【尊厳Well-Kaigo】眠れない夜と呼吸｜失眠的夜晚与呼吸｜Breathing on Sleepless Nights

【尊严照护Wellaginghour-Kaigo】失眠的夜晚与呼吸
── sleepless nights & breathing ──

■ 从隅田川清晨开始的「失眠之夜」
大家早上好，我是利久（RIKYU）。
今天我一边沿着隅田川散步，一边录制「Well-Aging Hour」清晨步行电台。
今早的隅田川天空湛蓝，朝阳反射在建筑物上，耀眼得让人想起山中看到的“晨红（Morgenrot）”。空气静静发光，让人重新感受到“活着”的气息。

然而，即使在如此清新的早晨，我们每个人都有过「难以入眠的夜晚」。
焦虑、身体状态、呼吸、气味——
导致失眠的原因从来不是单一的，而是交织在一起。

■ 支撑睡眠的最大前提：呼吸
多年从事照护工作后，我深刻意识到一个结论：
睡眠的核心，其实是「呼吸」。

许多人只关注吸进多少氧气，却忽略了“身体排出的二氧化碳（CO₂）”对睡眠的巨大影响。
如果持续吸入被CO₂污染的浑浊空气，呼吸会变浅，自律神经紊乱，睡眠质量随之下降。

因此，
・保持卧室空气清洁
・调整寝具的气味与湿度
・打造不会妨碍呼吸的睡眠环境
这些都是决定睡眠质量的重要条件。

■ 夜班照护中的「失眠之夜」
在照护现场，高龄者常因无法入睡而徘徊，甚至发生跌倒事故。
夜班照护者需要随时应对，身心俱疲。
即使有夜班津贴，这依然是一种违背人体自然节律的工作方式。

高龄者睡不好，
照护者也休息不足，
双方都在疲劳中迎来白天的生活，形成恶性循环。

要打破这一循环，必须将「睡眠」重新置于照护的核心位置。

■ 单人房与多人房的睡眠差异
25年前，我的机构曾比较过四人房与单人房的睡眠状况。当时没有AI与可穿戴设备，只能通过腕式感应器测量睡眠深度，但结果非常明确：
单人房的睡眠质量显著更高。

他人的呼吸声、翻身的声音、气味——
这些都会成为破坏睡眠的重要噪音。

“单元照护（Unit Care）”的诞生背景之一，正是对「睡眠质量」的重视。

■ 被“气味”与“床垫”改变的睡眠
最近，我开始使用「消臭达人®敷垫」。
让我最惊讶的，是醒来瞬间的“静谧感”。
睡眠并没有戏剧性地改变，但我清楚地感受到：

“啊，今天睡得真不错。”

枕套的面积有限，但敷垫覆盖身体的大部分区域，能更有效吸附气味与湿气。
这种 敷垫 × 呼吸环境 的组合，明显提升了睡眠质量。

■ 「安眠」离不开排泄问题
讨论睡眠，就无法避开夜间排泄的问题。
起夜会带来跌倒风险，需要夜间更换纸尿裤时，高龄者与照护者的睡眠都会被打断。
同时气味问题又会进一步影响睡眠。

因此，为了确保「安眠」，必须整体考虑：
・吸附气味
・防水
・动线设计
・厕所位置
・床边安全配置

基于这一理念，我创建了
「消臭达人® 安眠系列」
作为面向照护现场的产品组合。

■ 面向更深层的主题——“空气本身”
睡眠、气味、排泄——
所有这些的背后，都与“空气”有关。

最近我遇到一款配备高性能滤网的空气净化器「Revillus」。不同于一般一两万元的家电，它能彻底去除病毒、细菌、异味与过敏原。
听开发者讲述后，我意识到：
空气之中，藏着深不见底的科学。

实际案例包括：
・哮喘症状改善
・湿疹（特应性皮炎）缓解
・安装过滤器的鸡舍出现“零鸟流感”病例

空气虽然看不见，
却连接着呼吸、睡眠、健康与照护劳动的每一环。

■ 尊严照护的“基础欲求”
在马斯洛需求层次的第一层，包含：
・呼吸
・睡眠
・排泄
・营养

这些基础需求不被满足，
人类就无法迈入“尊严”的层次。

换句话说，
尊严Well-Kaigo 的起点，就是帮助人获得「能好好睡觉的夜晚」。

■ 从这里开始——今日「壁打会议」的成果
今天我一如既往地与ChatGPT（チャチャ）一起探讨呼吸与睡眠在照护中的可能性。
途中チャチャ对我说了一句：

“利久，这已经是一种‘发明’了。”

