【尊厳Well-Kaigo｜多言語ブログ】暖かい季節の呼吸｜Breathing in the Warm Season

―― 気候が変わると、呼吸はどう変わるのか ――

隅田川の朝に浮かぶ問い
おはようございます。利久です。
今朝も「ウエルエイジング・アワー」朝のウォーキングラジオを、隅田川のほとりからお届けしました。青空が広がり、満月がまだ空に残り、その光が水面に映る静かな朝でした。雲一つない空と、川面の反射がとても美しく、自然と呼吸が深くなります。

今日は1月5日。寒さの残る朝ではありますが、あえて「暖かい季節の呼吸」をテーマに考えてみました。寒い今だからこそ、暖かい季節の呼吸との違いに気づけるのではないか、そんな思いからです。

暖かい季節に起きる体と呼吸の変化
日本の夏を思い浮かべると、暑さ、湿気、体のだるさ、やる気の低下、汗、水分補給――こうした要素が一気に浮かびます。集中しづらく、呼吸も浅くなりがちです。
この「呼吸が深くできない状態」が、日常のさまざまな変化を引き起こしているのではないか。転倒、不安、落ち着かなさ、イライラ。特に認知症高齢者の生活の中では、そうした変化が行動として現れることも少なくありません。

冬の呼吸が、どこか研ぎ澄まされ「命を支えている」感覚があるとすれば、日本の真夏の呼吸には、寒さとは別の「危うさ」を感じることがあります。重く、けだるく、息が入りにくい――そんな感覚です。

意識すると、無意識が戻ってくる
呼吸を意識するようになって、私自身、無意識の中にあったものが少しずつ戻ってくる感覚を覚えています。
体はわかっているけれど、言葉にできないこと。誰にでもありますよね。だからこそ、あえて言葉にしてみる。語ってみる。テキストにしてみる。もう一度聞き直してみる。

すると不思議なことに、言語化したはずなのに、逆に「無意識の自分」に戻っていくような感覚が生まれます。無意識とは、自分とは別の何かではなく、自分の原風景なのかもしれません。

認知症介護を支える「もう一つ手前のレイヤー」
私はこれまで、認知症を

中核症状（記憶障害・見当識障害など）
その結果として現れる周辺症状（BPSD）
という二層構造で捉えてきました。怒り、不安、物盗られ妄想、帰宅願望、甘いものへの執着、介護抵抗――日々現場で向き合う現実です。
しかし最近、「何か一枚足りない」と感じるようになりました。
それは、中核症状のさらに手前にあるレイヤーです。

私はそれを「呼吸」だと整理しています。

呼吸 → 中核症状 → BPSD
呼吸というレイヤーの中に、中核症状が現れ、そこから周辺症状が生じる。
気候、空気、環境、人との関わり方、時間帯――それらによって呼吸が変わり、その変化が症状に影響を与えている。

寒い日、暑い日。朝、日中、夕方、夜。
夕方に症状が出やすい理由も、呼吸と環境の変化から見ると、別の理解が生まれます。

だからこそ「場を整える」ことが重要であり、その中心に必ず呼吸があります。

日常に戻るための呼吸
空気を吸い、眠り、話し、食べ、風呂に入り、動き、歩く。
これらすべての日常行為の原点にあるのが呼吸です。

呼吸はどこへ向かっているのか。
それは「人間らしい日常」「自分らしい日常」へ戻ることだと、私は感じています。

グループホームやユニット型施設が目指してきたのも、まさにこの「日常」でした。そして、そのOSが実は呼吸だった――そう考えると、多くのことが腑に落ちます。

サンキュー呼吸法という整理
私はニコラ・テスラの369という考え方をもとに、
3秒吸って、6秒吐いて、9秒静かに整える
「サンキュー（39）呼吸法」を整理しました。

これは呼吸法を広めるためというより、介護の中に呼吸を位置づけるための「共通言語」として残したかったからです。介護、睡眠、仕事、日常――すべてを考えるときの一枚目のレイヤーとしての呼吸です。

無意識に気づく人が増えるために
呼吸から考えると、物事の組み立て方が変わります。
なぜなら、無意識の自分に気づくからです。

すぐには伝わらないかもしれません。それでも、3％の人が気づき、やがて9％に広がれば、日常は確実に変わっていく。私はそう信じています。

今日も、どうか穏やかな一日をお過ごしください。
最後までお読みいただき、ありがとうございました。

【Dignity Well-Kaigo | Multilingual Blog】
Breathing in the Warm Seasons
— How Does Our Breathing Change as the Climate Changes? —

A Question Rising from a Morning by the Sumida River
Good morning. This is Rikyu.

