【尊厳Well-Kaigo｜多言語ブログ】寒い季節の呼吸｜Breathing in the Cold Season

―― 朝の散歩から見えてきた、介護と呼吸の関係 ――

■ 寒い朝、呼吸に意識を向ける時間
おはようございます。利久です。
本日も「ウエルエイジング・アワー」ウォーキングラジオとして、朝の散歩をしながら言葉を紡いでいます。今日は1月4日。昨日ほどではありませんが、やはり冬らしい冷え込みを感じる朝です。私の故郷の言葉で言えば「縛れる」朝。そんな寒さの中、隅田川のほとりを歩きながら、自然と呼吸に意識が向いていきました。

寒さを感じると、人は無意識のうちに肩をすくめ、体を縮め、呼吸が浅くなります。その変化に気づきながら歩く時間は、私にとって単なる運動ではなく、自分自身を観察する大切な時間でもあります。

■ 季節と環境で変わる呼吸
寒い季節と暖かい季節。屋外と室内。
こうした環境の違いを意識的に比べてみると、「呼吸はこんなにも違うのか」と改めて気づかされます。どこにいても、いつでも呼吸はあります。しかし、その質やリズムは、気温、湿度、風、時間帯、そして自分の心身の状態によって、微妙に、しかし確実に変化しています。

科学的・医学的な説明を探したくなる気持ちもありますが、それ以前に、多くの方がすでに体感として知っていることではないでしょうか。寒いと呼吸が硬くなる。暖かいと自然に深くなる。その「感じ」をまず受け止めることが大切なのだと思います。

■ 呼吸に目を向けるということ
私は、呼吸に意識を向ける時間そのものが「介護の原点」に近いのではないかと感じています。
呼吸を整えようとするのではなく、まず「今の呼吸はどうだろう」と感じてみる。その静かな内省の時間が、心と体をゆるやかにつないでくれます。

こうした気づきを言葉にしてアウトプットし、共有していくことも、私にとっては大切な循環です。情報というよりも、感覚の交換。そこにこそ意味があるように思うのです。

■ 寒さと緊張、副交感神経の視点
あえて言葉にするなら、寒い季節の呼吸は、人を緊張させ、不安を生みやすい状態に傾けます。呼吸が浅くなり、体がこわばり、その状態が続くと心にも影響が及びます。
だからこそ、意識としては副交感神経が優位になる方向を大切にしたい。吐く息を長くする、動きをゆっくりにする、言葉を減らす。そんな小さな工夫が、結果として安心感につながっていきます。

同じ寒さでも、場所や状況によって感じ方は異なります。その違いに気づけること自体が、とても重要なのだと思います。

■ もっとも影響を受ける人たち
この呼吸の変化が長く続いたとき、誰が最も影響を受けるのか。
そう考えたとき、私は認知症のある高齢者の方々の姿が思い浮かびます。環境の変化や体の緊張に敏感な方ほど、呼吸の乱れは心身の不安定さにつながりやすい。

だからこそ、「正しくさせる介護」ではなく、「一緒に感じ、一緒に過ごす介護」が必要なのではないでしょうか。呼吸を共有する感性。同じ空気の中で、同じ時間を生きるという意識。それが尊厳を支える土台になると感じています。

■ 雪山の記憶と呼吸OS
寒い朝を歩きながら、ふと雪山での経験を思い出しました。
雪山では、呼吸を整えなければ一歩も進めません。苦しいか、辛いかという以前に、呼吸がすべてでした。登ることも、下ることも、呼吸なしには成立しない。その体験が、今の私の感覚の奥に生きています。

この振り返りの中で、私は改めて「呼吸はOSなのだ」と感じました。あまりにも当たり前すぎて、語られてこなかった人間の基本動作。しかし、重要ではないと感じる人は、ほとんどいないはずです。

■ 方法論よりも、まず感覚
今日はあえて方法論ではなく、感覚としての呼吸についてお話ししています。
寒い季節の呼吸を感じながら、「今日は緊張しているな」「それでも生きていける呼吸に戻ってきたな」と、ただ気づくだけでいいのだと思います。

