【尊厳Well-Kaigo】脳と笑顔

― 幸福ホルモンが生まれる瞬間 ―

はじめに：朝の隅田川とともに
おはようございます。利久です。
今日も隅田川沿いのウォーキングラジオからお届けします。
秋の澄んだ空気の中、風が少しだけ止み、川面には穏やかな光が揺れています。季節が進み、10月もいよいよ終わりを迎えようとしていますね。

今日のテーマは「脳と笑顔」。

尊厳ある介護【Well-Kaigo】の原点とは何か――。
それは「笑顔」にあると、私は確信しています。
介護の技術や制度の前に、人の心を支えるのは“笑顔”です。
そしてこの笑顔のメカニズムを紐解いていくと、脳科学に深く関係していることが見えてきます。

笑顔は脳がつくり出す幸福のスイッチ

私たちが「楽しいから笑う」と思いがちですが、実はその逆もあるのです。
「笑うから楽しい」と脳が感じる――この仕組みが、人間特有の表情筋の働きにあります。

人間の顔には40種類以上の表情筋があり、それが動くことで脳は「喜び」を感じ取ります。
つまり、笑顔をつくると、脳が“今幸せだ”と錯覚するのです。
そしてこの体験は記憶として脳に刻まれ、次の幸福感を生む源になります。

笑顔を繰り返すことで、「楽しかった」という記憶が積み重なり、生きる意欲を育てていく。
それが「尊厳ある生」を支える土台なのだと、私は感じています。

笑顔は人との関係から生まれる
では、私たちはいつ笑顔になるのでしょうか。
実は、一人でいるときに笑顔はあまり生まれません。
笑顔は「他者との関係」から生まれるものです。

朝の散歩で「おはようございます」と挨拶を交わす瞬間。
たとえ言葉が短くても、そこには確かなつながりがあります。
この“関係性”こそが、脳を温め、セロトニン（幸せホルモン）を分泌させる要因です。

朝日を浴びながら歩き、人と微笑みを交わす。
それだけで脳内にはドーパミン、セロトニン、オキシトシン――
いわゆる「幸福の三兄弟ホルモン（DSO）」が生まれます。
このホルモンが、私たちの心を安定させ、「今日も生きよう」という前向きな力を与えてくれるのです。

メイクアップと笑顔の関係
近年、私は「メイキャップセラピー」にも注目しています。
化粧という行為は、外見を整えるだけでなく、心を整える行為でもあります。
鏡を見る、香りを感じる、肌に触れる――。
これらの刺激が脳の報酬系を活性化し、前頭前野を刺激し、思考をクリアにします。

そして、最後に現れるのが「笑顔」です。
つまり、化粧もまた“脳に働きかける笑顔のトレーニング”なのです。
「整える」「微笑む」という行為は、尊厳ある生き方そのものに通じます。

インスタントシニアからプレエイジングへ
日本ウエルエイジング協会では、30年以上にわたり「インスタントシニア」という高齢者疑似体験プログラムを続けてきました。
重りをつけたり、視野を制限したり、耳栓をして聴覚を鈍らせたり――。
高齢者の身体感覚を「疑似体験」することから始まりました。

しかし、今の時代に必要なのは「共感体験」だと感じています。
つまり、体験を通じて「心が動く」こと。
高齢者の世界を理解し、そこに寄り添うことです。

そして次の段階が「実装（implementation）」です。
単なる個人の実践ではなく、社会の仕組みそのものを変えていく。
共感をベースに、誰もが笑顔で老いを迎えられる社会を“実装”していくことが、私たちの使命です。

これが「プレエイジング・トレーニング」へと発展していきます。
つまり、老いの前段階から自らを整え、笑顔を育てていく生き方の提案です。

笑顔を記憶するという介護
認知症の進行に伴い、悲しい記憶ばかりが蓄積されると、笑顔を思い出しにくくなることがあります。
だからこそ、「笑顔の記憶」を意識的に残していくことが大切です。