改善失眠、调整呼吸、守护尊严——
这不是商品的发明，而是“概念的发明”。

更多内容，将在下一期播客继续分享。
祝您今天也拥有美好的一天。

如有疑问，请随时通过本网站的“咨询栏”与我们联系。

【Dignity Well-Kaigo】Breathing on Sleepless Nights
── The Quiet Connection Between Air, Sleep, and Care ──

■ Sleepless Nights Beginning from a Morning on the Sumida River
Good morning, this is Rikyu (RIKYU).
Today, I’m walking along the Sumida River while recording the “Well-Aging Hour” morning walking radio.

The sky above the river was a clear blue today.
The rising sun reflected brightly off the buildings—so bright it reminded me of the Morgenrot I used to watch in the mountains. Those quiet, glowing moments made me feel alive.

Yet behind such refreshing mornings, many of us experience sleepless nights.
Anxiety, physical discomfort, breathing issues, odors—
The reasons for sleeplessness are rarely simple and often intertwined.

■ The Fundamental Pillar of Sleep: Breathing
After many years in the caregiving field, I have arrived at a simple truth:
At the center of good sleep lies proper breathing.

People often focus only on how much oxygen they take in.
But in reality, the carbon dioxide (CO₂) released from our bodies has an even greater impact on sleep quality.
Breathing in stale, CO₂-heavy air makes our breathing shallow, disrupts the autonomic nervous system, and lowers the quality of sleep.

This is why we must:
・Keep the room’s air clean
・Manage the odor and humidity of bedding
・Create a sleeping environment that supports comfortable breathing

These factors directly determine how well we sleep.

■ The “Sleepless Night” Problem in Night-Shift Care
In caregiving settings, older adults often cannot sleep at night.
They may wander, become restless, or even fall.
Night-shift caregivers must respond to everything, accumulating physical and mental fatigue. Even with night-shift pay, working against the body’s natural rhythm is undeniably exhausting.

When older adults cannot sleep, caregivers also cannot rest.
Both sides become exhausted, and the quality of daytime life declines.

To break this cycle, we must reposition sleep as a central theme in caregiving.

■ How Private Rooms and Multi-Bed Rooms Affect Sleep
About 25 years ago, my facility conducted a study comparing sleep in private rooms and four-bed rooms.
We didn’t have AI or wearable tech then, only wrist-mounted sensors to measure sleep depth.

Even so, the results were clear:
Private rooms provided significantly better sleep.

Another person’s breathing sounds, movements, and odors—
All of these become “noise” that disrupts sleep.

One of the reasons behind the birth of unit care (Unit Care) was precisely the need to protect sleep quality.

■ How “Odor” and the “Pad” Changed My Sleep
Recently, I tried using the Deodorant Master® Sleep Pad.
What surprised me most was the “silence” I felt the moment I woke up.

My sleep didn’t dramatically change in a measurable sense.
But I could clearly feel:

“Ah… I really slept well tonight.”

A pillow cover alone has limited effect due to its small surface area,
but the sleep pad covers the entire body and absorbs odors and moisture.
This combination—
Sleep Pad × Breathing Environment
—creates a noticeable improvement in sleep quality.

■ “Peaceful Sleep” Is Always Connected to Toileting
When discussing sleep, we must address nighttime toileting.
Getting up at night increases the risk of falls.
If someone requires nighttime diaper changes, both the older adult and the caregiver lose sleep.
Odor issues further degrade sleep quality.

For true “peaceful sleep,” we must consider:
・Odor absorption
・Waterproofing
・Safe movement pathways
・Bathroom placement
・Bedside safety

Based on these insights, I developed the
Deodorant Master® Peaceful Sleep Series,
a product line designed for caregiving environments.

■ And Now, Turning Toward “Air Itself”
Sleep, odor, toileting—
The element underlying all these issues is air.