そこから先、科学や医学、BPSDとの関係を探りたくなる気持ちもあります。しかし、その前に「感じている自分」を大切にすること自体が、一つの答えなのかもしれません。

■ 空気が見える朝
寒い朝、吐く息が白く見えます。
それは呼吸が見えているというより、空気が可視化されている状態なのかもしれません。それでも私には、自分の呼吸そのものが見えているように感じられます。

鳥のさえずりも、風の音も、すべては空気の振動です。その振動が心に共鳴し、知らず知らずのうちに呼吸を変えている。寒さで体が縮こまっている自分に気づくことも、大切なサインです。

■ 静かに整える、冬の呼吸
ぜひ皆さんも、この寒い季節の呼吸を感じてみてください。
無理に変えようとせず、ただ感じ、静かに整える時間を持つ。それだけで、一日の質は大きく変わります。

今日も寒い中ですが、呼吸とともに、穏やかで尊厳ある一日をお過ごしください。

ご質問は本サイトの「お問い合わせ欄」からお気軽にお寄せください。

【Dignity Well-Kaigo】Breathing in the Cold Season
— Reflections on Care and Breath from a Morning Walk —

■ A Cold Morning, Turning Attention to the Breath
Good morning. This is Rikyu.
Today as well, I am sharing my thoughts through the Well-Aging Hour walking radio, recording while taking a morning walk. It is January 4th. Although it is calmer than yesterday, the cold of winter is still very present. In the words of my hometown, it is a “freezing” morning.

As I walk along the Sumida River, my attention naturally turns toward my breathing. In the cold, we unconsciously hunch our shoulders, tighten our bodies, and our breathing becomes shallow. Noticing these subtle changes while walking is, for me, more than just exercise—it is an important time of self-observation.

■ How Breathing Changes with Seasons and Environment
Cold seasons and warm seasons. Outdoors and indoors.
When we consciously compare these environments, we realize once again how differently we breathe. Breathing is always there, wherever we are. Yet its rhythm and quality quietly but surely change depending on temperature, humidity, wind, time of day, and our physical and emotional state.

We may feel tempted to look for scientific or medical explanations, but even before that, many of us already know this through experience. When it is cold, breathing becomes tight; when it is warm, it naturally deepens. I believe it is important first to acknowledge this sensation itself.

■ What It Means to Pay Attention to Breathing
I feel that simply turning our awareness toward breathing brings us close to the very foundation of caregiving.
Rather than trying to control the breath, we begin by gently asking, “How am I breathing right now?” This quiet moment of awareness softly reconnects the mind and body.

Putting these realizations into words and sharing them is also an important cycle for me. It is less about exchanging information, and more about exchanging sensations. I believe that is where true meaning lies.

■ Cold, Tension, and the Autonomic Nervous System
If I were to put it into words, breathing in the cold season tends to place people in a state of tension and anxiety. Breathing becomes shallow, the body stiffens, and if this continues, it affects the mind as well.

That is why we should gently guide ourselves toward a parasympathetic-dominant state. Lengthening the exhale, slowing our movements, reducing words—small adjustments like these naturally lead to a sense of safety and calm.

Even under the same cold conditions, how we feel differs depending on place and situation. Being able to notice those differences is, in itself, very important.

■ Those Most Affected by Changes in Breathing
When these subtle changes in breathing persist, who is most affected?
When I consider this, people living with dementia come to mind. Those who are sensitive to environmental changes and physical tension are especially vulnerable to instability when their breathing becomes disturbed.

That is why caregiving should not be about “correcting” someone, but about feeling together and spending time together. A shared sense of breathing. Living in the same air, in the same moment. I believe this forms the foundation of dignity.

■ Memories of Snowy Mountains and the Breathing OS
As I walked on this cold morning, memories of climbing snowy mountains suddenly surfaced.
In the mountains, nothing is possible without regulated breathing. Before discomfort or hardship, breathing was everything. Climbing and descending both depended entirely on breath. That experience still lives quietly within me today.

