【尊厳Well-Kaigo】介護の教育方法はこれだった──三歩法

2025年8月11日

【多言語ブログ／末尾に中国語、タイ語、英語の翻訳文を挿入しております】
【多语言博客／文末附有中文、泰文和英文翻译内容】
【บล็อกหลายภาษา／มีคำแปลภาษาจีน ภาษาไทย และภาษาอังกฤษอยู่ท้ายบทความ】
【Multilingual Blog / Translations in Chinese, Thai, and English are included at the end of the article】

朝の隅田川から考える介護教育
今朝のウエルエイジング・アワーは、隅田川沿いのウォーキングラジオからお届けします。風が強く、時折マイクに風切り音が入ってしまうかもしれませんが、それもまた今朝の情景です。
朝日が昇る時間は少しずつ遅くなり、起きるときは薄暗いことも増えてきました。その分、準備を終えて歩き出すころには、セロトニンを浴びながらゆっくりと太陽の光を感じられる時間になっています。

今日は「尊厳ある介護をどう教育として伝えるか」をテーマに、私が長年の実践から整理した三歩法（さんぽほう）についてお話しします。

振り返りから生まれた「三歩法」

これまで国内外で多くの介護教育を行ってきました。
特に日本の介護を海外に伝える機会が増え、その方法を見直す中で、「ああ、自分は自然とこの三つの段階を踏んできたのだ」と気づきました。
この三歩法は、単なる研修の手順ではなく、「知識の習得」から「応用」、そして「実践・展開」へとつなぐ学びの流れです。

オンラインとリアル、両方の強みを活かす
近年、コロナ禍をきっかけにオンライン研修が一気に普及しました。ZoomやGoogle Meet、中国ではテンセントVooVのようなツールが日常的に使われています。
移動の負担がなく、海外ともつながれる便利さは何物にも代えがたいものです。しかし同時に、リアル研修の「空間を共有する力」や「場の空気から学ぶ要素」も捨てがたい価値があります。
私は、このオンラインとリアルを組み合わせた教育法こそが、これからの介護教育の形だと考えています。

三歩法の第一歩：座学で基礎を固める
第一歩は座学（基礎編）です。
パワーポイントやテキストを使い、認知症の種類、中核症状やBPSD（行動・心理症状）、医療と介護の関係、介護保険制度などの知識を学びます。
オンラインでもリアルでも実施可能ですが、大切なのは「基礎をしっかり理解すること」。知識の土台がなければ応用はできません。

三歩法の第二歩：事例検討で応用力を養う
第二歩は事例検討（応用編）です。
介護は一人ひとりの状況や背景が異なり、教科書通りにはいかないことが多々あります。
例えば、同じ対応で笑顔になった方もいれば、怒り出す方もいる。あるいはベテラン職員ならうまくいくことが、新人ではうまくいかない場合もあります。
ここで重要なのは、多様なケースを共有し、なぜうまくいったのか、なぜうまくいかなかったのかを分析することです。これにより、現場に即した応用力が身につきます。

三歩法の第三歩：実地研修で展開する
第三歩は実地研修（展開編）です。
OJT（オン・ザ・ジョブ・トレーニング）の形で現場に入り、実際に介護を行いながら指導します。日本で学んだ方法を中国やマレーシアの現場に展開したり、逆に海外から日本に研修生を受け入れることもあります。
実際に手を動かしてみることで、机上では得られない感覚や判断力が養われます。

三歩法の強み：短期間で経験値を積む
従来、現場で5年かけて学んできた経験も、この三歩法を通じて事例を体系的に共有すれば、1〜2年で同等の応用力が身につく可能性があります。
特に海外の介護人材育成では、日本の方法をそのまま移すのではなく、相手国の制度や文化に合わせて展開する作業が欠かせません。そこにもこの三歩法が有効です。

三歩法はレベル別に応用できる
この三歩法は、新人研修からリーダー研修、教育者研修まで、レベルを変えて展開できます。

新人向け：基礎を確実に理解する座学中心
中堅・リーダー向け：事例検討を重視し、応用力を養う
教育者向け：三歩法そのものを教える立場を育成
現場の感覚頼みで行ってきた教育を、システム化して再現性を持たせることが、日本の介護を海外に伝える上でも必須です。

日本式介護を海外へ

世界にはスウェーデンのバリデーションやフランス発のユマニチュードなど、多くのメソッドがあります。その中で求められているのは「日本式」です。
私がまとめた「尊厳ある介護（尊厳Well-Kaigo）」は、この三歩法を通して海外に伝えることで、短期間での人材育成と質の向上を実現できます。