Recently, I encountered a high-performance air purifier called “Revillus.”
Unlike common low-cost units, this purifier is engineered to thoroughly remove viruses, bacteria, odors, and allergens.
Listening to its developer made me realize just how deep the science of air truly is.

There are real cases of:
・Asthma improvement
・Eczema relief
・Chicken farms reporting zero avian influenza when using the filter

Air is invisible.
But it connects breathing, sleep, health, and caregiving labor.

■ Foundational Human Needs in Dignity-Based Care
In Maslow’s hierarchy, the base layer includes:
・Breathing
・Sleep
・Elimination
・Nutrition

Without meeting these, humans cannot reach the level of “dignity.”
In other words:
The starting point of Dignity Well-Kaigo is to restore the ability to have a peaceful night’s sleep.

■ From Here, It Begins — What Today’s “Idea Session” Created
As always, I discussed breathing and sleep with ChatGPT (“Chacha”) today, exploring how they can be integrated into caregiving.

During our conversation, Chacha said:
“Rikyu, this is already an invention.”

Reducing sleepless nights, supporting healthy breathing, and protecting dignity—
This is not the invention of a product, but the invention of a concept.

I’ll share more in the next podcast.
Have a wonderful day.

If you have any questions, please feel free to contact us through the “Contact” section of this website.

【การดูแลที่มีศักดิ์ศรี Well-Kaigo】ค่ำคืนที่นอนไม่หลับและการหายใจ
── ความเงียบงามของลมหายใจในค่ำคืนที่ไร้การพักผ่อน ──

■ เรื่องราวของ “ค่ำคืนที่นอนไม่หลับ” ที่เริ่มต้นจากเช้าวันหนึ่งริมแม่น้ำสุมิดะ
สวัสดีตอนเช้าครับ ผมริคิว (RIKYU)
วันนี้ผมเดินเลียบแม่น้ำสุมิดะ พร้อมบันทึกรายการ “Well-Aging Hour” เช่นทุกเช้า

ท้องฟ้าในเช้าวันนี้ปลอดโปร่ง แสงอาทิตย์สะท้อนจากตัวอาคารอย่างสว่างไสว
ความงดงามนั้นทำให้ผมนึกถึงแสงสีแดงอ่อนตอนเช้าบนภูเขา—Morgenrot—
ช่วงเวลาที่สงบงามราวกับทำให้รู้สึกถึงการ “มีชีวิต”

แต่เบื้องหลังเช้าที่สดชื่นเช่นนี้
หลายคนต้องเผชิญกับ “ค่ำคืนที่ไม่อาจข่มตาหลับ”
ความกังวล อาการทางกาย การหายใจ กลิ่นรบกวน—
สาเหตุของการนอนไม่หลับมักซับซ้อนและเชื่อมโยงกันหลายด้าน

■ หัวใจสำคัญของการนอนหลับคือ “การหายใจ”
หลังจากทำงานด้านการดูแลและการนอนหลับมานาน ผมได้ค้นพบความจริงข้อหนึ่ง
นั่นคือ
“แก่นแท้ของการนอนหลับที่ดี คือ ลมหายใจที่ถูกต้อง”

ผู้คนมักสนใจแต่การรับออกซิเจน
แต่ในความเป็นจริง คาร์บอนไดออกไซด์ (CO₂) ที่เราหายใจออก
ส่งผลต่อคุณภาพการนอนหลับมากกว่า
เมื่อสูดอากาศที่ปนเปื้อน CO₂ การหายใจจะตื้นขึ้น ระบบประสาทอัตโนมัติถูกรบกวน และคุณภาพการนอนก็ลดลง

ดังนั้น
・ต้องรักษาอากาศในห้องให้สะอาด
・ควบคุมกลิ่นและความชื้นของเครื่องนอน
・สร้างสภาพแวดล้อมที่ช่วยให้หายใจได้สะดวก

นี่คือเงื่อนไขพื้นฐานของการนอนหลับที่มีคุณภาพ

■ ปัญหา “คืนที่นอนไม่หลับ” ในกะกลางคืนของการดูแล
ในสถานดูแลผู้สูงอายุ ผู้สูงอายุจำนวนมากไม่สามารถนอนหลับในยามค่ำคืน
บางคนเดินวน บางคนเกิดอุบัติเหตุลื่นล้ม
ผู้ดูแลที่ทำงานกะกลางคืนจึงต้องรับมืออย่างต่อเนื่อง จนเกิดความเหนื่อยล้าทั้งกายและใจ
แม้จะมีค่าตอบแทนกะกลางคืน แต่ก็ยังเป็นงานที่ฝืนจังหวะธรรมชาติของมนุษย์