Through this reflection, I once again felt that breathing is our operating system—our OS. It is so obvious that it has rarely been articulated. Yet I doubt there are many who would say breathing is unimportant.

■ Before Methods, There Is Sensation
Today, I am intentionally speaking not about techniques, but about breathing as sensation.
As you feel your breath in the cold season, simply notice: “I feel tense today,” or “I’ve returned to a breath that allows me to keep going.” That awareness alone is enough.

Of course, we may want to connect this to science, medicine, or BPSD. But before that, honoring the self who is feeling may itself be an answer.

■ A Morning When Air Becomes Visible
On cold mornings, our breath turns white.
Perhaps it is not the breath itself that is visible, but the air. Still, to me, it feels as if my breathing itself has become visible.

Birdsong, wind, every sound is a vibration of air. Those vibrations resonate within us and subtly change our breathing. Noticing how our bodies shrink from the cold is also an important signal.

■ Gently Settling Ourselves Through Winter Breathing
I invite you to feel your breathing in this cold season as well.
Do not try to change it—simply notice it, and allow yourself to settle quietly. Even that alone can transform the quality of your day.

Though it is cold today, I hope you spend a calm, dignified day, accompanied by your breath.

If you have any questions, please feel free to contact us through the “Contact” section of this website.

【尊严 Well-Kaigo】寒冷季节的呼吸
—— 从清晨散步中看见照护与呼吸的关系 ——

■ 寒冷的清晨，回到呼吸的感受
大家早安。我是利久。
今天也通过「Well-Aging Hour」的晨间散步，与大家分享我的思考。今天是1月4日。虽然比昨天稍微温和一些，但依然能清楚感受到冬天的寒意。用我家乡的话来说，这是一个“冻人的”早晨。

我一边沿着隅田川行走，一边自然地把意识带回到呼吸上。天气寒冷时，人会不自觉地缩起肩膀、身体变得僵硬，呼吸也随之变浅。能够在行走中觉察这些细微变化，对我来说，不只是运动，更是一段观察自我的重要时间。

■ 季节与环境带来的呼吸变化

寒冷的季节与温暖的季节。户外与室内。
当我们有意识地进行这样的比较时，便会再次发现：呼吸竟然会有如此明显的不同。无论身在何处，呼吸始终存在，但它的节奏与质量，会随着气温、湿度、风、时间，以及自身的身心状态而悄然改变。

我们很容易想从科学或医学的角度去解释这些变化，但在此之前，其实大多数人早已在身体层面感受到了。天气寒冷时，呼吸变得紧绷；温暖时，呼吸自然加深。我认为，首先接纳这种“感受”本身，就已经非常重要。

■ 关注呼吸意味着什么
我逐渐感受到，把意识放在呼吸上，本身就非常接近照护的原点。
并不是要刻意调整呼吸，而是温柔地问一句：“此刻的我，是怎样在呼吸的？”这样的安静觉察，会轻柔地重新连接起心与身体。

将这些觉察化为语言，与他人分享，对我而言也是一种重要的循环。这并非单纯的信息交换，而是一种感受的交流。我相信，真正的价值正存在于其中。

■ 寒冷、紧张与自主神经
如果一定要用语言来描述，寒冷季节的呼吸，往往会让人更容易进入紧张与不安的状态。呼吸变浅，身体僵硬，若这种状态持续，心也会受到影响。

因此，我们需要温柔地引导自己，回到副交感神经占优势的状态。延长呼气、放慢动作、减少言语，这些微小的改变，都会逐渐带来安心与稳定。

即使在同样的寒冷中，不同的地点与情境，也会带来不同的感受。能够觉察到这种差异，本身就是一件非常重要的事。

■ 最容易受到影响的人
当这种细微的呼吸变化长期持续时，谁会受到最大的影响？
想到这里，我会自然联想到患有认知症的高龄者。他们对环境变化与身体紧张尤为敏感，呼吸的紊乱，往往会直接影响情绪与状态。

