【尊厳Well-Kaigo】身体拘束ゼロからはじめる選択（論文採録）｜从“零约束”开始的选择（论文收录）｜ Choosing to Begin with Zero Restraints

【尊严Well-Kaigo】从“零约束”开始的选择
—— 值此论文收录之际，再次回望尊严的原点 ——

■ 从隅田川清晨开始的“零身体约束”之话题
大家早上好，我是利久。
今天依然一边录制《Well-Aging Hour》晨间步行广播，一边沿着空气澄净的隅田川缓缓行走。朝阳映照在河对岸的公寓上，水面上升腾着的薄雾在冷空气与河水温差中轻轻漂浮——这正是冬季清晨特有的静美。

在这样的静谧中，我再次想起日本照护在历史上作出的重大决定——“身体约束ゼロ（零身体约束）”。

■ 日本选择“零身体约束”的历史意义

2001年，介护保险制度实施的次年，日本政府正式提出 “身体约束零容忍” 的方针。
其目的明确：
为了守护高龄者的尊严，为了深化对认知症的理解，这一方针被定为照护的前提。

当年作出这一决定的前辈们所展现的智慧与勇气，成为今日日本照护体系的重要基石。
若没有那“最初的选择”，如今日本在认知症照护上的深度与成熟，或许都无从谈起。

■ 为什么会被中国老年医学学会收录？
事实上，我以“零身体约束”为主题撰写的论文，已被 中国老年学和老年医学学会（首都医科大学） 收录。

起初我并不确定，日本的“零约束”理念能否在以医疗为中心的中国学会中被理解。然而，我以“认知症照护・身体约束・照护经营”三大结构整理出的论文，最终得到了认可，并将在论文集中发表。

这意味着，日本照护的经验与尊严视角，正跨越国界，开始产生新的价值。

■ 源于我在中国现场感受到的“强烈违和感”
促使我写下这篇论文的原因之一，是我在中国照护现场看到的现状所带来的强烈违和感。

上锁、捆绑、四周围栏、轮椅安全带……
大家当然明白这些不是理想的做法，但在“安全预防”的名义下，这些措施在许多现场已成为习惯性的手段。

其背后隐藏着一个关键问题：
“没有意识到这些都是身体约束”。

日本也曾经历完全相同的阶段。
因此，当中国方面邀请我教授认知症照护时，我无法绕开身体约束的问题——因为这是认知症照护无法回避的核心。

■ 身体的束缚，会演变成“内心的束缚”
当身体被固定，心也会逐渐封闭。
不安、愤怒、孤独……最终以 BPSD（行为・心理症状） 的形式外显。

人们不断询问：“该如何应对？”
但在所有技术之前，有一个更根本的问题：
是否存在身体约束本身？

在无法自由行动的状态下，内心不可能平静。
因此，比“沟通技巧”更需要优先思考的，是如何使照护现场在现实中实现 零约束。

■ 我在论文中提出的“三大支柱”
本次论文以以下三点为核心构成：

认知症照护（理解患有认知症的高龄者、沟通方式）
零身体约束（尊严照护的基础环境）
照护经营（现场环境、文化、组织所形成的照护质量）
中国医学界认可这篇论文的背景，表明他们也在思考：
“在高龄社会中，医疗与照护（介护）如何实现真正的接续？”

■ 高龄者“不愿选择的机构”，背后的真正理由
无论在日本还是中国，我都看到了相同的现象。

高龄者说：
“我不想住进去。”
“我不想选择这家机构。”

理由绝非文化差异，
而是 生活的基礎環境沒有被整備好：
身体约束、空气质量、气味、睡眠 等基本要素失衡。

特别是睡眠，时常被忽视。
但事实上，

呼吸 → 空气 → 睡眠 → 健康 → 认知症 → 临终照护 → 照护经营

这一整条链路，是完整且相互影响的生态系统。

而 零身体约束，正是这个生态系统的起点。

■ 论文收录给予我的，是“重新系统化”的机会
收到论文收录通知，让我重新回到了照护的原点。

谈论身体约束零容忍，
就是在谈论高龄者的尊严，
是在讨论高龄社会的未来。

同时也是“让照护成为被选择的服务”的再出发点。

今后，我将借助这次契机，
进一步整理和深化“尊严・呼吸・空气・睡眠・认知症照护・照护经营”之间的连结，
完善我所提出的 “Well-Kaigo生态系统”。

如有疑问，欢迎通过本网站的“联系我们”栏目随时留言。

[Dignity Well-Kaigo] Choosing to Begin with Zero Restraints
—— Revisiting the Roots of Dignity After the Acceptance of My Academic Paper ——

■ A Morning on the Sumida River and the Story of “Zero Physical Restraints”
Good morning, this is Rikyu.
As always, I recorded the “Well-Aging Hour” morning walking radio while strolling along the clear, crisp air of the Sumida River. The morning sun reflected off the apartment buildings, and a faint mist rose from the river’s surface—created by the temperature difference between the cold air and the warmer water. It was a quiet and beautiful winter scene.