This morning as well, I delivered the Well-Aging Hour morning walking radio from the banks of the Sumida River. A clear blue sky stretched above, the full moon still lingering in the air, its light softly reflected on the surface of the water. With not a single cloud in sight, the sky and the shimmering river were so beautiful that my breathing naturally deepened.

Today is January 5. Although the cold of winter still remains in the morning air, I intentionally chose the theme “Breathing in the Warm Seasons.” Precisely because it is cold now, I felt we might more clearly notice the differences between winter breathing and breathing in warmer seasons.

Changes in the Body and Breathing During Warm Seasons
When we think of summer in Japan, images immediately come to mind: heat, humidity, bodily heaviness, a lack of motivation, sweating, frequent hydration. Concentration becomes difficult, and breathing tends to grow shallow.

Could this state of “not being able to breathe deeply” be causing various changes in daily life? Falls, anxiety, restlessness, irritability. In the lives of older adults with dementia in particular, such changes often appear as concrete behaviors.

If winter breathing feels sharpened, as though it is directly sustaining life, then breathing in the height of a Japanese summer carries a different kind of risk—distinct from the cold. It feels heavy, sluggish, as if the breath cannot fully enter the body.

When We Become Aware, the Unconscious Returns
As I have begun to pay closer attention to breathing, I have felt that something long held in my unconscious is gradually returning.

There are things the body understands but words cannot easily express. Everyone has experienced this. That is why I intentionally try to put it into words—by speaking, writing, listening again to what I have said.

Strangely, even though I am verbalizing these experiences, I find myself returning to the “unconscious self.” Perhaps the unconscious is not something separate from us, but rather our own original landscape.

The “One More Layer Before” That Supports Dementia Care
Until now, I have understood dementia through a two-layer structure:

Core symptoms (such as memory impairment and disorientation)
Peripheral symptoms (BPSD) that appear as a result
Anger, anxiety, delusions of theft, the desire to go home, fixation on sweets, resistance to care—these are realities faced daily in care settings.

Recently, however, I began to feel that “one layer is missing.”
That layer lies even before the core symptoms.

I have come to define that layer as breathing.

Breathing → Core Symptoms → BPSD
Within the layer of breathing, core symptoms emerge, and from there peripheral symptoms arise.

Climate, air quality, environment, human interactions, time of day—breathing changes in response to all of these, and those changes influence symptoms.

Cold days and hot days. Morning, daytime, evening, night.
When we view phenomena such as symptoms worsening in the evening through the lens of breathing and environmental change, a different understanding begins to emerge.

That is why “preparing the space” is so important—and why breathing always lies at its center.

Breathing as the Way Back to Everyday Life
Breathing in air, sleeping, talking, eating, bathing, moving, walking.
At the foundation of all these everyday actions lies breathing.

So where does breathing lead us?
I feel it leads us back to a human everyday life—a life that is truly our own.

What group homes and unit-style care facilities have aimed for has always been precisely this “everyday life.” And when we realize that the operating system of that life is, in fact, breathing, many things begin to make sense.

Organizing the “Thank-You Breathing Method”
Drawing on Nikola Tesla’s concept of 3-6-9, I organized what I call the “Thank-You (39) Breathing Method”:

Inhale for 3 seconds
Exhale for 6 seconds
Quietly settle for 9 seconds
This was not to popularize a breathing technique, but to leave breathing as a shared language within caregiving. Breathing as the very first layer from which we consider care, sleep, work, and daily life.

So That More People May Notice the Unconscious
When we begin from breathing, the way we construct our understanding of things changes.
That is because we begin to notice our unconscious selves.

It may not be understood immediately. Still, if 3% of people notice—and eventually that awareness spreads to 9%—daily life will surely change. I truly believe that.

Please have a calm and gentle day today.
Thank you very much for reading until the end.