笑顔のシーンを日常に増やすこと。
それが介護予防であり、心のリハビリテーションでもあります。
笑顔を引き出す時間をつくる――それが尊厳介護の核心なのです。

介護とは、身体を支えることだけではありません。
心の尊厳を守り、その人らしい表情を取り戻すこと。
そこに「生きる力」が宿ります。

DSO理論と笑顔の循環
私が提唱している「DSO理論」は、ドーパミン・セロトニン・オキシトシンの3つのホルモンを軸に、人間の幸福循環を考えるものです。

ドーパミン：目標を持つ、期待する、生きる意思を生む
セロトニン：心を安定させる、穏やかな幸福を育む
オキシトシン：つながりや愛情を深める
笑顔は、この3つを同時に刺激します。
そして、笑顔の積み重ねが「生きる力」を高めていくのです。

これから、ここから：笑顔は尊厳の入り口
尊厳介護の入口は「笑顔」であり、笑顔は「尊厳」の表情です。
人の表情筋が動き、脳が幸福を感じ、その記憶が積み重なる。
それが人生を支える心の筋トレです。

私たちが日々、誰かに微笑みかけるとき、
その小さな行為の中に“人間の尊厳”が宿っています。
まずは自分自身が笑顔をつくり、その笑顔を周囲に届けること。
そこから始まる介護こそが、【尊厳Well-Kaigo】の真の姿だと信じています。

今日もどうぞ、穏やかな笑顔で一日をお過ごしください。

ご質問は本サイトの「お問い合わせ欄」からお気軽にお寄せください。

【尊严Well-Kaigo】大脑与微笑
—— 幸福荷尔蒙诞生的瞬间 ——

一、清晨，与隅田川同行
早上好，我是利久。
今天也从隅田川河畔的步行广播开始。
秋日的空气格外清澈，微风暂歇，河面上荡漾着柔和的光。季节的脚步渐近，十月也即将走向尾声。

今天的主题是「大脑与微笑」。
尊严照护【Well-Kaigo】的原点是什么？
我认为，那正是“微笑”。
在照护的技术与制度之前，支撑人心的，是那份笑意。
当我们从脑科学的角度去理解微笑，会发现其中蕴藏着深刻的生命智慧。

二、微笑是大脑创造的幸福开关
人们常以为“因为快乐所以会笑”，
但其实相反——“因为笑，大脑才感到快乐”。
这是人类独有的表情肌活动所带来的奇妙机制。

人的面部拥有40多种表情肌，
当这些肌肉活动时，大脑会自动识别为“喜悦”。
换言之，只要展露笑容，大脑就会误以为“此刻很幸福”。
而这种体验会被记忆储存，成为下一次幸福感的源泉。

不断重复微笑，“快乐的记忆”便层层累积，
这股力量会孕育出“想继续活下去”的意愿。
我相信，这正是支撑“有尊严的生活”的根基。

三、微笑诞生于人与人的关系
我们什么时候会露出笑容？
独自一人时，往往笑容较少。
因为微笑，总是在“与他人相遇”时诞生的。

晨间散步时互道“早安”的一刻，
即使只是简短的问候，也蕴含着真实的连接。
这种“关系性”，正是温暖大脑、
促使分泌血清素（幸福荷尔蒙）的关键。

当我们迎着朝阳行走，与人相视一笑，
脑中便会自然产生多巴胺、血清素、催产素——
这三种被称为“幸福三兄弟荷尔蒙（DSO）”的物质，
让我们的心平静安定，
也让我们有力量说出：“今天也要好好活着”。

四、化妆与微笑的共鸣
近年来，我也开始关注“化妆疗法（Makeup Therapy）”。
化妆，不仅是整理外表，更是一种整理心灵的行为。

看镜子、闻香气、触碰肌肤——
这些感官刺激会激活大脑的奖赏系统，
唤醒前额叶，让思维更加清晰。

而最后呈现出的，便是“笑容”。
可以说，化妆是一种“唤醒大脑的微笑训练”。
“整理”“微笑”的过程，本身就是通向尊严生活的路径。

五、从“模拟老人”到“预龄训练”
日本尊严老化协会（日本ウエルエイジング协会）
三十多年来持续进行“Instant Senior（瞬间老化体验）”项目。
戴上负重、限制视野、塞上耳塞以削弱听觉——
让年轻人通过身体“模拟体验”老年人的感受。

