【尊厳Well-Kaigo｜多言語ブログ】共有する尊厳と認知症｜การแบ่งปันศักดิ์ศรีและภาวะสมองเสื่อม

【尊厳Well-Kaigo｜多言語ブログ】共有する尊厳と認知症
――介護視察を通して見えた、国を超えて伝わるもの――

久しぶりのポッドキャスト、その理由
おはようございます。利久です。
今回は久しぶりのポッドキャスト配信となりました。数日間お休みしていた理由は、海外からの介護視察団を受け入れ、ご案内していたためです。早朝からの対応が続き、配信ができませんでしたが、本日はその振り返りとして、視察を通して感じたことをお伝えしたいと思います。

タイの医療関係者11名を迎えて
今回お迎えしたのは、タイから来日された医療・高齢者ケア関係者の皆さま、総勢11名です。12月19日の朝8時に成田空港に到着され、そのまま千葉県松戸市にあるユニット型特別養護老人ホーム「プレミア東松戸」を訪問しました。

深夜便での移動直後という厳しいスケジュールにもかかわらず、皆さん真剣に耳を傾け、多くの質問を投げかけてくださいました。その姿勢から、高齢社会を迎える自国での課題意識の高さを強く感じました。

ユニットケアを「見せる」のではなく「共有する」
今回の視察で大切にしたのは、単に施設を見学してもらうことではなく、「なぜ日本はユニットケアに至ったのか」という背景を含めて共有することでした。

日本ではユニット型特別養護老人ホームは制度として定着していますが、その成り立ちや思想まで海外に伝えられる機会は多くありません。説明なしに設備や広さ、ロボットの有無などを紹介してしまうと、単なる施設紹介で終わってしまいます。今回は最初から「尊厳ある介護とは何か」「認知症ケアと尊厳はどう結びついているのか」を軸にお話ししました。

日本のユニットケアの原点
ユニットケアの流れは、1998年頃に始まった認知症グループホームから始まります。その後、身体介護中心だった特別養護老人ホームにも「生活の場」という考え方を取り入れようという議論が生まれました。

2000年の介護保険制度開始前には、ユニット型特養のモデル事業が実施され、私はその初期プロジェクトに関わる機会を得ました。国の調査研究と検証を経て、「個室・小規模・個別ケア」という方向性が制度として確立していきました。その背景には、「認知症だからこそ、もう一度尊厳を問い直す」という強い問題意識がありました。

タイの高齢社会と日本の経験
現在、タイの高齢化率は15％を超え、高齢社会へと移行しています。しかし、サービス量や経験値はまだ十分とは言えません。認知症ケアも医療の延長として捉えられることが多く、「生活の場」で支えるという発想は、これから広がっていく段階です。

だからこそ、日本が歩んできた試行錯誤や葛藤を、成功例だけでなく背景ごと伝えることが重要だと感じました。

2日目は認知症グループホームへ
12月20日は、神奈川県鎌倉市にある認知症グループホーム「華花」を訪問しました。2ユニット18名の小規模な住まいで、ここでも職員の皆さんが積極的に受け入れ、丁寧に説明してくださいました。

さらに、地方議員・国会議員の方々も挨拶に駆けつけ、「日本の介護を学んでほしい」というメッセージを直接伝えてくださいました。介護が社会全体のテーマであることを、改めて実感する場面でした。

グループホームと特養、その違い
視察後の講義では、グループホームとユニット型特養の違いを整理して説明しました。
グループホームの平均要介護度は2.8、特養は4.2。特養では多くの方が車椅子を使用されています。一方、グループホームは「住まい」としての位置づけが強く、制度上も在宅扱いです。

どちらも「生活の場」であることを目指していますが、対象者、医療の関わり方、設備基準は異なります。この制度的な違いを理解しないと、本質は見えてきません。

歌が生んだ、国境を越える交流
印象的だったのは、グループホームでの交流の時間です。タイの皆さんが持参してくれた象のぬいぐるみをきっかけに、自然と会話が生まれ、入居者の皆さんが歌を歌ってくださいました。

象にちなんだ歌に続き、タイの方々も自国の歌を披露してくれました。言葉は違っても、歌や笑顔は通じ合います。「お盆みたいだね」と語る入居者の一言が、その場の温かさを象徴していました。