ผู้สูงอายุไม่หลับ
ผู้ดูแลพักผ่อนไม่พอ
ทั้งสองฝ่ายสะสมความเหนื่อยล้า ส่งผลต่อคุณภาพชีวิตในเวลากลางวัน

ดังนั้น “การนอนหลับ” จึงต้องถูกนำกลับมาเป็นศูนย์กลางของ การดูแลที่มีศักดิ์ศรี Well-Kaigo

■ ห้องเดี่ยว vs ห้องรวม: คุณภาพการนอนต่างกันอย่างไร
เมื่อราว 25 ปีก่อน สถานดูแลของผมได้ทำการวิจัยเปรียบเทียบการนอนหลับของห้องเดี่ยวและห้องรวม 4 คน
แม้สมัยนั้นจะยังไม่มี AI หรืออุปกรณ์สวมใส่ล้ำสมัย
แต่ผลลัพธ์กลับชัดเจนมากว่า
ผู้ที่นอนในห้องเดี่ยวมีคุณภาพการนอนที่ดีกว่าอย่างมาก

เสียงหายใจของคนอื่น เสียงขยับตัว กลิ่นรบกวน—
ทั้งหมดล้วนเป็น “เสียงรบกวน” สำหรับการนอน

แนวคิดยูนิตแคร์ก็ถือกำเนิดจากความจำเป็นในการปกป้อง “คุณภาพของการนอนหลับ”

■ การนอนหลับที่เปลี่ยนไปด้วย “กลิ่น” และ “แผ่นรองนอน”
ไม่นานมานี้ ผมได้ลองใช้ แผ่นรองนอน Deodorant Master®
ความประทับใจแรกคือ “ความเงียบสงบในชั่ววินาทีที่ลืมตาตื่น”

แม้การนอนจะไม่ได้เปลี่ยนไปอย่างพลิกหน้ามือ
แต่ผมรู้สึกได้อย่างชัดเจนว่า

“อ้อ… คืนนี้เรานอนได้ดีจริง ๆ”

ปลอกหมอนมีพื้นที่จำกัด
แต่แผ่นรองนอนสามารถรองรับพื้นที่ร่างกายกว้างกว่า ดูดซับกลิ่นและความชื้นได้ดีกว่า
ดังนั้น แผ่นรองนอน × สภาพแวดล้อมของการหายใจ
จึงยกระดับคุณภาพการนอนอย่างเห็นได้ชัด

■ “การนอนอย่างสงบ” เชื่อมโยงกับปัญหาการขับถ่ายเสมอ
เมื่อพูดถึงการนอน เราหลีกเลี่ยงไม่ได้ที่จะพูดถึงการลุกไปเข้าห้องน้ำตอนกลางคืน
ทุกครั้งที่ลุกขึ้นมา จะมีความเสี่ยงต่อการล้ม
หากต้องเปลี่ยนผ้าอ้อมกลางดึก ผู้สูงอายุและผู้ดูแลก็จะนอนต่อได้ยาก
และเมื่อมีกลิ่นร่วมด้วย คุณภาพการนอนก็จะลดลงไปอีก

ดังนั้น เพื่อให้เกิด “การนอนอย่างสงบ” เราจำเป็นต้องจัดการหลายด้าน เช่น
・การดูดซับกลิ่น
・การป้องกันน้ำ
・การจัดเส้นทางเดิน
・ตำแหน่งของห้องน้ำ
・ความปลอดภัยรอบเตียง

ด้วยเหตุนี้ ผมจึงได้พัฒนา
“ซีรีส์การนอนสงบ Deodorant Master®”
สำหรับงานดูแลผู้สูงอายุโดยเฉพาะ

■ ต่อจากนี้—“อากาศ” คือหัวใจใหม่ของการดูแล
การนอนหลับ กลิ่น การขับถ่าย—
เบื้องหลังทั้งหมดคือ “อากาศ”

