศรี Well-Kaigo｜การแยกแยะการหายใจทางจมูกและการหายใจทางปาก”

การหายใจเป็นสิ่งที่ธรรมดามากจนแทบไม่ถูกตระหนักถึงในชีวิตประจำวัน
แต่ภายในความ “ธรรมดา” นี้ อาจซ่อนคำใบ้สำคัญเกี่ยวกับความรู้สึกปลอดภัย ความไม่มั่นคง และศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์
เรื่องราวในวันนี้เริ่มต้นจากคำถามนั้นเอง

■ การหายใจตามธรรมชาติของมนุษย์ — การหายใจทางจมูก
โดยทั่วไป การหายใจทางจมูกถือเป็นการหายใจตามธรรมชาติของมนุษย์
อากาศที่เข้าสู่ร่างกายผ่านทางจมูก จะถูกกรองในโพรงจมูก และปรับความชื้นและอุณหภูมิให้เหมาะสม ก่อนจะผ่านลำคอเข้าสู่ร่างกาย

การหายใจในลักษณะนี้ช่วยป้องกันฝุ่นและสิ่งสกปรก พร้อมทั้งปกป้องร่างกาย
นี่คือรูปแบบการหายใจที่เป็นธรรมชาติและให้ความรู้สึกปลอดภัย

เมื่อเราหายใจทางจมูก ลมหายใจมักจะช้าลงและลึกขึ้น ร่างกายจะรับรู้ได้ง่ายว่า
“ตอนนี้ปลอดภัยแล้ว”

■ การหายใจทางปากในฐานะสัญญาณของภาวะฉุกเฉิน
แล้วการหายใจทางปากล่ะ เป็นอย่างไร?
การหายใจที่รับอากาศโดยตรงผ่านปาก มักจะเร็วและตื้น
เมื่อเราวิ่งจนหอบ เมื่อรู้สึกกังวลหรือหวาดกลัว หรือเมื่อรับรู้ถึงอันตราย มนุษย์จะเปลี่ยนไปหายใจทางปากโดยไม่รู้ตัว

การหายใจลักษณะนี้มักถูกเรียกว่า “การหายใจในภาวะฉุกเฉิน”
เป็นสัญญาณว่าร่างกายกำลังตึงเครียด และกำลังบอกเราว่า
“ตอนนี้ยังไม่ปลอดภัย”

คำว่า “การหายใจตื้น” ที่เรามักใช้กันนั้น ส่วนใหญ่มักหมายถึงสภาวะของการหายใจทางปากนี้เอง

■ ความสัมพันธ์ระหว่างการหายใจกับระบบประสาทอัตโนมัติ
การหายใจทางจมูกและทางปาก มีความสัมพันธ์อย่างลึกซึ้งกับระบบประสาทอัตโนมัติ
ในภาวะการหายใจทางปากหรือการหายใจตื้น ระบบประสาทซิมพาเทติกจะทำงานเด่นขึ้น ร่างกายจะเข้าสู่โหมดตึงเครียดหรือเตรียมรับมือกับอันตราย

ในทางตรงกันข้าม เมื่อหายใจทางจมูกอย่างช้าและสม่ำเสมอ ระบบประสาทพาราซิมพาเทติกจะทำงานเด่นขึ้น ทำให้ร่างกายค่อย ๆ เข้าสู่สภาวะสงบและฟื้นฟู

สิ่งสำคัญคือ การสลับเปลี่ยนเหล่านี้เกิดขึ้นเกือบทั้งหมดโดยไม่รู้ตัว
ก่อนที่เราจะพูดออกมาว่า “ฉันกังวล” หรือ “ฉันกลัว” การหายใจก็ได้ตอบสนองไปแล้ว

■ ภาวะสมองเสื่อม, BPSD และการหายใจที่ซ่อนอยู่เบื้องหลัง
ผู้สูงอายุที่มีภาวะสมองเสื่อมมักแสดงอาการ BPSD
เช่น การเดินไปมาอย่างไร้จุดหมาย อยากกลับบ้าน ความหลงผิดว่าถูกขโมยของ การร้องไห้ หรือการต่อต้านการดูแล

อาการเหล่านี้มักถูกมองว่าเป็น “พฤติกรรมที่มีปัญหา”
แต่ลึกลงไปข้างใน มักมีความไม่มั่นคงและความวิตกกังวลอย่างรุนแรงซ่อนอยู่