介護がつなぐ尊厳と平和
この交流を通して感じたのは、介護には人と人、国と国をつなぐ力があるということです。認知症があっても、その人には役割があり、誰かを迎える存在になれる。尊厳は、共有されることでより深く根づいていきます。

学び合いは、ここから続いていく
2日間の視察と最終日の講座を通して、参加者一人ひとりから多くのメッセージをいただきました。これからも、こうした学び合いの機会を重ねていきたいと思います。

今日も最後までお読みいただき、ありがとうございました。
皆さまにとって、穏やかで良い一日となりますように。

ご質問は本サイトの「お問い合わせ欄」からお気軽にお寄せください。

【การดูแลที่มีศักดิ์ศรี Well-Kaigo】
การแบ่งปันศักดิ์ศรีและภาวะสมองเสื่อม
— สิ่งที่มองเห็นผ่านการศึกษาดูงานด้านการดูแล ที่ส่งต่อข้ามพรมแดน —

พอดแคสต์ที่ห่างหายไปสักระยะ และเหตุผลเบื้องหลัง
สวัสดีตอนเช้าครับ ผมริคิว
ครั้งนี้เป็นการกลับมาของพอดแคสต์หลังจากเว้นช่วงไปสักระยะ เหตุผลที่หยุดไปหลายวัน เนื่องจากผมกำลังต้อนรับและดูแลคณะศึกษาดูงานด้านการดูแลผู้สูงอายุจากต่างประเทศ ด้วยภารกิจที่เริ่มตั้งแต่เช้าตรู่หลายวันติดต่อกัน จึงไม่สามารถบันทึกพอดแคสต์ได้ วันนี้ผมจึงอยากใช้โอกาสนี้ในการทบทวนประสบการณ์ และแบ่งปันสิ่งที่ได้เรียนรู้จากการศึกษาดูงานครั้งนี้

ต้อนรับผู้เชี่ยวชาญด้านการแพทย์และการดูแลจากประเทศไทย 11 ท่าน
ผู้มาเยือนในครั้งนี้คือผู้เชี่ยวชาญด้านการแพทย์และการดูแลผู้สูงอายุจากประเทศไทย รวมทั้งสิ้น 11 ท่าน พวกเขาเดินทางถึงสนามบินนาริตะในเวลา 8.00 น. ของวันที่ 19 ธันวาคม และเดินทางต่อไปยังสถานดูแลผู้สูงอายุแบบยูนิต “Premier Higashi-Matsudo” ซึ่งตั้งอยู่ในเมืองมัตสึโดะ จังหวัดชิบะ

แม้จะเป็นตารางเวลาที่หนักหน่วง หลังจากเดินทางด้วยเที่ยวบินดึก แต่ทุกท่านก็รับฟังอย่างตั้งใจ และตั้งคำถามอย่างจริงจัง ท่าทีดังกล่าวทำให้ผมรับรู้ได้ถึงความตระหนักและความจริงจังต่อความท้าทายของสังคมสูงวัยที่ประเทศไทยกำลังเผชิญอยู่

ไม่ใช่แค่ “การแสดงให้ดู” แต่คือ “การแบ่งปัน” การดูแลแบบยูนิต
สิ่งที่เราให้ความสำคัญมากที่สุดในการศึกษาดูงานครั้งนี้ ไม่ใช่เพียงการพาชมสถานที่ แต่คือการแบ่งปันเบื้องหลังว่า เหตุใดญี่ปุ่นจึงพัฒนามาสู่การดูแลแบบยูนิต

ในประเทศญี่ปุ่น สถานดูแลผู้สูงอายุแบบยูนิตได้กลายเป็นระบบที่ได้รับการยอมรับแล้ว แต่โอกาสในการถ่ายทอดที่มาและแนวคิดเชิงปรัชญาไปสู่ต่างประเทศยังมีไม่มาก หากอธิบายเพียงเรื่องอุปกรณ์ ขนาดพื้นที่ หรือการใช้หุ่นยนต์ การดูงานก็จะจบลงเพียงแค่ “การเยี่ยมชมสถานที่” เท่านั้น ดังนั้นตั้งแต่ต้น เราจึงวางแกนการอธิบายไว้ที่คำถามสำคัญสองประการ คือ
“การดูแลที่มีศักดิ์ศรีคืออะไร” และ
“การดูแลผู้มีภาวะสมองเสื่อมเกี่ยวข้องกับศักดิ์ศรีอย่างไร”