因此，照护不应是“纠正对方”，而是“一起感受、一起度过”。共享呼吸的节奏，在同一片空气中、同一段时间里共同生活。我认为，这正是支撑尊严的基础。

■ 雪山的记忆与“呼吸OS”
在寒冷的清晨行走时，我忽然想起了过去攀登雪山的经历。
在雪山上，如果不能调整好呼吸，便无法前行。在痛苦或辛苦之前，呼吸本身就是一切。无论是攀登还是下降，都离不开呼吸。这段体验，至今仍静静地存在于我的身体记忆中。

在这样的回顾中，我再次强烈地感受到：呼吸，就是人的OS（操作系统）。正因为太过理所当然，反而很少被认真谈论。但我想，很少有人会否认呼吸的重要性。

■ 在方法之前，先回到感受
今天，我刻意不谈方法，而是谈呼吸的“感受”。
在寒冷的季节里，只要觉察：“今天我有些紧张”，“我正在回到能够继续生活的呼吸”，这样简单的意识，其实已经足够。

当然，我们很容易进一步联想到科学、医学，或认知症的BPSD。但在那之前，珍惜“正在感受的自己”，也许本身就是一个答案。

■ 空气变得可见的清晨
寒冷的早晨，呼出的气息会变成白色。
也许那并不是呼吸本身被看见，而是空气被显现出来了。但对我来说，那一刻，仿佛自己的呼吸清晰地浮现在眼前。

鸟鸣、风声，所有的声音，都是空气的振动。这些振动与我们的内心产生共鸣，悄然改变着呼吸。觉察到身体因寒冷而收缩，本身也是一个重要的信号。

■ 在冬日的呼吸中，静静地整顿自己
也请大家在这个寒冷的季节里，试着感受自己的呼吸。
不必刻意改变，只需觉察，静静地整顿自己。仅仅如此，就能让一天的质量悄然不同。

今天依然寒冷，愿大家与呼吸相伴，度过平稳而有尊严的一天。

如有任何疑问，欢迎通过本网站的「联系我们」页面随时与我们取得联系。

【การดูแลที่มีศักดิ์ศรี Well-Kaigo】การหายใจในฤดูหนาว
— ความสัมพันธ์ระหว่างการดูแลกับลมหายใจ ที่มองเห็นจากการเดินยามเช้า —

■ เช้าวันหนาว กับการหันกลับมารับรู้ลมหายใจ
สวัสดีตอนเช้าครับ ผมริคิว
วันนี้ผมยังคงแบ่งปันความคิดผ่าน “Well-Aging Hour” ระหว่างการเดินยามเช้า วันนี้คือวันที่ 4 มกราคม แม้จะอบอุ่นกว่าวานนี้เล็กน้อย แต่ความหนาวของฤดูหนาวก็ยังคงชัดเจน หากใช้คำจากบ้านเกิดของผม นี่คือเช้าที่ “หนาวจับใจ”

ขณะเดินเลียบแม่น้ำสุมิดะ ความสนใจของผมค่อย ๆ กลับมาที่ลมหายใจโดยธรรมชาติ เมื่ออากาศหนาว มนุษย์มักจะหดไหล่ เกร็งร่างกาย และลมหายใจก็จะตื้นลง การสังเกตการเปลี่ยนแปลงเล็ก ๆ เหล่านี้ระหว่างการเดิน สำหรับผมแล้ว ไม่ใช่แค่การออกกำลังกาย แต่เป็นช่วงเวลาสำคัญในการรับรู้ตนเอง

■ ลมหายใจที่เปลี่ยนไปตามฤดูกาลและสภาพแวดล้อม
ฤดูหนาวกับฤดูร้อน กลางแจ้งกับในอาคาร
เมื่อเราลองเปรียบเทียบอย่างมีสติ เราจะค้นพบอีกครั้งว่า ลมหายใจนั้นแตกต่างกันมากเพียงใด ลมหายใจมีอยู่เสมอ ไม่ว่าเราจะอยู่ที่ใด แต่จังหวะและคุณภาพของมันจะเปลี่ยนไปอย่างละเอียด ตามอุณหภูมิ ความชื้น ลม เวลา และสภาพร่างกายกับจิตใจของเรา