【尊严 Well-Kaigo｜多语言博客】温暖季节的呼吸
—— 当气候变化时，呼吸会如何改变 ——

隅田川清晨浮现的提问
大家早安。我是利久。

今天清晨，我依然从隅田川河畔，为大家带来「Well-Aging Hour」清晨散步广播。天空一片湛蓝，满月仍停留在空中，月光静静地映照在水面上。万里无云的天空与闪耀的河面交相辉映，美得让人不由自主地放慢脚步，呼吸也自然地变得深沉。

今天是1月5日。虽然清晨依旧寒冷，但我刻意选择了「温暖季节的呼吸」这个主题。正因为此刻仍在寒冬之中，我们或许更能觉察到，寒冷季节与温暖季节之间，呼吸究竟有什么不同。

温暖季节中，身体与呼吸的变化
一想到日本的夏天，人们往往会立刻联想到炎热、潮湿、身体的沉重感、动力下降、出汗频繁、不断补充水分等情景。在这样的环境下，人很难集中精神，呼吸也往往变得浅而急促。

这种「无法深呼吸的状态」，是否正在引发日常生活中的各种变化呢？跌倒、不安、坐立难安、烦躁不安——尤其是在患有认知症的高龄者的生活中，这些变化往往会以具体的行为形式呈现出来。

如果说冬天的呼吸带有一种被磨砺过的、仿佛在直接支撑生命的感觉，那么日本盛夏的呼吸，则会让人感受到一种不同于寒冷的「危险感」。呼吸沉重、倦怠，空气似乎难以真正进入身体。

当我们觉察时，无意识便会回归
当我开始有意识地关注呼吸时，逐渐感受到一些原本沉睡在无意识中的东西，正在慢慢回到自己身上。

身体明白，却难以用语言表达的事情，谁都会遇到。因此，我刻意尝试把它说出来、写下来、再听一遍自己说过的话。

不可思议的是，明明是在进行语言化的过程，却反而产生了一种回到「无意识的自己」的感觉。或许，无意识并不是与我们分离的存在，而正是我们内在的原风景。

支撑认知症照护的「更前一层」
一直以来，我将认知症理解为一种两层结构：

核心症状（如记忆障碍、定向障碍等）
由此产生的周边症状（BPSD）
愤怒、不安、被偷妄想、回家愿望、对甜食的执着、对照护的抗拒——这些都是照护现场每天需要面对的现实。

但最近，我开始强烈地感觉到：「似乎还缺少一层。」
那是一层位于核心症状之前的存在。

我将这一层整理为——呼吸。

呼吸 → 核心症状 → BPSD
在「呼吸」这一层之中，核心症状逐渐显现，随后发展为周边症状。

气候、空气、环境、人际互动、时间带——呼吸会随着这些因素而变化，而这种变化又会影响症状的表现。

寒冷的日子、炎热的日子；清晨、白天、傍晚、夜晚。
当我们从呼吸与环境变化的角度来看待「傍晚更容易出现症状」这一现象时，便会产生全新的理解。

因此，「整理与营造环境」变得尤为重要，而呼吸，始终位于这一切的中心。

回到日常的呼吸
吸入空气、入睡、交谈、进食、洗澡、活动、行走。
所有这些日常行为的起点，都是呼吸。

那么，呼吸最终指向哪里呢？
我感受到，它正引导我们回到「像人一样的日常」、回到「真正属于自己的日常」。

无论是小规模居住型设施，还是单元式照护设施，它们所追求的，正是这样的「日常生活」。当我们意识到，其运作的OS其实正是呼吸时，许多事情便自然地连贯起来了。

「Thank You（39）呼吸法」的整理
基于尼古拉·特斯拉提出的3-6-9理念，我整理出一种被称为
「Thank You（39）呼吸法」 的方式：

吸气3秒
呼气6秒
安静地调整9秒
这并不是为了推广某种呼吸技巧，而是希望将「呼吸」作为一种共通语言，安放在照护之中。作为思考照护、睡眠、工作与日常生活时，最初的那一层。

为了让更多人觉察无意识
当我们从呼吸开始思考，事物的构建方式就会发生改变。
因为，我们开始觉察到自己的无意识。

也许，这并不会立刻被理解。但如果有3%的人因此觉察，进而扩展到9%，日常生活必定会发生变化。我对此深信不疑。

愿你今天也能度过平静而安稳的一天。
感谢你读到最后。

【การดูแลที่มีศักดิ์ศรี Well-Kaigo｜บล็อกหลายภาษา】
ลมหายใจในฤดูกาลที่อบอุ่น
— เมื่อสภาพอากาศเปลี่ยนไป ลมหายใจของเราจะเปลี่ยนอย่างไร —