จุดกำเนิดของการดูแลแบบยูนิตในญี่ปุ่น
รากฐานของการดูแลแบบยูนิตในญี่ปุ่น เริ่มต้นจากกลุ่มบ้านพักสำหรับผู้มีภาวะสมองเสื่อม (Group Home) ที่เริ่มพัฒนาราวปี ค.ศ. 1998 จากนั้นจึงเกิดการถกเถียงว่า จะนำแนวคิด “สถานที่แห่งการใช้ชีวิต” ไปประยุกต์ใช้กับสถานดูแลผู้สูงอายุที่เน้นการดูแลทางร่างกายได้อย่างไร

ก่อนที่ระบบประกันการดูแลระยะยาวของญี่ปุ่นจะเริ่มในปี ค.ศ. 2000 ได้มีการดำเนินโครงการนำร่องของสถานดูแลแบบยูนิต ซึ่งผมเองมีโอกาสได้เข้าร่วมในโครงการระยะแรก ผ่านการวิจัย การประเมิน และการตรวจสอบในระดับประเทศ แนวทาง “ห้องส่วนตัว ขนาดเล็ก และการดูแลเฉพาะบุคคล” จึงค่อย ๆ ถูกบรรจุเป็นระบบอย่างเป็นทางการ เบื้องหลังของกระบวนการนี้ คือความเชื่อมั่นอย่างแรงกล้าว่า
ยิ่งเป็นภาวะสมองเสื่อม ยิ่งต้องกลับมาทบทวนความหมายของศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์

สังคมสูงวัยของไทย และประสบการณ์ของญี่ปุ่น
ปัจจุบัน ประเทศไทยมีอัตราผู้สูงอายุมากกว่า 15% และกำลังก้าวเข้าสู่สังคมสูงวัย อย่างไรก็ตาม ปริมาณบริการและประสบการณ์ด้านการดูแลยังอยู่ในช่วงเริ่มต้น การดูแลผู้มีภาวะสมองเสื่อมมักถูกมองว่าเป็นส่วนหนึ่งของการรักษาทางการแพทย์ ขณะที่แนวคิด “การสนับสนุนในสถานที่ใช้ชีวิต” เพิ่งเริ่มแพร่หลาย

ด้วยเหตุนี้ ผมจึงรู้สึกอย่างยิ่งว่า การถ่ายทอดไม่เพียงแต่ผลลัพธ์ที่ประสบความสำเร็จ แต่รวมถึงความพยายาม ความลังเล และการลองผิดลองถูกของญี่ปุ่น เป็นสิ่งที่มีคุณค่าอย่างยิ่ง

วันที่สอง: เยี่ยมบ้านพักผู้มีภาวะสมองเสื่อม
วันที่ 20 ธันวาคม เราได้เยี่ยมบ้านพักผู้มีภาวะสมองเสื่อม “Hanahana” ในเมืองคามาคุระ จังหวัดคานางาวะ ซึ่งเป็นที่อยู่อาศัยขนาดเล็ก ประกอบด้วย 2 ยูนิต รวม 18 ท่าน บุคลากรที่นี่ให้การต้อนรับอย่างอบอุ่น และอธิบายอย่างละเอียดและจริงใจ

นอกจากนี้ ยังมีสมาชิกสภาท้องถิ่นและสมาชิกรัฐสภาเข้าร่วมกล่าวต้อนรับ พร้อมส่งสารโดยตรงว่า “อยากให้ทุกท่านได้เรียนรู้การดูแลของญี่ปุ่น” ซึ่งสะท้อนให้เห็นว่าการดูแลผู้สูงอายุเป็นประเด็นของทั้งสังคม ไม่ใช่เฉพาะวงการวิชาชีพเท่านั้น

ความแตกต่างระหว่าง Group Home และสถานดูแลแบบยูนิต
ในการบรรยายหลังการดูงาน ผมได้อธิบายความแตกต่างระหว่างบ้านพักผู้มีภาวะสมองเสื่อม และสถานดูแลผู้สูงอายุแบบยูนิต