これから、ここから
現在、中国やマレーシア、タイとの連携で、この三歩法を基盤にしたオンラインとリアルのハイブリッド教育を進めています。
テキスト・動画・音声教材を多言語化し、事例を豊富に共有しながら、実地研修で現場に即したスキルを育てていきます。
この流れが、国内外の介護力を底上げし、最終的には日本の高齢社会を支える力になると信じています。

↓↓↓詳細は音声配信Podcastから「ながら聴取」をしてください。

↓↓↓中文AI翻译（中国語翻訳）

【尊严照护 Well-Kaigo】照护的教育方法就是这个──三步法

从清晨的隅田川思考照护教育
今晨的“Well Aging Hour，我从隅田川畔的步行广播开始分享。今天风很大，偶尔可能会有风声被麦克风收进去，但这也是今早的真实景象。
日出的时间渐渐推迟，起床时天色微暗的日子越来越多。等准备好出门开始行走时，正好可以沐浴在血清素的滋养下，慢慢感受阳光的温暖。

今天的主题是“如何将尊严照护作为教育传达出去”，我将介绍自己多年实践中整理出的三步法。

从回顾中诞生的“三步法”
多年来，我在国内外开展了大量的照护教育。
尤其是将日本护理传递到海外的机会越来越多，在不断反思方法的过程中，我意识到——自己一直是自然而然地走过这三大阶段。
三步法并不仅仅是培训的步骤，而是将“知识的习得”与“应用”再到“实践与推广”连结起来的学习路径。

结合线上与线下的优势
近年来，以新冠疫情为契机，线上培训迅速普及。Zoom、Google Meet，以及在中国常用的腾讯VooV等工具，已成为日常。
无需舟车劳顿即可与海外连接，这种便利无可替代。但与此同时，线下培训中那种“共享空间的力量”和“从现场氛围中学习”的价值，也是线上难以完全取代的。
我认为，将线上与线下结合的教育方式，才是未来护理教育的最佳形态。

三步法第一步：通过理论学习夯实基础
第一步是理论学习（基础篇）。
利用PPT和教材，学习认知症的类型、中核症状与BPSD（行为与心理症状）、医疗与照护的关系、照护保险制度等基础知识。
无论是线上还是线下进行，关键是“扎实掌握基础”。没有知识的地基，就无法进行有效的应用。

三步法第二步：通过案例研讨培养应用力
第二步是案例研讨（应用篇）。
照护对象的状况与背景各不相同，往往无法完全按照教材行事。
例如，同样的应对方式，有的人会露出笑容，有的人却会发火。有些事资深员工能顺利完成，但新人却不一定能做好。
因此，分享多样化的案例，并分析成功或失败的原因，就显得格外重要。这能让学员获得真正贴近现场的应用能力。

三步法第三步：通过实地研修推进落地
第三步是实地研修（推广篇）。
以OJT（在岗培训）的方式进入现场，一边进行照护，一边进行指导。可以将日本学到的方法推广到中国、马来西亚等地的现场，也可以接收来自海外的研修生到日本实习。
通过实际动手操作，可以获得书本上无法获得的感知与判断力。

三步法的优势：短时间累积经验值
过去需要在现场工作5年才能积累的经验，通过三步法将案例系统化分享，有可能在1〜2年内就获得同等的应用力。
特别是在海外照护人才培养中，并非照搬日本的方法，而是结合对方国家的制度与文化进行本地化推广，这一点上三步法同样适用。

三步法可按不同层级灵活应用
三步法可根据培训对象的层级进行调整：

新人：以扎实理解基础的理论学习为主
中坚・领导者：重点放在案例研讨，培养应用力
教育者：培养能教授三步法的人才
过去依赖现场经验的教育方式，需要系统化并具备可复制性，才能更好地将日本的照护传递到海外。

将日本式照护传向海外
世界上有瑞典的“验证法”、法国的“人文关怀法”等多种照护方法。而现在被期待的，是“日本式”。
我总结的“尊严照护（Well-Kaigo）”，通过三步法传递到海外，可以在短时间内实现人才培养与质量提升。

从此刻，从这里开始
目前，我正与中国、马来西亚、泰国合作，推进以三步法为基础的线上与线下混合教育。
将教材、视频、音频多语言化，分享大量案例，并通过实地研修培养贴近现场的技能。
我相信，这一流程将提升国内外的照护水平，并最终成为支撑日本高龄社会的重要力量。