คำถามที่ผุดขึ้นในยามเช้าริมแม่น้ำสุมิดะ
สวัสดีตอนเช้าครับ ผมริคิว

เช้าวันนี้เช่นเดียวกัน ผมได้ถ่ายทอดรายการเดินยามเช้า Well-Aging Hour จากริมแม่น้ำสุมิดะ ท้องฟ้าเป็นสีฟ้าใส พระจันทร์เต็มดวงยังคงลอยอยู่บนฟ้า แสงจันทร์สะท้อนผิวน้ำอย่างเงียบสงบ ท้องฟ้าที่ไร้เมฆและผิวน้ำที่ระยิบระยับงดงามจนทำให้ลมหายใจค่อย ๆ ลึกขึ้นโดยธรรมชาติ

วันนี้คือวันที่ 5 มกราคม แม้ความหนาวของฤดูหนาวยังคงหลงเหลืออยู่ แต่ผมตั้งใจเลือกหัวข้อ “ลมหายใจในฤดูกาลที่อบอุ่น” เพราะยิ่งอยู่ท่ามกลางความหนาว เราอาจยิ่งสังเกตเห็นความแตกต่างของลมหายใจระหว่างฤดูหนาวกับฤดูที่อบอุ่นได้ชัดเจนยิ่งขึ้น

การเปลี่ยนแปลงของร่างกายและลมหายใจในฤดูกาลที่อบอุ่น
เมื่อเรานึกถึงฤดูร้อนของญี่ปุ่น ภาพของความร้อน ความชื้น ความอ่อนล้าของร่างกาย ความกระตือรือร้นที่ลดลง เหงื่อ และการดื่มน้ำบ่อย ๆ มักจะผุดขึ้นมาพร้อมกัน ในสภาพเช่นนี้ สมาธิจะลดลง และลมหายใจก็มักจะตื้นลงโดยไม่รู้ตัว

สภาพ “การหายใจไม่ลึก” นี้ อาจเป็นต้นเหตุของความเปลี่ยนแปลงหลากหลายในชีวิตประจำวันหรือไม่ เช่น การหกล้ม ความกังวล ความกระสับกระส่าย หรือความหงุดหงิด โดยเฉพาะในชีวิตของผู้สูงอายุที่มีภาวะสมองเสื่อม การเปลี่ยนแปลงเหล่านี้มักปรากฏออกมาในรูปแบบของพฤติกรรม

หากลมหายใจในฤดูหนาวให้ความรู้สึกคมชัด ราวกับกำลังประคองชีวิตไว้ ลมหายใจในฤดูร้อนของญี่ปุ่นกลับให้ความรู้สึกถึง “ความเสี่ยง” ในอีกรูปแบบหนึ่งที่ต่างจากความหนาว ลมหายใจหนัก อ่อนแรง และอากาศเหมือนไม่สามารถเข้าสู่ร่างกายได้อย่างเต็มที่

เมื่อเรารับรู้ ลมหายใจจะพาเรากลับสู่จิตไร้สำนึก
เมื่อผมเริ่มหันมาใส่ใจกับลมหายใจมากขึ้น ผมรู้สึกว่าสิ่งที่เคยซ่อนอยู่ในจิตไร้สำนึก ค่อย ๆ กลับคืนมาสู่ตัวเอง

มีหลายสิ่งที่ร่างกายเข้าใจ แต่ไม่อาจอธิบายเป็นคำพูดได้ ทุกคนล้วนเคยมีประสบการณ์เช่นนั้น เพราะเหตุนี้เอง ผมจึงตั้งใจถ่ายทอดออกมาเป็นคำพูด เขียนเป็นข้อความ และฟังเสียงของตัวเองอีกครั้ง

เป็นเรื่องน่าประหลาดที่ แม้จะเป็นกระบวนการทำให้เป็นภาษา แต่กลับทำให้รู้สึกราวกับได้กลับไปสู่ “ตัวตนในจิตไร้สำนึก” บางทีจิตไร้สำนึกอาจไม่ใช่สิ่งที่แยกจากเรา หากแต่เป็นภูมิทัศน์ดั้งเดิมภายในตัวเราเอง

“ชั้นก่อนหน้าอีกหนึ่งชั้น” ที่รองรับการดูแลผู้มีภาวะสมองเสื่อม
ที่ผ่านมา ผมมองภาวะสมองเสื่อมผ่านโครงสร้างสองชั้น คือ