ค่าเฉลี่ยระดับการพึ่งพาการดูแลของ Group Home อยู่ที่ 2.8 ขณะที่สถานดูแลแบบยูนิตอยู่ที่ 4.2 ในสถานดูแลแบบยูนิต ผู้ใช้รถเข็นมีจำนวนมากกว่า ขณะที่ Group Home ถูกมองว่าเป็น “บ้าน” มากกว่า และในเชิงระบบถือเป็นการอยู่อาศัยในชุมชน

แม้ทั้งสองจะมุ่งหมายเป็น “สถานที่แห่งการใช้ชีวิต” เหมือนกัน แต่กลุ่มเป้าหมาย การเข้ามามีบทบาทของการแพทย์ และมาตรฐานสถานที่ ล้วนแตกต่างกัน หากไม่เข้าใจความแตกต่างเชิงระบบนี้ ก็ยากที่จะเข้าใจแก่นแท้ของการดูแล

เสียงเพลงที่เชื่อมโยงข้ามพรมแดน
ช่วงเวลาที่น่าประทับใจที่สุด คือการแลกเปลี่ยนในบ้านพักผู้มีภาวะสมองเสื่อม เพื่อนชาวไทยนำตุ๊กตารูปช้างมาเป็นของฝาก และสิ่งนี้เองที่จุดประกายการสนทนาอย่างเป็นธรรมชาติ ก่อนที่ผู้พักอาศัยจะเริ่มร้องเพลง

จากเพลงที่เกี่ยวข้องกับช้าง เพื่อนชาวไทยก็ได้ร้องเพลงจากประเทศของตน ภาษาอาจแตกต่างกัน แต่เสียงเพลงและรอยยิ้มกลับสื่อถึงกันได้ ผู้พักอาศัยท่านหนึ่งกล่าวว่า
“บรรยากาศเหมือนช่วงโอบ้งของญี่ปุ่นเลย”
ถ้อยคำนี้สะท้อนความอบอุ่นของช่วงเวลานั้นได้อย่างชัดเจน

การดูแลที่เชื่อมโยงศักดิ์ศรีและสันติภาพ
จากการแลกเปลี่ยนครั้งนี้ ผมตระหนักอย่างลึกซึ้งว่า การดูแลมีพลังในการเชื่อมโยงผู้คน และเชื่อมโยงประเทศ แม้จะมีภาวะสมองเสื่อม ทุกคนยังคงมีบทบาท และสามารถเป็นผู้ต้อนรับผู้อื่นได้
ศักดิ์ศรีจะหยั่งรากลึกยิ่งขึ้น เมื่อถูกแบ่งปันร่วมกัน

การเรียนรู้ร่วมกัน จะดำเนินต่อไปจากตรงนี้
ตลอดสองวันของการศึกษาดูงาน และการบรรยายในวันสุดท้าย เราได้รับข้อความและความรู้สึกจากผู้เข้าร่วมทุกท่าน ผมหวังเป็นอย่างยิ่งว่า จะสามารถสร้างโอกาสในการเรียนรู้ร่วมกันเช่นนี้ต่อไปในอนาคต

ขอบคุณทุกท่านที่อ่านมาจนถึงตอนท้าย
ขอให้ทุกท่านมีวันที่สงบและงดงาม

หากมีคำถามใด ๆ กรุณาติดต่อผ่าน หน้า “ติดต่อเรา” บนเว็บไซต์นี้ได้ตลอดเวลา

[Dignity Well-Kaigo] Sharing Dignity and Dementia Care
—What Became Visible Through a Caregiving Study Tour That Transcends Borders—

A Podcast After Some Time Away—and Why
Good morning. This is Rikyu.
It has been a while since my last podcast episode. The reason for this short break was that I was hosting and guiding an international caregiving study tour from overseas. Due to several early-morning commitments, I was unable to record during that period. Today, however, I would like to reflect on that experience and share what I felt and learned through the study tour.

Welcoming Eleven Medical and Care Professionals from Thailand
This time, we welcomed a group of eleven professionals involved in medical care and elder care who traveled to Japan from Thailand. They arrived at Narita Airport at 8:00 a.m. on December 19 and went directly to visit Premier Higashi-Matsudo, a unit-based special nursing home for older adults located in Matsudo City, Chiba Prefecture.