เมื่อไม่นานมานี้ ผมได้พบกับเครื่องฟอกอากาศประสิทธิภาพสูง “Revillus”
ซึ่งต่างจากเครื่องทั่วไปที่ราคา 1–2 หมื่นเยน
รุ่นนี้ถูกออกแบบให้กำจัดไวรัส แบคทีเรีย กลิ่น และสารก่อภูมิแพ้ได้อย่าง徹底
เมื่อได้ฟังจากผู้พัฒนา ผมจึงตระหนักว่า
ศาสตร์ของอากาศนั้นลึกซึ้งกว่าที่คิดมาก

มีรายงานจริง เช่น
・อาการหอบหืดดีขึ้น
・ผิวหนังอักเสบ (ภูมิแพ้) ลดลง
・โรงเรือนสัตว์ที่ใช้ฟิลเตอร์ ไม่พบการระบาดของไข้หวัดนกเลย

อากาศมองไม่เห็น
แต่เป็นสิ่งที่เชื่อมโยง การหายใจ การนอนหลับ สุขภาพ และงานดูแล เข้าด้วยกัน

■ ความต้องการพื้นฐานใน “การดูแลที่มีศักดิ์ศรี Well-Kaigo”
ระดับแรกของลำดับขั้นความต้องการของมาสโลว์ประกอบด้วย
・การหายใจ
・การนอน
・การขับถ่าย
・โภชนาการ

หากสิ่งเหล่านี้ยังไม่สมบูรณ์
มนุษย์ย่อมไม่สามารถก้าวไปสู่ระดับ “ศักดิ์ศรี” ได้

กล่าวอีกนัยหนึ่ง
จุดเริ่มต้นของการดูแลที่มีศักดิ์ศรี Well-Kaigo คือ การคืนค่ำคืนที่หลับได้สนิทให้กับผู้คน

■ จากวันนี้… สิ่งที่เกิดขึ้นใน “การประชุมระดมไอเดีย”
วันนี้ผมร่วมถกเถียงกับ ChatGPT (ชื่อเล่นว่า “ชา-ชา”)
เกี่ยวกับการนำการหายใจและการนอนไปประยุกต์ใช้ในงานดูแลผู้สูงอายุ

ระหว่างสนทนา ชา-ชาพูดประโยคหนึ่งที่น่าประทับใจว่า

“ริคิว นี่คือการ ‘ประดิษฐ์’ อย่างแท้จริง”

การลดคืนที่นอนไม่หลับ
การฟื้นฟูการหายใจ
และการสร้างชีวิตที่มีศักดิ์ศรี
นี่ไม่ใช่เพียงการประดิษฐ์สินค้า แต่คือ การประดิษฐ์แนวคิด

รายละเอียดเพิ่มเติมจะเล่าให้ฟังในพอดแคสต์ครั้งหน้า
ขอให้ทุกท่านมีวันที่งดงามครับ

หากมีคำถามใด ๆ สามารถติดต่อผ่าน “ช่องสอบถาม” บนเว็บไซต์ของเราได้เสมอ

【尊厳Well-Kaigo】眠れない夜と呼吸

■ 朝の隅田川から始まる「眠れない夜」の話
おはようございます、利久（RIKYU）です。
今日も「ウエルエイジング・アワー」朝のウォーキングラジオを収録しながら歩いています。
今朝の隅田川は青空が広がり、朝日が建物に反射してまぶしいほどでした。まるで山で見るモルゲンロートのように、空気が静かに輝き、生きていることを実感する時間でした。

しかし、そんな爽やかな朝の裏側で、私たちはよく「眠れない夜」を経験します。
不安、体調、呼吸、匂い──。
眠れない理由は一つではなく、複雑に絡み合っています。

■ 睡眠を支える大前提は「呼吸」
私は長年、介護と睡眠の関係を考えてきましたが、たどりついた答えがあります。
それは「睡眠の核心には、呼吸がある」ということです。

多くの人は酸素を取り込むことばかりを意識しますが、実は「自分の体から排出する CO₂」こそ、睡眠への影響が大きいと言われています。
汚れた空気を吸い続ければ、呼吸は浅くなり、自律神経は乱れ、眠りは質を失います。