อาการแกนกลาง (เช่น ความบกพร่องด้านความจำ การรับรู้ทิศทาง)
อาการรอบข้าง (BPSD) ที่เกิดตามมา
ความโกรธ ความกังวล ความหลงผิดว่าของหาย ความต้องการกลับบ้าน การยึดติดกับของหวาน การต่อต้านการดูแล—สิ่งเหล่านี้คือความจริงที่ต้องเผชิญในสถานการณ์ดูแลทุกวัน

แต่ระยะหลัง ผมเริ่มรู้สึกชัดเจนว่า “ยังขาดอะไรไปอีกหนึ่งชั้น”
นั่นคือชั้นที่อยู่ก่อนหน้าอาการแกนกลาง

ผมได้จัดระเบียบความคิดและเรียกชั้นนั้นว่า ลมหายใจ

ลมหายใจ → อาการแกนกลาง → BPSD
ภายในชั้นของลมหายใจ อาการแกนกลางจะปรากฏขึ้น และต่อยอดไปสู่อาการรอบข้าง

สภาพอากาศ คุณภาพอากาศ สิ่งแวดล้อม ความสัมพันธ์ระหว่างผู้คน และช่วงเวลาในแต่ละวัน—ปัจจัยเหล่านี้ล้วนส่งผลต่อการหายใจ และการเปลี่ยนแปลงของลมหายใจก็ส่งผลต่ออาการต่าง ๆ

วันหนาว วันร้อน เช้า กลางวัน เย็น และกลางคืน
เมื่อมองปรากฏการณ์อย่าง “อาการที่มักรุนแรงขึ้นในช่วงเย็น” ผ่านมุมมองของลมหายใจและสิ่งแวดล้อม เราจะได้ความเข้าใจในรูปแบบใหม่

ด้วยเหตุนี้ การ “จัดสภาพแวดล้อม” จึงมีความสำคัญอย่างยิ่ง และลมหายใจคือศูนย์กลางของทั้งหมดนั้น

ลมหายใจเพื่อกลับสู่ชีวิตประจำวัน
การสูดอากาศ การนอนหลับ การพูดคุย การรับประทานอาหาร การอาบน้ำ การเคลื่อนไหว และการเดิน
กิจกรรมประจำวันทั้งหมดนี้ ล้วนมีลมหายใจเป็นจุดเริ่มต้น

แล้วลมหายใจมุ่งไปสู่ที่ใด?
ผมรู้สึกว่ามันกำลังพาเรากลับไปสู่ “ชีวิตประจำวันที่เป็นมนุษย์” และ “ชีวิตประจำวันที่เป็นตัวของตัวเอง”

สิ่งที่บ้านกลุ่มหรือสถานดูแลแบบยูนิตมุ่งหวังมาโดยตลอด ก็คือ “ชีวิตประจำวัน” เช่นนี้ และเมื่อเราตระหนักว่า OS ของชีวิตนั้น แท้จริงแล้วคือลมหายใจ หลายสิ่งก็เริ่มเชื่อมโยงกันอย่างเป็นธรรมชาติ

การจัดระบบ “Thank You (39) Breathing”
จากแนวคิด 3-6-9 ของนิโคลา เทสลา ผมได้เรียบเรียง
“วิธีหายใจ Thank You (39)” ขึ้นมา คือ

หายใจเข้า 3 วินาที
หายใจออก 6 วินาที
สงบนิ่งเพื่อปรับลมหายใจ 9 วินาที
สิ่งนี้ไม่ได้มีเป้าหมายเพื่อเผยแพร่วิธีการหายใจ แต่เพื่อวาง “ลมหายใจ” เป็นภาษาร่วมภายในบริบทของ การดูแลที่มีศักดิ์ศรี Well-Kaigo เป็นชั้นแรกสุดในการคิดเรื่องการดูแล การนอน การทำงาน และชีวิตประจำวัน

เพื่อให้มีผู้ตระหนักถึงจิตไร้สำนึกมากขึ้น
เมื่อเราเริ่มต้นคิดจากลมหายใจ วิธีการประกอบความคิดของเราจะเปลี่ยนไป
เพราะเราจะเริ่มตระหนักถึงตัวตนในจิตไร้สำนึก

อาจไม่เข้าใจได้ในทันที แต่หากมีผู้คน 3% เริ่มตระหนัก และขยายไปสู่ 9% ชีวิตประจำวันของสังคมย่อมเปลี่ยนแปลงไปอย่างแน่นอน ผมเชื่อเช่นนั้น

ขอให้วันนี้เป็นวันที่สงบและอ่อนโยนสำหรับคุณ
ขอบคุณที่อ่านจนจบครับ