然而，新时代更需要的是“共感体验”。
也就是通过体验，让“心被触动”。
理解老年人的世界，感受他们的节奏与孤独。

下一步，是“社会的实装（implementation）”。
不仅仅是个人的实践，而是改变社会的机制。
以共感为基础，让“人人都能笑着老去”的社会得以实现。
这正是我们的使命。

这也逐渐演变成“预龄训练（Pre-Aging Training）”的概念，
在衰老到来之前，先学会调整自我、培养笑容，
这是一种全新的生活提案。

六、让“笑容”成为记忆的照护
当认知症逐渐发展，
悲伤的记忆若不断累积，人们便更难想起笑容。
因此，有意识地留下“笑容的记忆”极为重要。

在日常生活中创造更多笑的场景，
这既是照护的预防，也是心灵的复健。
让人重新展露笑容的时间，
正是尊严照护的核心所在。

照护，不只是身体上的支撑，
更是守护心灵的尊严，
让一个人重新找回属于自己的表情。
在那一刻，“生命力”再次点亮。

七、DSO理论与笑容的循环
我提出的“DSO理论”，以三种幸福荷尔蒙为核心：

多巴胺：产生目标、期待与生存意志
血清素：稳定情绪、带来平和的幸福
催产素：深化连结与爱
而“微笑”正能同时激发这三者。
笑容的积累，便是幸福与生命力的循环。

八、结语：笑容，是尊严的起点
尊严照护的入口是“笑容”，
而笑容，本身就是“尊严”的表情。
当表情肌活动，大脑感到幸福，
那份记忆不断累积，成为支撑生命的心灵力量。

当我们每天向他人微笑，
那微小的动作中，蕴藏着“人类的尊严”。
让自己先展露笑容，再将笑容传递出去——
这，正是【尊严Well-Kaigo】的真实形态。

愿你今天，也能带着平和的笑容，度过温暖的一天。

如有疑问，欢迎通过本网站的“联系我们”栏目留言。

【การดูแลที่มีศักดิ์ศรี Well-Kaigo】สมองและรอยยิ้ม
— ช่วงเวลาที่ฮอร์โมนแห่งความสุขถือกำเนิด —

1. ยามเช้ากับแม่น้ำสุมิดะ
   สวัสดีตอนเช้าครับ ผมชื่อริคิว
   วันนี้ผมออกอากาศจาก “การเดินฟังวิทยุริมแม่น้ำสุมิดะ” อีกเช่นเคย
   อากาศยามเช้าของฤดูใบไม้ร่วงช่างบริสุทธิ์ ลมสงบลงเล็กน้อย
   แสงแดดอ่อนสะท้อนระยิบระยับบนผิวน้ำ เดือนตุลาคมก็กำลังจะผ่านไปอย่างช้าๆ

หัวข้อของวันนี้คือ “สมองและรอยยิ้ม”
ต้นกำเนิดของ【การดูแลที่มีศักดิ์ศรี Well-Kaigo】คืออะไร?
ผมเชื่อมั่นว่าคำตอบคือ “รอยยิ้ม”
ก่อนจะพูดถึงเทคนิคหรือระบบการดูแล สิ่งที่ช่วยประคองหัวใจของมนุษย์ได้จริงคือ “รอยยิ้ม”
เมื่อเราศึกษากลไกของรอยยิ้ม จะพบว่ามันเกี่ยวพันอย่างลึกซึ้งกับสมองของเรา

2. รอยยิ้มคือสวิตช์แห่งความสุขในสมอง
   หลายคนคิดว่า “เพราะเรามีความสุข เราจึงยิ้ม”
   แต่ความจริงแล้ว “เพราะเรายิ้ม สมองจึงรู้สึกมีความสุข”
   นี่คือกลไกพิเศษที่เกิดจากกล้ามเนื้อบนใบหน้าของมนุษย์เท่านั้น