Despite the demanding schedule—arriving on a late-night flight and proceeding straight to the site visit—they listened attentively and asked many thoughtful questions. Their attitude conveyed a strong sense of awareness regarding the challenges their own country faces as it enters an aging society.

Not Merely “Showing” Unit Care, but “Sharing” It
What we valued most during this study tour was not simply allowing participants to observe a facility, but sharing the background—why Japan arrived at unit care in the first place.

In Japan, unit-based special nursing homes are now well established as part of the care system. However, opportunities to convey their origins and underlying philosophy to people overseas remain limited. If we only explain the equipment, floor space, or whether robots are used, the visit becomes nothing more than a facility tour. From the beginning, we framed our discussions around two core questions: What is dignified care? and How are dementia care and dignity connected?

The Origins of Unit Care in Japan
The roots of unit care can be traced back to dementia group homes that began around 1998. Later, discussions emerged about applying the concept of “a place to live” to special nursing homes, which had previously focused primarily on physical care.

Before the launch of Japan’s Long-Term Care Insurance system in 2000, pilot projects for unit-based special nursing homes were implemented. I had the opportunity to be involved in one of these early projects. Through national research, evaluation, and verification, the direction of “private rooms, small-scale living, and individualized care” was gradually institutionalized. Behind this process was a strong awareness that dementia makes it all the more necessary to reexamine human dignity.

Thailand’s Aging Society and Japan’s Experience
Thailand’s aging rate has now surpassed 15%, marking its transition into an aging society. However, the volume of services and accumulated experience are not yet sufficient. Dementia care is often viewed as an extension of medical treatment, and the idea of supporting people in a “living environment” is only beginning to take hold.

For this reason, I felt it was especially important to share not only Japan’s successful outcomes, but also the trial and error, uncertainty, and struggles that led to them.

Day Two: Visiting a Dementia Group Home
On December 20, we visited Hanahana, a dementia group home located in Kamakura City, Kanagawa Prefecture. This small-scale residence consists of two units with eighteen residents. Once again, the staff warmly welcomed the group and provided careful explanations.

Local assembly members and national legislators also came to offer greetings, directly sharing the message, “Please learn from Japan’s caregiving experience.” It was a powerful reminder that caregiving is a theme that concerns society as a whole.

Group Homes and Special Nursing Homes: Key Differences
In the lecture following the visits, I explained the differences between dementia group homes and unit-based special nursing homes.

The average care-need level in group homes is 2.8, while in special nursing homes it is 4.2. In special nursing homes, many residents use wheelchairs. Group homes, on the other hand, are more strongly positioned as “homes” and are classified institutionally as community-based or home-like settings.

Although both aim to be places of everyday living, they differ in target populations, medical involvement, and facility standards. Without understanding these institutional differences, it is difficult to grasp their true essence.

Songs That Created Cross-Border Connection
One particularly memorable moment occurred during the interaction at the group home. Thai participants brought small elephant plush toys as gifts, which naturally sparked conversation. Soon, residents began singing songs.

Following songs related to elephants, the Thai participants shared songs from their own country. Even though the language was different, songs and smiles transcended barriers. One resident remarked, “It feels like Obon,” referring to a Japanese summer festival—a comment that perfectly captured the warmth of the moment.

Caregiving as a Bridge to Dignity and Peace
Through this exchange, I felt deeply that caregiving has the power to connect people and nations. Even with dementia, individuals still have roles to play and can become those who welcome others. Dignity takes deeper root when it is shared.

Learning Together Continues from Here
Over the two days of site visits and the final day’s workshop, we received many messages from each participant. I hope to continue creating opportunities for shared learning like this in the future.

Thank you very much for reading until the end today.
I wish you all a calm and wonderful day ahead.

If you have any questions, please feel free to contact us through the “Inquiry” section on this website.