เราอาจอยากอธิบายสิ่งนี้ด้วยวิทยาศาสตร์หรือการแพทย์ แต่ก่อนหน้านั้น หลายคนคงรับรู้ได้อยู่แล้วจากประสบการณ์ตรง เมื่อหนาว ลมหายใจจะตึงและสั้น เมื่ออุ่น ลมหายใจก็ลึกขึ้นอย่างเป็นธรรมชาติ ผมคิดว่า การยอมรับ “ความรู้สึก” นี้ก่อน คือสิ่งที่สำคัญมาก

■ การใส่ใจลมหายใจหมายถึงอะไร
ผมเริ่มรู้สึกว่า การหันกลับมาใส่ใจลมหายใจนั้น ใกล้เคียงกับแก่นแท้ของการดูแลอย่างมาก
ไม่ใช่การบังคับควบคุมลมหายใจ แต่เป็นการถามตัวเองอย่างอ่อนโยนว่า “ตอนนี้ฉันกำลังหายใจอย่างไร” ช่วงเวลาแห่งการรับรู้อย่างเงียบสงบนี้ จะค่อย ๆ เชื่อมโยงจิตใจกับร่างกายกลับเข้าหากัน

การถ่ายทอดความรู้สึกเหล่านี้ออกมาเป็นคำพูด และแบ่งปันกับผู้อื่น ก็เป็นวัฏจักรที่สำคัญสำหรับผม นี่ไม่ใช่เพียงการแลกเปลี่ยนข้อมูล แต่คือการแลกเปลี่ยนความรู้สึก ซึ่งผมเชื่อว่านั่นคือที่มาของคุณค่าที่แท้จริง

■ ความหนาว ความตึงเครียด และระบบประสาทอัตโนมัติ
หากจะอธิบายเป็นคำพูด การหายใจในฤดูหนาวมักทำให้มนุษย์เข้าสู่สภาวะตึงเครียดและไม่มั่นคง ลมหายใจตื้น ร่างกายแข็ง หากสภาพเช่นนี้ดำเนินต่อเนื่อง ใจก็จะได้รับผลกระทบเช่นกัน

ดังนั้น เราจึงควรค่อย ๆ นำตัวเองกลับไปสู่สภาวะที่ระบบประสาทพาราซิมพาเทติกทำงานเด่นขึ้น การหายใจออกให้ยาวขึ้น การเคลื่อนไหวให้ช้าลง การลดคำพูด สิ่งเล็ก ๆ เหล่านี้จะค่อย ๆ สร้างความรู้สึกปลอดภัยและสงบ

แม้อยู่ในความหนาวเดียวกัน แต่สถานที่และสถานการณ์ที่ต่างกัน ก็ให้ความรู้สึกที่ต่างกันได้ การสังเกตเห็นความแตกต่างนี้เอง ถือเป็นสิ่งที่สำคัญมาก

■ ผู้ที่ได้รับผลกระทบมากที่สุด
เมื่อการเปลี่ยนแปลงของลมหายใจเล็ก ๆ เหล่านี้ดำเนินต่อเนื่อง ใครคือผู้ที่ได้รับผลกระทบมากที่สุด
เมื่อผมคิดถึงคำถามนี้ ผู้สูงอายุที่มีภาวะสมองเสื่อมจะปรากฏขึ้นมาในใจ พวกเขามีความไวต่อการเปลี่ยนแปลงของสภาพแวดล้อมและความตึงเครียดทางร่างกาย การเปลี่ยนแปลงของลมหายใจจึงมักส่งผลต่ออารมณ์และสภาวะภายในโดยตรง

ดังนั้น การดูแลจึงไม่ควรเป็นการ “แก้ไข” ใครบางคน แต่ควรเป็นการ “รู้สึกร่วม และใช้เวลาร่วมกัน” การแบ่งปันจังหวะลมหายใจ การอยู่ร่วมกันในอากาศเดียวกัน และช่วงเวลาเดียวกัน ผมเชื่อว่านี่คือรากฐานของศักดิ์ศรีมนุษย์