ใบหน้าของเรามีกล้ามเนื้อแสดงอารมณ์มากกว่า 40 มัด
เมื่อมันเคลื่อนไหว สมองจะรับรู้ทันทีว่า “เรากำลังรู้สึกดี”
เพียงแค่ยิ้ม สมองก็จะเข้าใจว่า “ตอนนี้ฉันมีความสุข”
ประสบการณ์นี้จะถูกบันทึกเป็นความทรงจำ และกลายเป็นแหล่งพลังแห่งความสุขครั้งต่อไป

เมื่อเรายิ้มซ้ำๆ ความทรงจำแห่ง “ความสุข” จะทับถมขึ้น
และนั่นเองที่หล่อหลอมเป็นพลังแห่งการมีชีวิตอยู่
ผมเชื่อว่านี่คือรากฐานของ “การมีชีวิตอย่างมีศักดิ์ศรี”

3. รอยยิ้มเกิดจากความสัมพันธ์ระหว่างคน
   เรามักจะยิ้มเมื่อใด?
   เวลาที่เราอยู่คนเดียว มักไม่ค่อยมีรอยยิ้ม
   เพราะรอยยิ้มมักเกิดขึ้น “เมื่อเราได้พบผู้อื่น”

เช่น ช่วงเดินออกกำลังกายตอนเช้า ได้กล่าวคำว่า “อรุณสวัสดิ์”
แม้เพียงคำสั้นๆ แต่เป็นการเชื่อมโยงใจที่งดงาม
ความสัมพันธ์นี้เองที่อบอุ่นสมอง และกระตุ้นให้หลั่งเซโรโทนิน (ฮอร์โมนแห่งความสุข)

เมื่อเราเดินท่ามกลางแสงอาทิตย์ แลกยิ้มกับใครสักคน
สมองจะหลั่งสารแห่งความสุขสามชนิด — โดปามีน เซโรโทนิน และออกซิโทซิน
หรือที่เรียกว่า “สามพี่น้องแห่งความสุข (DSO)”
สารเหล่านี้ทำให้ใจสงบ และสร้างพลังให้เราก้าวต่อไปในแต่ละวัน

4. การแต่งหน้าและรอยยิ้ม
   ช่วงหลังมานี้ ผมให้ความสนใจกับ “เมกอัพเธอราพี (Makeup Therapy)”
   การแต่งหน้าไม่ใช่แค่การจัดแต่งภายนอก แต่ยังเป็น “การจัดระเบียบภายในใจ”

การมองกระจก การสัมผัสผิว การได้กลิ่นหอม —
สิ่งเหล่านี้กระตุ้นระบบรางวัลของสมอง และกระตุ้นกลีบหน้าผากให้คิดอย่างชัดเจนขึ้น
และสุดท้าย สิ่งที่ปรากฏคือ “รอยยิ้ม”

กล่าวได้ว่า การแต่งหน้าก็คือ “การฝึกสมองให้สร้างรอยยิ้ม”
การ “จัดระเบียบ” และ “ยิ้มอย่างอ่อนโยน” คือรูปแบบหนึ่งของการมีชีวิตอย่างมีศักดิ์ศรี

5. จาก “การจำลองวัยชรา” สู่ “การฝึกเตรียมสูงวัย”
   สมาคมญี่ปุ่นเพื่อการสูงวัยอย่างมีศักดิ์ศรี (Japan Well-Aging Association)
   ได้จัดโปรแกรม “Instant Senior” มานานกว่า 30 ปี
   โดยให้คนหนุ่มสาวสวมชุดจำลองผู้สูงอายุ เช่น เพิ่มน้ำหนัก จำกัดการมองเห็น หรืออุดหูเพื่อจำลองการได้ยินที่ลดลง

แต่ในยุคนี้ สิ่งที่จำเป็นมากกว่าคือ “ประสบการณ์แห่งความเข้าใจร่วม”
คือการที่ใจของเราถูกแตะต้องจากประสบการณ์
เข้าใจโลกของผู้สูงอายุ และเรียนรู้ที่จะอยู่เคียงข้างพวกเขา

ขั้นตอนต่อไปคือ “การนำไปใช้จริงในสังคม”
ไม่ใช่แค่การปฏิบัติส่วนบุคคล แต่คือการปรับระบบสังคมทั้งหมด
เพื่อสร้างสังคมที่ “ทุกคนสามารถยิ้มได้แม้ยามชรา”
นี่คือภารกิจของเรา