Amid this silence, I found myself reflecting on a major decision made by Japan’s caregiving field: the choice to pursue zero physical restraints.

■ The Historical Significance of Japan’s Decision to Eliminate Restraints
In 2001, the year after the long-term care insurance system was introduced, Japan’s government declared “Zero Physical Restraints” as a national policy.

This decision was intended to protect the dignity of older adults and deepen the understanding of dementia—setting the direction for all caregiving practices that followed.

The wisdom and courage of those who made this decision laid a foundation for modern Japanese care.
Without this initial choice, the growth and maturity of Japan’s dementia care might never have reached their current depth.

■ Why My Paper Was Accepted by a Chinese Academic Society
To my surprise, the academic paper I wrote on the theme of “Zero Physical Restraints” was accepted by the Chinese Society of Gerontology and Geriatrics (Capital Medical University).

I initially had doubts about whether Japan’s restraint-free philosophy would resonate with a medically focused Chinese audience.
However, the paper—framed around dementia care, restraint-free practice, and care management—was recognized as a meaningful perspective and selected for inclusion in their official proceedings.

This suggests that Japan’s caregiving experience and dignity-centered approach are beginning to hold value beyond national borders.

■ The “Sense of Discomfort” I Felt in China That Sparked This Inquiry
One of the reasons I chose this theme was the strong sense of discomfort I felt when visiting caregiving facilities in China.

Locked doors, tying limbs, four-side bed rails, wheelchair belts—
Everyone knows these practices are far from ideal.
Yet under the name of “safety,” physical restraint has become a normalized intervention.

Behind this is a deeper issue:

The lack of awareness that these actions constitute physical restraint.

Japan once went through the same stage.
That is precisely why, when asked to teach dementia care in China, I felt I could not speak about dementia care without first addressing the issue of restraints.

■ Physical Restraints Lead to “Internal Restraints”
When the body is restrained, the heart also closes.
Anxiety, anger, loneliness—these emotions manifest as BPSD (Behavioral and Psychological Symptoms of Dementia).

People often ask, “How should we deal with these symptoms?”
But before discussing techniques, we must ask:

Are physical restraints present in the first place?

No one can remain calm when they are unable to move freely.
This is why restraint-free care must be prioritized even before communication skills or behavioral interventions.

■ The Three Pillars Presented in My Paper
The paper was structured around the following three pillars:

Dementia Care — understanding and communicating with older adults living with dementia
Zero Physical Restraints — establishing an environment that protects dignity
Care Management — organizational and cultural structures that shape quality
That a medically oriented Chinese academic society recognized this work shows that interest is growing in the question:

“How can medical care and long-term care work together in an aging society?”

■ Why Older Adults “Avoid Certain Facilities”
In both Japan and China, I see the same phenomenon:

Older adults saying,
“I don’t want to live there,”
“I don’t want to choose that facility.”

The reason is not cultural differences.
It is because the basics of living are not properly supported:

physical restraint
poor air quality
unpleasant odors
poor sleep
Sleep, in particular, is often overlooked.
Yet the sequence of

Breathing → Air → Sleep → Health → Dementia → End-of-life Care → Care Management

is a connected ecosystem.

Zero restraints are not simply a policy—they are the starting point of this entire cycle.

■ The Paper’s Acceptance Gave Me a Chance to “Reorganize the Foundations”
Receiving the acceptance notice brought me back to the foundations of my work.

To speak about zero restraints
is to speak about the dignity of older adults,
to discuss the future of an aging society,
and to rethink how caregiving can become something that people willingly choose.

This opportunity has inspired me to reorganize and refine the connections between
dignity, breathing, air, sleep, dementia care, and care management—
what I call the “Well-Kaigo Ecosystem.”

If you have any questions, please feel free to contact us through the “Contact” section on this website.