日本的照护，要从国内走向海外——作为这座桥梁，我将与伙伴们继续前行。
从此刻，从这里开始。

↓↓↓การแปลภาษาไทย（タイ語翻訳）

【尊厳Well-Kaigo】วิธีการฝึกอบรมด้านการดูแลแบบนี้เอง──วิธีสามก้าว

คิดถึงการศึกษาด้านการดูแลจากริมแม่น้ำสุมิดะในยามเช้า
เช้าวันนี้รายการ Well Aging Hour ส่งตรงจากการเดินเลียบแม่น้ำสุมิดะ ลมค่อนข้างแรง จนบางครั้งอาจได้ยินเสียงลมเข้ามาในไมโครโฟน แต่นั่นก็เป็นภาพของเช้าวันนี้เช่นกัน
เวลาที่พระอาทิตย์ขึ้นเริ่มสายขึ้นเรื่อย ๆ ทำให้ตอนตื่นนอนยังคงมืดเล็กน้อย พอเตรียมตัวเสร็จและเริ่มเดิน ก็ได้สัมผัสแสงแดดอ่อน ๆ และรับเซโรโทนินอย่างช้า ๆ

วันนี้หัวข้อคือ “จะถ่ายทอดการดูแลอย่างมีศักดิ์ศรีให้เป็นการศึกษาได้อย่างไร” ผมจะพูดถึง วิธีสามก้าว ที่ผมได้สรุปจากประสบการณ์หลายปี

“วิธีสามก้าว” ที่เกิดจากการทบทวน
ที่ผ่านมา ผมได้ทำการฝึกอบรมด้านการดูแลทั้งในและต่างประเทศ
โดยเฉพาะในช่วงที่มีโอกาสถ่ายทอดการดูแลของญี่ปุ่นไปยังต่างประเทศมากขึ้น จึงได้ทบทวนและพบว่า ผมก้าวผ่านสามขั้นตอนนี้มาโดยไม่รู้ตัว
วิธีสามก้าวนี้ไม่ใช่แค่ขั้นตอนการฝึกอบรม แต่เป็นเส้นทางการเรียนรู้ตั้งแต่ “การได้รับความรู้” → “การประยุกต์ใช้” → “การปฏิบัติและขยายผล”

ใช้ข้อดีของทั้งออนไลน์และออฟไลน์
ในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา การฝึกอบรมออนไลน์แพร่หลายอย่างรวดเร็วด้วยแรงผลักจากโควิด-19 ไม่ว่าจะเป็น Zoom, Google Meet หรือ Tencent VooV ในจีน
ความสะดวกที่ไม่ต้องเดินทางและสามารถเชื่อมต่อกับต่างประเทศได้นั้นมีค่ามาก แต่ขณะเดียวกัน คุณค่าของการฝึกอบรมแบบออฟไลน์ที่ได้ “แชร์บรรยากาศร่วมกัน” และ “เรียนรู้จากบรรยากาศของสถานที่” ก็ไม่สามารถทดแทนได้
ผมคิดว่าการ ผสมผสานออนไลน์และออฟไลน์ คือรูปแบบการฝึกอบรมด้านการดูแลในอนาคต

ก้าวที่หนึ่งของวิธีสามก้าว: เรียนทฤษฎีให้แน่น
ก้าวแรกคือ การเรียนทฤษฎี (ขั้นพื้นฐาน)
ใช้ PowerPoint และเอกสารประกอบ เพื่อเรียนรู้ประเภทของภาวะสมองเสื่อม อาการหลักและ BPSD (อาการทางพฤติกรรมและจิตใจ) ความสัมพันธ์ระหว่างการแพทย์และการดูแล ระบบประกันการดูแล ฯลฯ
ไม่ว่าจะเป็นออนไลน์หรือออฟไลน์ สิ่งสำคัญคือต้อง “เข้าใจพื้นฐานอย่างมั่นคง” เพราะหากไม่มีรากฐานความรู้ ก็ไม่สามารถประยุกต์ใช้ได้