【尊严 Well-Kaigo】共享尊严与认知症
——通过照护考察所看到的、跨越国界的共鸣——

久违的播客，以及背后的原因
大家早上好，我是利久。
这一次是久违的播客更新。之所以暂停了几天，是因为我正在接待并陪同来自海外的照护考察团。由于连续多日清晨开始的行程安排，未能进行录制。今天，我想借此机会，回顾这次考察，并分享我在过程中所感受到的内容。

迎接来自泰国的11位医疗与照护专业人士
此次来访的是来自泰国的医疗及高龄者照护相关人士，共11位。12月19日早上8点，他们抵达成田机场，随后直接前往位于千叶县松户市的单元型特別养老院「Premier 东松户」进行参观。

尽管刚经历深夜航班、行程紧凑，但大家依然认真倾听、积极提问。从他们的态度中，我深切感受到泰国在迈入高龄社会过程中所面临的课题意识与紧迫感。

不是“展示”单元照护，而是“共享”
在此次考察中，我们最重视的并不是单纯带领参观设施，而是连同背景一起分享——为什么日本会走向单元照护。

在日本，单元型特別养老院已作为制度被广泛采用，但其形成过程与思想理念，却鲜少有机会向海外系统性地传达。如果只介绍设备、空间大小或是否使用机器人，考察往往会停留在“设施参观”的层面。因此，从一开始，我们就围绕着“什么是有尊严的照护”“认知症照护为何与尊严密切相关”这两个核心问题展开说明。

日本单元照护的起点
单元照护的源头，可以追溯到1998年前后开始发展的认知症小规模团体之家（Group Home）。随后，关于如何将“生活的场所”这一理念引入以身体照护为中心的特別养老院的讨论逐渐展开。

在2000年日本介护保险制度正式启动之前，单元型特养老院的试点项目已开始实施。我本人也有幸参与了其中的早期项目。通过国家层面的调查研究与验证，“单人房、小规模、个别化照护”这一方向逐步被制度化。而这一切的背后，是一种强烈的问题意识——正因为是认知症，更需要重新审视人的尊严。

泰国的高龄社会与日本的经验
目前，泰国的高龄化率已超过15%，正逐步迈入高龄社会。然而，无论是服务供给量还是实践经验，仍有待积累。认知症照护往往被视为医疗的延伸，而“在生活场所中支持高龄者”的理念，才刚刚开始普及。

正因如此，我更加深刻地感受到，将日本走过的尝试、迷惘与反复探索的过程——而不仅仅是成功案例——完整地传达出去的重要性。

第二天：走进认知症团体之家
12月20日，我们参观了位于神奈川县镰仓市的认知症团体之家「华花」。这是一个由两个单元、共18位入住者组成的小规模生活空间。这里的工作人员同样积极接待，并进行了细致而真诚的说明。

此外，地方议员及国会议员也特地前来致辞，亲自向考察团传达“希望你们学习日本照护经验”的信息。这一场景再次让我感受到，照护并非仅是专业领域的问题，而是整个社会共同面对的主题。

团体之家与特別养老院的差异
在考察后的讲座中，我系统性地说明了认知症团体之家与单元型特別养老院之间的差异。

团体之家的平均要介护度为2.8，而特別养老院为4.2。特別养老院中，使用轮椅的高龄者比例较高；而团体之家则更强调“家”的属性，在制度上也被视为居家延伸。

两者虽然同样以“生活的场所”为目标，但在对象人群、医疗介入方式及设施标准等方面存在明显差异。若不理解这些制度层面的不同，就难以把握其本质。

歌声带来的跨国交流
最令人印象深刻的，是在团体之家中的交流时刻。泰国的朋友们带来了象形玩偶作为礼物，自然地引发了对话。随后，入住者们开始唱起了歌。

从与大象有关的歌曲开始，泰国的朋友们也分享了本国的歌曲。语言虽不同，但歌声与笑容却彼此相通。一位入住者说道：“这就像日本的盂兰盆节一样。”这句话，恰如其分地表达了当时温暖的氛围。

照护连接尊严与和平
通过这次交流，我深切体会到，照护拥有连接人与人、国家与国家的力量。即使患有认知症，每个人依然拥有角色，依然可以成为迎接他人的存在。尊严，正是在被共享的过程中，扎根得更加深厚。

学习与共创，将从这里继续
通过两天的考察以及最后一天的讲座，我们收到了来自每一位参与者的真诚反馈。今后，我也希望持续创造这样相互学习、共同思考的机会。

感谢您今天读到最后。
愿您度过一个平静而美好的一天。

如有任何问题，欢迎通过本网站的「联系我们」栏目与我们联系。