—

【การดูแลที่มีศักดิ์ศรี Well-Kaigo】
การเริ่มต้นด้วย “ศูนย์การจำกัดทางกาย”
—— มองย้อนกลับไปยังรากฐานแห่งศักดิ์ศรีอีกครั้ง หลังจากผลงานได้รับการคัดเลือกตีพิมพ์ ——

■ เรื่องราวของ “ศูนย์การจำกัดทางกาย” บนเช้าวันหนึ่งริมแม่น้ำสุมิดะ
สวัสดีตอนเช้าครับ ผมริคิว
วันนี้ผมยังคงบันทึกรายการเดินเช้า “Well-Aging Hour” ขณะเดินช้า ๆ ริมแม่น้ำสุมิดะ อากาศเย็นใสสะอาด แสงอาทิตย์สะท้อนจากอาคารด้านตรงข้าม และไออุ่นที่ลอยขึ้นจากผิวน้ำ—เกิดจากความแตกต่างของอุณหภูมิระหว่างน้ำกับอากาศ—เป็นทิวทัศน์งดงามของเช้าวันฤดูหนาว

ในความเงียบสงบนั้น ผมได้ย้อนคิดถึงการตัดสินใจครั้งสำคัญของวงการดูแลผู้สูงอายุในญี่ปุ่น นั่นคือ การประกาศ “ศูนย์การจำกัดทางกาย”

■ ความหมายทางประวัติศาสตร์ของการที่ญี่ปุ่นเลือก “ศูนย์การจำกัดทางกาย”
ปี 2001 หลังเริ่มระบบประกันการดูแลผู้สูงอายุ (Long-term Care Insurance)
รัฐบาลญี่ปุ่นประกาศชัดเจนว่า “การจำกัดทางกายต้องเป็นศูนย์”

เป้าหมายคือ
เพื่อปกป้องศักดิ์ศรีของผู้สูงอายุ
เพื่อทำความเข้าใจภาวะสมองเสื่อมให้ลึกซึ้งยิ่งขึ้น

ความกล้าหาญและปัญญาของผู้ที่ผลักดันนโยบายนี้ กลายเป็นรากฐานสำคัญของการดูแลผู้สูงอายุในญี่ปุ่นจนถึงปัจจุบัน หากไม่มี “การเลือกครั้งแรก” นี้ การพัฒนาของการดูแลผู้มีภาวะสมองเสื่อมในญี่ปุ่นอาจไม่เติบโตแบบที่เห็นในวันนี้

■ เหตุใดบทความของผมจึงได้รับการคัดเลือกจากสมาคมผู้สูงอายุของจีน?
ผลงานของผมเกี่ยวกับ “ศูนย์การจำกัดทางกาย” ได้รับการคัดเลือกโดย
สมาคมผู้สูงอายุและเวชศาสตร์ผู้สูงอายุแห่งประเทศจีน (สังกัดมหาวิทยาลัยการแพทย์แห่งเมืองหลวง)

ที่จริงแล้ว ผมกังวลว่าแนวคิด ไม่จำกัดทางกาย ของญี่ปุ่นจะถูกตีความอย่างไรในแวดวงการแพทย์ของจีน
แต่บทความที่นำเสนอกรอบความคิด 3 แกนหลัก ได้แก่

การดูแลผู้มีภาวะสมองเสื่อม
การยกเลิกการจำกัดทางกาย
การบริหารจัดการงานดูแล
ได้รับการยอมรับว่าเป็นมุมมองที่มีคุณค่า และได้รับการบรรจุลงในหนังสือรวมบทความของสมาคม

นี่คือสัญญาณว่า ประสบการณ์ของญี่ปุ่นและแนวคิดศักดิ์ศรีกำลังเริ่มมีความหมายในระดับนานาชาติ

■ จุดเริ่มต้นจาก “ความรู้สึกไม่สบายใจ” ในสถานดูแลของจีน
หนึ่งในเหตุผลที่ผมเลือกหัวข้อนี้ เพราะเมื่อผมไปเยี่ยมสถานดูแลในประเทศจีน ผมรู้สึก ไม่สบายใจอย่างรุนแรง กับสิ่งที่เห็น

การล็อกประตู การผูกมัด การใช้ราวเตียงรอบด้าน การรัดเข็มขัดเก้าอี้รถเข็น
แม้ทุกคนรู้ว่าไม่ใช่วิธีที่ดี แต่ในนามของ “ความปลอดภัย” การจำกัดทางกายกลับกลายเป็นวิธีปฏิบัติมาตรฐาน

ปัญหาที่ลึกกว่านั้นคือ—

หลายคนไม่รู้ว่าสิ่งเหล่านี้คือ “การจำกัดทางกาย”

ญี่ปุ่นก็เคยมีช่วงเวลาเช่นนั้นเช่นกัน
ดังนั้น เมื่อจีนเชิญผมไปสอนการดูแลผู้มีภาวะสมองเสื่อม ผมไม่สามารถพูดถึงการดูแลโดยไม่แตะประเด็นการจำกัดทางกายได้เลย