เมื่อมีความไม่มั่นคง การหายใจจะตื้นลง และค่อย ๆ เปลี่ยนเป็นการหายใจทางปาก
กล่าวได้ว่า เบื้องหลัง BPSD อาจมี “สภาวะการหายใจที่ไม่สามารถรู้สึกปลอดภัย” ซ่อนอยู่

■ “สถานที่ที่สามารถกลับมาได้” ระหว่างการแพทย์และการดูแล
การแพทย์ทำหน้าที่รักษา ส่วนการดูแลช่วยประคองชีวิตประจำวัน
แต่เมื่อมีคนถูกบอกว่า “ไม่สามารถรักษาได้แล้ว” เขาควรจะกลับไปที่ใด?

ผมเชื่อว่า การดูแลสามารถเป็น ‘สถานที่ที่กลับมาได้’
โดยเฉพาะในสถานการณ์ที่เรียกว่าเคสยากหรือ BPSD ความรู้สึกเร่งรีบว่า
“ต้องทำอะไรสักอย่าง” มักครอบงำบรรยากาศ

ในช่วงเวลาเช่นนั้น บางทีสิ่งที่จำเป็นที่สุดคือสถานที่ที่พูดได้ว่า
“เราลองกลับมาปรับการหายใจก่อนดีไหม”

สถานที่ที่อนุญาตให้กลับมาได้อย่างอ่อนโยน และไม่ตัดสิน

■ การหายใจไม่ใช่วิธีแก้ปัญหา แต่คือ “การมีอยู่”
การหายใจไม่ใช่เทคนิคเพื่อแก้ไขปัญหา
ไม่ใช่สิ่งที่ใช้ประเมิน และไม่ใช่สิ่งที่ให้คำตอบที่ถูกต้อง

เพียงแค่กลับมา
ปรับไปด้วยกัน
เท่านี้ก็พอแล้ว

แทนที่จะปฏิเสธการหายใจตื้นว่า “ไม่ดี”
ลองยอมรับว่า “ตอนนี้คุณกำลังรู้สึกไม่มั่นคงนะ”
จากนั้นค่อย ๆ กลับมาหายใจทางจมูก
เพียงเท่านี้ ร่างกายและจิตใจก็จะเริ่มเปลี่ยนแปลงอย่างช้า ๆ

■ ถึงผู้ที่กำลังจะสูญเสียความรู้สึกของการมีที่ยืน
บางครั้งมนุษย์รู้สึกว่า “ฉันอยู่คนเดียว”
แม้จะมีครอบครัว แม้อยู่ในสถานดูแล แม้จะถูกรายล้อมด้วยผู้คนมากมาย
ก็ยังอาจรู้สึกว่า “ไม่มีใครมองเห็นฉันจริง ๆ”

ในช่วงเวลานั้น การหายใจย่อมตื้นลง
และอาจเปลี่ยนเป็นการหายใจทางปาก

เพราะเหตุนี้ ผมจึงอยากให้การหายใจเป็นสัญญาณหนึ่ง
ที่ช่วยให้เรารับรู้ว่า คน ๆ นั้นยังมีสถานที่ที่เขารู้สึกปลอดภัยหรือไม่

■ เชื่อว่ามันกำลังถูกส่งถึงใครบางคน และก้าวต่อไป
แม้ว่าพอดแคสต์หรือบล็อกนี้จะไม่ได้รับเสียงตอบรับมากมาย ก็ไม่เป็นไร
หากในหนึ่งร้อยคน มีเพียงสามคนที่รู้สึกว่า
“อืม…อาจจะใช่” เท่านี้ก็เพียงพอแล้ว

ที่ยืนของชีวิต ไม่ได้อยู่ที่จำนวน แต่อยู่ที่ความลึกซึ้ง

หากคุณรู้สึกว่า “ไม่มีที่ให้กลับไปแล้ว”
โปรดกลับมาที่ลมหายใจของคุณ
ที่นี่ มีคนที่พร้อมจะปรับลมหายใจไปพร้อมกับคุณ

ขอให้วันนี้เป็นวันที่สงบและอ่อนโยนสำหรับคุณ

หากมีคำถามใด ๆ กรุณาติดต่อผ่านช่อง “ติดต่อเรา” บนเว็บไซต์นี้ได้ตามสบาย

WAC中央駅 ｜呼吸シリーズ
― 呼吸に戻るための環境 ―

---