■ ความทรงจำของภูเขาหิมะ และ “ระบบปฏิบัติการของลมหายใจ”
ขณะเดินในเช้าที่หนาวเย็น ความทรงจำเกี่ยวกับการปีนเขาหิมะในอดีตก็ผุดขึ้นมา
บนภูเขาหิมะ หากไม่สามารถจัดจังหวะลมหายใจได้ ก็ไม่อาจก้าวต่อไปได้ ก่อนจะรู้สึกเหนื่อยหรือยากลำบาก ลมหายใจคือทุกสิ่ง ไม่ว่าจะเป็นการไต่ขึ้นหรือการลงเขา ล้วนพึ่งพาลมหายใจ ประสบการณ์นั้นยังคงฝังอยู่ในร่างกายของผมอย่างเงียบงัน

จากการหวนคิดนี้ ผมยิ่งรู้สึกชัดเจนว่า ลมหายใจคือ OS หรือระบบปฏิบัติการของมนุษย์ เพราะมันเป็นเรื่องธรรมดาเกินไป เราจึงแทบไม่เคยพูดถึงมันอย่างจริงจัง แต่ผมเชื่อว่า แทบไม่มีใครปฏิเสธความสำคัญของลมหายใจได้

■ ก่อนวิธีการ ให้กลับมาที่ความรู้สึก
วันนี้ผมตั้งใจไม่พูดถึงวิธีการ แต่พูดถึง “ความรู้สึก” ของลมหายใจ
ในฤดูหนาว เพียงแค่รับรู้ว่า “วันนี้ฉันรู้สึกตึงเครียด” หรือ “ฉันกำลังกลับมาสู่ลมหายใจที่ทำให้ใช้ชีวิตต่อไปได้” การรับรู้เช่นนี้ก็เพียงพอแล้ว

แน่นอน เราอาจเชื่อมโยงไปถึงวิทยาศาสตร์ การแพทย์ หรืออาการ BPSD ของภาวะสมองเสื่อม แต่ก่อนหน้านั้น การให้คุณค่ากับ “ตัวตนที่กำลังรู้สึกอยู่” อาจเป็นคำตอบในตัวมันเอง

■ เช้าที่อากาศกลายเป็นสิ่งที่มองเห็นได้
ในเช้าที่หนาว ลมหายใจที่ออกมาจะกลายเป็นสีขาว
บางทีสิ่งที่มองเห็นอาจไม่ใช่ลมหายใจ แต่เป็นอากาศ ทว่า สำหรับผม มันให้ความรู้สึกราวกับว่าลมหายใจของตนเองปรากฏให้เห็นอย่างชัดเจน

เสียงนก เสียงลม ล้วนเป็นการสั่นสะเทือนของอากาศ การสั่นสะเทือนเหล่านี้สะท้อนกับใจของเรา และค่อย ๆ เปลี่ยนจังหวะลมหายใจโดยไม่รู้ตัว การสังเกตว่าร่างกายหดเกร็งเพราะความหนาว ก็เป็นสัญญาณที่สำคัญเช่นกัน

■ จัดระเบียบตนเองอย่างเงียบงัน ผ่านลมหายใจในฤดูหนาว
ผมอยากเชิญชวนทุกท่าน ลองรับรู้ลมหายใจของตนเองในฤดูหนาวนี้
ไม่จำเป็นต้องเปลี่ยนแปลง เพียงแค่สังเกต และจัดระเบียบตนเองอย่างเงียบ ๆ เท่านี้ คุณภาพของวันก็จะค่อย ๆ เปลี่ยนไป

แม้วันนี้จะหนาวเย็น ขอให้ทุกท่านใช้เวลาทั้งวันอย่างสงบ และเปี่ยมด้วยศักดิ์ศรี โดยมีลมหายใจเป็นเพื่อนร่วมทาง

หากมีคำถามใด ๆ กรุณาติดต่อเราได้อย่างอิสระผ่านหน้า “ติดต่อเรา” บนเว็บไซต์นี้