■ การจำกัดร่างกาย นำไปสู่ “การจำกัดภายในใจ”
เมื่อร่างกายถูกจำกัด จิตใจก็จะเริ่มปิดกั้น
ความกังวล ความโกรธ ความโดดเดี่ยว—แสดงออกมาเป็น อาการทางพฤติกรรมและจิตใจ (BPSD)

ผู้คนมักถามว่า “ควรรับมืออย่างไร?”
แต่ก่อนเทคนิคใด ๆ เราต้องถามคำถามพื้นฐานก่อนว่า—

มีการจำกัดทางกายอยู่หรือไม่?

ไม่มีใครสามารถสงบใจได้ หากร่างกายไม่อาจเคลื่อนไหวตามธรรมชาติ
ดังนั้น การกำจัดการจำกัดทางกาย จึงเป็นสิ่งที่ต้องให้ความสำคัญก่อนทักษะการสื่อสารใด ๆ

■ สามเสาหลักที่ผมนำเสนอในบทความ
บทความของผมประกอบด้วย 3 แกนหลักดังนี้

การดูแลผู้มีภาวะสมองเสื่อม — ความเข้าใจและการสื่อสาร
ศูนย์การจำกัดทางกาย — สร้างสภาพแวดล้อมที่เคารพศักดิ์ศรี
การบริหารงานดูแล — วัฒนธรรม องค์กร และคุณภาพของงานดูแล
การที่แวดวงการแพทย์ของจีนรับบทความนี้ แสดงให้เห็นถึงความสนใจเพิ่มขึ้นต่อคำถามว่า

“ระบบการแพทย์และระบบดูแลผู้สูงอายุจะเชื่อมโยงกันอย่างไรในสังคมผู้สูงอายุ?”

■ เหตุผลว่าทำไมผู้สูงอายุจึง “ไม่เลือก” สถานดูแลบางแห่ง
ทั้งในญี่ปุ่นและจีน ผมเห็นปรากฏการณ์เหมือนกัน

ผู้สูงอายุพูดว่า
“ฉันไม่อยากเข้าอยู่”
“ฉันไม่อยากเลือกสถานนี้”

สาเหตุไม่ใช่ความแตกต่างทางวัฒนธรรม
แต่เป็นเพราะสิ่งพื้นฐานที่สุดของชีวิตยังไม่ถูกดูแล—

การจำกัดทางกาย
คุณภาพอากาศ
กลิ่นและสภาพแวดล้อม
การนอนหลับ
โดยเฉพาะ “การนอนหลับ” ที่มักถูกมองข้าม ทั้งที่ในความเป็นจริง

ลมหายใจ → อากาศ → การนอนหลับ → สุขภาพ → ภาวะสมองเสื่อม → การดูแลระยะท้าย → การบริหารงานดูแล

ล้วนเชื่อมโยงกันเป็น “ระบบนิเวศเดียวกัน”

และ ศูนย์การจำกัดทางกาย คือจุดเริ่มต้นของระบบทั้งหมดนี้

■ การได้รับคัดเลือกครั้งนี้ ทำให้ผมได้ “จัดระเบียบรากฐานใหม่อีกครั้ง”
การได้รับแจ้งว่าบทความได้รับการตีพิมพ์ ทำให้ผมหวนกลับสู่จุดเริ่มต้นของงานดูแลอีกครั้ง

การพูดถึงศูนย์การจำกัดทางกาย
คือการพูดถึงศักดิ์ศรีของผู้สูงอายุ
คือการพูดถึงอนาคตของสังคมผู้สูงอายุ
และคือการทำให้งานดูแลเป็น “สิ่งที่ผู้คนเลือกอย่างเต็มใจ”

จากโอกาสนี้ ผมจะจัดระเบียบและพัฒนาความเชื่อมโยงระหว่าง
ศักดิ์ศรี・ลมหายใจ・อากาศ・การนอนหลับ・ภาวะสมองเสื่อม・การจัดการงานดูแล
ซึ่งผมเรียกว่า “Well-Kaigo Ecosystem”

หากมีข้อสงสัยใด ๆ สามารถสอบถามได้ผ่านหน้า “ติดต่อเรา” บนเว็บไซต์นี้

【尊厳Well-Kaigo】身体拘束ゼロからはじめる選択
―― 論文採録を受けて、あらためて見つめ直す尊厳の原点 ――

■ 朝の隅田川から始まる「身体拘束ゼロ」の話
おはようございます。利久です。
今日も「ウエルエイジング・アワー」朝のウォーキングラジオを収録しながら、澄んだ空気の隅田川沿いを歩いていました。マンションに反射する朝日の光、そして水面から立ち昇る湯気のような大気のゆらぎ。冷たい空気と川の温度差が生む、冬の朝ならではの美しい風景です。