ก้าวที่สองของวิธีสามก้าว: วิเคราะห์กรณีศึกษาเพื่อพัฒนาทักษะประยุกต์
ก้าวที่สองคือ การวิเคราะห์กรณีศึกษา (ขั้นประยุกต์)
การดูแลนั้นแตกต่างกันไปตามสภาพและภูมิหลังของแต่ละบุคคล และมักไม่เป็นไปตามตำรา
ตัวอย่างเช่น วิธีเดียวกันอาจทำให้บางคนยิ้มได้ แต่บางคนกลับโกรธ หรือสิ่งที่พนักงานมีประสบการณ์ทำได้ดี อาจไม่สำเร็จเมื่อเป็นมือใหม่ทำ
สิ่งสำคัญคือ การแบ่งปันกรณีที่หลากหลาย และวิเคราะห์ว่าทำไมถึงสำเร็จหรือไม่สำเร็จ เพื่อสร้างทักษะการประยุกต์ใช้ที่เหมาะกับหน้างาน

ก้าวที่สามของวิธีสามก้าว: ฝึกปฏิบัติจริงและขยายผล
ก้าวที่สามคือ การฝึกปฏิบัติในสถานที่จริง (ขั้นขยายผล)
โดยใช้ OJT (On-the-Job Training) ลงพื้นที่ทำงานจริงและสอนงาน อาจเป็นการนำวิธีของญี่ปุ่นไปใช้ในสถานที่ทำงานในจีนหรือมาเลเซีย หรือรับผู้ฝึกจากต่างประเทศมาฝึกในญี่ปุ่น
การลงมือทำจริงจะทำให้ได้สัมผัสและการตัดสินใจที่ตำราไม่สามารถให้ได้

จุดแข็งของวิธีสามก้าว: สะสมประสบการณ์ได้ในเวลาสั้น
ประสบการณ์ที่เดิมต้องใช้เวลาทำงาน 5 ปีถึงจะได้ อาจสร้างได้ภายใน 1–2 ปี หากใช้วิธีสามก้าวในการแบ่งปันกรณีอย่างเป็นระบบ
โดยเฉพาะในการพัฒนาบุคลากรดูแลในต่างประเทศ ไม่ใช่การถ่ายโอนวิธีญี่ปุ่นตรง ๆ แต่ต้อง ปรับใช้ให้เหมาะกับระบบและวัฒนธรรมของประเทศนั้น ซึ่งวิธีสามก้าวก็ใช้ได้ดี

วิธีสามก้าวสามารถปรับใช้ตามระดับผู้เรียน
วิธีสามก้าวสามารถปรับให้เหมาะกับการฝึกในแต่ละระดับ เช่น

ผู้เริ่มต้น: เน้นการเรียนทฤษฎีพื้นฐานให้แน่น
ระดับกลางและหัวหน้า: เน้นการวิเคราะห์กรณีเพื่อสร้างทักษะประยุกต์
ผู้ฝึกสอน: ฝึกให้เป็นผู้สอนวิธีสามก้าวได้
การทำให้การฝึกอบรมที่เคยพึ่งพาประสบการณ์หน้างาน กลายเป็นระบบที่ทำซ้ำได้ เป็นสิ่งจำเป็นหากต้องการถ่ายทอดการดูแลของญี่ปุ่นไปต่างประเทศ

การดูแลแบบญี่ปุ่นสู่ต่างประเทศ
ทั่วโลกมีวิธีการดูแลมากมาย เช่น Validation ของสวีเดน หรือ Humanitude ของฝรั่งเศส แต่สิ่งที่หลายประเทศต้องการคือ “แบบญี่ปุ่น”
“การดูแลอย่างมีศักดิ์ศรี (尊厳Well-Kaigo)” ที่ผมสรุปขึ้น สามารถใช้วิธีสามก้าวเพื่อถ่ายทอดไปยังต่างประเทศ ทำให้สามารถพัฒนาบุคลากรและคุณภาพได้ในเวลาสั้น

จากนี้ไป จากตรงนี้
ปัจจุบัน ผมกำลังร่วมมือกับจีน มาเลเซีย และไทย เพื่อพัฒนาการฝึกอบรมแบบผสมผสานออนไลน์และออฟไลน์ โดยใช้วิธีสามก้าวเป็นแกนกลาง
มีการแปลเอกสาร วิดีโอ และสื่อเสียงเป็นหลายภาษา แบ่งปันกรณีจำนวนมาก พร้อมฝึกปฏิบัติจริงเพื่อสร้างทักษะที่เหมาะกับหน้างาน
ผมเชื่อว่ากระบวนการนี้จะช่วยยกระดับความสามารถด้านการดูแลทั้งในและต่างประเทศ และสุดท้ายจะกลายเป็นพลังสำคัญในการสนับสนุนสังคมผู้สูงอายุของญี่ปุ่น