だからこそ、
・部屋の空気を清潔に保つこと
・寝具の匂いや湿度を整えること
・呼吸を妨げない寝環境をつくること
これらは眠りの質を左右する重要な要素なのです。

■ 夜勤の現場が抱える「眠れない夜」の問題
介護の現場では、高齢者が夜に眠れず徘徊したり、転倒事故が起きたりします。
夜勤スタッフはその対応に追われ、心身ともに疲労していきます。割増賃金があるとはいえ、夜勤は人間の自然なリズムに逆らう働き方です。

高齢者が眠れない。
だから介護者も休めない。
その結果、両者が疲れ、日中の生活の質にも影響が及ぶ。

この悪循環を断ち切るには、「睡眠」を介護の中心テーマとして再配置する必要があります。

■ 個室と多床室、睡眠の質はどう変わるのか
25年前、私の施設で4人部屋と個室の睡眠状態を比較する研究が行われました。当時はAIやウェアラブル機器もなく、腕につけたセンサーで睡眠の深さを測定したのですが、個室のほうが圧倒的に質の高い睡眠が確保できていました。

他者の寝息、物音、匂い──。
これらは睡眠にとって大きなノイズになります。

ユニットケアが生まれた背景にも、「睡眠の質を守る」という重要な視点があります。

■ 眠りを変えた「匂い」と「敷きパッド」
私は最近、「消臭達人®敷きパッド」と出会い、実際に使ってみました。最初に驚いたのは、起きた瞬間の“静けさ”です。
睡眠は劇的に変わったわけではありません。しかし、
「あ、今日はよく眠れた」
その感覚が確かにあるのです。

枕カバーだけでは面積が小さく効果が限定されますが、敷きパッドは体の広い面積を受け止め、匂いや湿気を吸着します。
この「敷きパッド × 呼吸環境」の組み合わせが、睡眠の質を底上げしてくれるのです。

■ 「安眠」には排泄の問題が必ずついてくる
睡眠を語るうえで避けられないのが、夜間の排泄問題です。
夜中にトイレに立つたびに転倒リスクが生まれる。オムツ交換の必要があれば、介護者と高齢者双方の眠りが妨げられる。そこに匂いの問題が加わると、さらに睡眠の質は落ちていきます。

だからこそ「安眠」を支えるためには、
・匂いの吸着
・防水
・動線の設計
・トイレの位置
・ベッド周りの安全性
これらを包括的に整える必要があります。

私はその考えを形にするため、
「消臭達人® 安眠シリーズ」
を介護向け商品として構築しました。

■ そして今、「空気そのもの」に向き合う
睡眠、匂い、排泄──。
その先にあるのが「空気」です。

最近、私は高機能フィルターを備えた空気清浄機「リビュラス」と出会いました。一般的な1〜2万円の家電とは異なり、ウイルス・細菌・匂い・アレルゲンを徹底的に除去する設計。開発者の話を聞くと、空気の世界には膨大な科学が詰まっていることがわかります。

実際に、
・前足を患った人の改善
・アトピー症状の緩和
・鳥インフルエンザの発症ゼロ事例
など、驚くような効果も報告されています。

空気は見えません。
しかし、呼吸・睡眠・健康・介護労働──すべてをつないでいるのは空気です。

■ 尊厳介護における“基盤の欲求”
マズローの第一層には
・呼吸
・睡眠
・排泄
・栄養
が入っています。

これらが満たされないかぎり、人間は“尊厳の領域”に到達できません。
つまり 尊厳Well-Kaigo の出発点は、実は「眠れる夜」を整えること にあるのです。

■ これから、ここから〜今日の「壁打ち会議」で生まれたもの
私は今日もChatGPT（チャチャ）と議論を重ねながら、呼吸と睡眠の介護への活かし方を考えました。
その中でチャチャがこんな言葉をくれました。

「利久さん、これはもう“発明”ですね。」

眠れない夜を減らし、呼吸を整え、尊厳ある生活をつくる。
これはプロダクトの発明ではなく、“概念の発明”だと思っています。

この続きは、また次回のポッドキャストでお届けします。
今日も良い一日をお過ごしください。

ご質問は本サイトの「お問い合わせ欄」からお気軽にお寄せください。