และทั้งหมดนี้พัฒนาเป็น “Pre-Aging Training (การฝึกเตรียมสูงวัย)”
แนวคิดที่ให้คนเริ่มฝึกยิ้มและดูแลตนเองตั้งแต่ก่อนแก่
เป็นวิถีชีวิตใหม่ของการเตรียมใจและเตรียมกาย

6. การดูแลที่จดจำรอยยิ้ม
   เมื่อภาวะสมองเสื่อมค่อยๆ รุนแรงขึ้น
   หากมีแต่ความทรงจำแห่งความเศร้า รอยยิ้มก็จะค่อยๆ เลือนหาย
   ดังนั้น เราจึงต้องสร้าง “ความทรงจำแห่งรอยยิ้ม” อย่างตั้งใจ

การเพิ่มช่วงเวลาแห่งรอยยิ้มในชีวิตประจำวัน
คือทั้งการป้องกันโรค และการบำบัดหัวใจ
เวลาที่เราได้เห็นผู้สูงอายุยิ้มออกมาอีกครั้ง
นั่นแหละคือหัวใจของ【การดูแลที่มีศักดิ์ศรี Well-Kaigo】

การดูแลไม่ใช่เพียงการช่วยเหลือทางร่างกาย
แต่คือการปกป้องศักดิ์ศรีของจิตใจ
และช่วยให้แต่ละคนกลับมามี “สีหน้าที่เป็นตัวของตัวเอง”
นั่นคือช่วงเวลาที่พลังแห่งชีวิตได้ฟื้นคืน

7. ทฤษฎี DSO และวงจรแห่งรอยยิ้ม
   ทฤษฎี DSO ที่ผมเสนอไว้ ประกอบด้วยฮอร์โมนแห่งความสุขสามชนิดหลัก:

โดปามีน (Dopamine): สร้างแรงบันดาลใจ เป้าหมาย และความตั้งใจในการมีชีวิต
เซโรโทนิน (Serotonin): ทำให้ใจสงบ และก่อให้เกิดความสุขอันอ่อนโยน
ออกซิโทซิน (Oxytocin): สร้างสายสัมพันธ์และความรักระหว่างผู้คน
“รอยยิ้ม” สามารถกระตุ้นทั้งสามอย่างพร้อมกันได้
และเมื่อรอยยิ้มเกิดขึ้นซ้ำๆ ก็จะกลายเป็นวงจรของพลังและความสุข

8. บทส่งท้าย: รอยยิ้ม คือประตูสู่ศักดิ์ศรี
   จุดเริ่มต้นของ【การดูแลที่มีศักดิ์ศรี Well-Kaigo】คือ “รอยยิ้ม”
   และรอยยิ้มก็คือ “ใบหน้าของศักดิ์ศรี”

เมื่อกล้ามเนื้อบนใบหน้าขยับ สมองจะรับรู้ถึงความสุข
ความทรงจำเหล่านั้นจะสะสม และกลายเป็นพลังใจในการดำเนินชีวิต

ทุกครั้งที่เรายิ้มให้ใครสักคน
การกระทำนั้นเล็กน้อย แต่แฝงไว้ด้วย “ศักดิ์ศรีแห่งความเป็นมนุษย์”
เริ่มต้นจากการสร้างรอยยิ้มให้ตัวเอง แล้วส่งต่อรอยยิ้มให้คนรอบข้าง
นี่แหละคือหัวใจแท้จริงของ【การดูแลที่มีศักดิ์ศรี Well-Kaigo】

ขอให้วันนี้ เป็นอีกวันที่คุณยิ้มได้อย่างอบอุ่นและสงบใจ

หากมีคำถามหรือต้องการติดต่อ สามารถส่งข้อความผ่าน “แบบฟอร์มติดต่อเรา” บนเว็บไซต์ได้เสมอครับ

【Dignified Well-Kaigo】The Brain and the Smile
― The Moment When Happiness Hormones Are Born ―

Introduction: Morning by the Sumida River
Good morning, this is Rikyu.
Today, I’m once again broadcasting from my walking radio along the Sumida River.
The autumn air is crisp, the wind has calmed, and gentle light shimmers on the water’s surface. As the season deepens, October is coming to its quiet close.