この静けさの中で、私はふと「身体拘束ゼロ」という日本の介護が選んだ大きな決断について思いを巡らせました。

■ 日本が「身体拘束ゼロ」を選んだ歴史的意義
2001年、介護保険制度が開始された翌年。
日本の政府は明確に 「身体拘束ゼロ」 を掲げました。
高齢者の尊厳を守るために、そして認知症の理解を深めるために、この方針を介護の前提として打ち出したのです。

当時、その決断をした方々の知恵と勇気は今の日本の介護を支える大きな礎になっています。
もしこの最初の「選択」がなければ、いまの日本の認知症ケアの深まり、介護の成熟は生まれなかったかもしれません。

■ 中国の論文学会で“採録”された背景
実はこの「身体拘束ゼロ」をテーマとした私の論文が、
中国老年学・老年医学学会（首都医科大学） に採択されました。

中国の医療・介護関係者が集まる学会で、日本の「身体拘束ゼロ」がどのように受け止められるのか――正直なところ不安もありました。しかし、認知症ケア・身体拘束・介護経営の三つを軸にまとめた私の論文は興味深い視点として受け入れられ、論文集に掲載されるとの連絡が届きました。

これは日本介護の経験と尊厳の視点が、国境を越えて価値を持ち始めているサインだと感じます。

■ 中国の現場で感じた「違和感」から始まった問い
このテーマを書こうと思った理由のひとつは、中国の介護現場を視察したときに強い違和感を覚えたからです。

鍵をかける、縛る、落ちないようにベッド柵で囲む、車椅子のベルトで身体を固定する――。
もちろん、誰もが「よいことではない」ことを理解しています。しかし“危険予防”の名のもとに、身体拘束が当たり前の手段になっている現状があります。

そしてその背景には、
「これは身体拘束である」という気づきが起きていない
という構造的な問題があります。

日本にも同じ時期がありました。だからこそ、私は中国から「認知症ケアを教えてほしい」と言われたとき、まず身体拘束の問題を抜きにして語ることはできませんでした。

■ 身体拘束は“内面の拘束”を生む
身体が縛られれば、心も閉じていく。
不安、怒り、孤独――それらがBPSD（周辺症状）として表面化し、「どう対処するか」という質問ばかりが増えていく。

しかし、その手前にあるのは 身体拘束の存在そのもの です。

身体を自由にできない状態で、心が穏やかになるはずがありません。
だからこそ「コミュニケーション技術」よりも先に考えるべきなのは 拘束ゼロをどう実現するか という視点なのです。

■ 論文に込めた三つの柱
今回の論文は、以下の三つの視点で構成しました。

認知症介護（認知症の理解とコミュニケーション）
身体拘束ゼロ（尊厳の基盤となる環境整備）
介護経営（環境・文化・組織としてのケアの質）
医療中心だった中国の学会がこの論文を採択したという事実は、
高齢社会における“医療と介護の接続”に強い関心が高まっている証拠でもあります。

■ 高齢者が「選ばない施設」には理由がある
私は日本でも中国でも同じ現象を見ています。

高齢者が
「入りたくない」
「選びたくない」
と言う施設には、必ず理由があります。

それは文化の違いではありません。
身体拘束、空気の質、匂い、睡眠――生活の基本が整っていないから。

特に睡眠は軽視されがちですが、
呼吸 → 空気 → 睡眠 → 健康 → 認知症 → 看取り → 介護経営
という一連の流れは、エコシステムとしてつながっています。

身体拘束ゼロは、ただの方針ではなく この一連の流れの“起点” なのです。

■ 論文採録という機会を「もう一度整理する力」に
今回の採録通知を受けて、私はあらためて自分の原点を確認しました。

身体拘束ゼロを語ることは、
高齢者の尊厳を語ること。

高齢社会の未来を語ること。

そして、介護を「選ばれるもの」にしていくための再出発でもあります。

今回の学会採録をきっかけに、私はもう一度このテーマを深く整理し、
尊厳と呼吸、空気、睡眠、認知症ケア、そして介護経営へとつながる
“Well-Kaigoエコシステム”をさらに磨き上げていきたいと思います。

ご質問は本サイトの「お問い合わせ欄」からお気軽にお寄せください。