Today’s theme is “The Brain and the Smile.”
What lies at the heart of Dignified Care (Well-Kaigo)?
I believe the answer is “the smile.”
Before techniques and systems, it is the smile that sustains the human spirit.
And when we look into the mechanism of that smile, we find it deeply connected to brain science.

A Smile: The Brain’s Switch for Happiness
We often think we smile because we’re happy — but in truth, it also works the other way around.
The brain feels happy because we smile.
This phenomenon arises from the unique facial muscles that humans possess.

The human face has more than 40 facial muscles, and when they move, the brain perceives “joy.”
In other words, when we smile, the brain believes we are happy.
That feeling becomes imprinted as memory and becomes the source of future happiness.

By repeating smiles, we accumulate “memories of joy” that nurture the will to live.
This, I believe, is the foundation of a dignified life.

Smiles Are Born Through Human Connection
When do we smile the most?
Rarely when we are alone — smiles arise through connection with others.

That moment when we exchange a simple “Good morning” during a walk —
even brief words create a sense of connection.
This relationship warms the brain and triggers serotonin, the “happiness hormone.”

Walking under the morning sun, exchanging smiles —
that alone releases dopamine, serotonin, and oxytocin —
the so-called “trio of happiness hormones” (DSO).
These chemicals stabilize the mind and give us the strength to live positively: “I want to live another day.”

Make-Up and the Smile
In recent years, I’ve also focused on make-up therapy.
The act of applying make-up is not only about appearance — it’s a way of aligning the heart.
Looking into the mirror, sensing fragrance, feeling texture on the skin —
these stimuli activate the brain’s reward system, stimulate the prefrontal cortex, and clear the mind.

And in the end, what emerges is the smile.
In that sense, make-up itself is a kind of smile training for the brain.
The acts of “aligning” and “smiling” are directly connected to a dignified way of living.

From Instant Senior to Pre-Aging
For over 30 years, the Japan Well-Aging Association has conducted the “Instant Senior” program —
a simulation that lets people experience the physical sensations of aging by wearing weights, restricted-vision goggles, and earplugs.

But I now believe that what we truly need is not “simulation” but “empathy.”
To experience something that moves the heart.
To understand the world of older adults — and to stand beside them.

The next step is implementation.
Not just personal practice, but transforming the social structure itself.
To “implement empathy” into society — building communities where everyone can age with a smile — is our shared mission.

This concept evolves into “Pre-Aging Training.”
It is a proposal for living — to prepare oneself before aging, to nurture smiles as part of life.

Care That Remembers Smiles
As dementia progresses, negative memories can sometimes outweigh the positive, making it harder to recall smiles.
That’s why we must consciously preserve “memories of smiling.”

Creating moments of smiles in everyday life —
this itself is prevention and emotional rehabilitation.
Designing time that draws out smiles — that is the essence of dignified care.

Care is not only about supporting the body.
It is about protecting the dignity of the mind and restoring one’s natural expression.
That is where the true “will to live” resides.

The DSO Theory and the Cycle of Smiles
The DSO Theory I advocate focuses on three key hormones — dopamine, serotonin, and oxytocin — that form the cycle of human happiness.

Dopamine: Creates motivation, anticipation, and the will to live.
Serotonin: Stabilizes the mind and fosters calm happiness.
Oxytocin: Deepens bonds and feelings of love.
A smile stimulates all three at once.
And the accumulation of smiles enhances our strength to live.

From Here, Forward: The Smile as the Gateway to Dignity
The entrance to dignified care is the smile — and the smile itself is the expression of dignity.
When facial muscles move, the brain senses happiness, and that memory builds over time.
This is mental training for life itself.

Each time we smile at someone,
that simple act carries the essence of human dignity.
First, create a smile within yourself — and then share it with those around you.
From that single act begins the true form of Dignified Well-Kaigo.

May your day be filled with gentle smiles.

For questions or comments, please feel free to reach out through the “Contact” section on our website.