↓↓↓English Translation（英語翻訳）

[Dignity Well-Kaigo] This Was the Method for Care Education — The Three-Step Method

Thinking About Care Education from the Morning Banks of the Sumida River
This morning’s Well-Aging Hour comes to you from a walking radio session along the Sumida River. The wind is strong today, so you may occasionally hear it through the microphone — but that, too, is part of this morning’s scenery.
Sunrise is coming later each day, and it’s often still dim when I wake up. By the time I’ve finished preparing and started walking, I can feel the gentle sunlight and take in serotonin at a calm, steady pace.

Today’s theme is “How to teach dignified care as education”. I’ll talk about the Three-Step Method, which I developed and refined through many years of practice.

The “Three-Step Method” Born from Reflection
Over the years, I have conducted extensive care education both in Japan and abroad.
Especially as I’ve had more opportunities to share Japanese care practices overseas, I’ve reviewed my methods and realized — I’ve naturally been following these three stages all along.
The Three-Step Method is not merely a training sequence; it is a learning flow that connects “acquiring knowledge” → “applying knowledge” → “practicing and expanding”.

Harnessing the Strengths of Both Online and In-Person Learning
In recent years, prompted by the COVID-19 pandemic, online training has rapidly spread, using tools like Zoom, Google Meet, and Tencent VooV in China.
The convenience of connecting across borders without travel is invaluable. Yet, the in-person training’s “power of shared space” and the “atmosphere of the site” are equally irreplaceable.
I believe that a hybrid approach combining online and in-person learning is the future of care education.

Step One: Strengthening the Foundation Through Theory
The first step is theoretical study (foundation phase).
Using PowerPoint and textbooks, participants learn about types of dementia, core symptoms, BPSD (behavioral and psychological symptoms of dementia), the relationship between medicine and care, and the long-term care insurance system.
Whether conducted online or in person, the key is to “firmly grasp the basics”. Without a solid foundation, practical application is impossible.

Step Two: Building Application Skills Through Case Study
The second step is case study (application phase).
Care situations and client backgrounds vary greatly, and real-world practice rarely follows the textbook perfectly.
For example, the same approach might make one person smile but provoke anger in another. A veteran caregiver might succeed where a newcomer struggles.
The key here is to share diverse cases and analyze why certain approaches succeeded or failed, thus cultivating application skills tailored to the realities of the field.

Step Three: Expanding Through On-Site Training
The third step is on-site training (expansion phase).
Through OJT (On-the-Job Training), trainees enter the workplace, provide actual care, and receive guidance. This could mean applying Japanese methods in care sites in China or Malaysia, or welcoming trainees from overseas into Japanese facilities.
Hands-on experience builds sensory awareness and decision-making abilities that no textbook can provide.

The Strength of the Three-Step Method: Accelerated Experience
Experience that might have taken five years to accumulate in the past could be achieved in just one to two years by systematically sharing cases through the Three-Step Method.
In overseas care workforce development, it’s not about simply transplanting Japanese methods, but about adapting them to the systems and cultures of the target country — an area where the Three-Step Method excels.

Applicable Across Levels
The Three-Step Method can be adapted for various levels of training:

Beginners: Focus on thoroughly understanding the basics through theory
Mid-level and Leaders: Emphasize case studies to build application skills
Educators: Train to teach the Three-Step Method itself
Systematizing and making training reproducible — moving away from relying solely on on-the-spot experience — is essential for transmitting Japanese care to the world.

Japanese-Style Care to the World
The world has many care methods, such as Sweden’s Validation and France’s Humanitude. Yet, what is being sought is “Japanese-style care”.
My compilation, Dignity Well-Kaigo, can be delivered overseas through the Three-Step Method, enabling faster human resource development and quality improvement.

From Here, From Now
Currently, in collaboration with China, Malaysia, and Thailand, I am advancing a hybrid model of online and in-person training based on the Three-Step Method.
We are translating textbooks, videos, and audio materials into multiple languages, sharing extensive case examples, and providing on-site training to develop practical, field-ready skills.
I believe this process will elevate care capabilities both domestically and internationally, ultimately becoming a vital force in supporting Japan’s aging society.

Japanese care — from within Japan to beyond its borders.
From here, from now.

TOC

ウエル・エイジング・アカデミー

一緒に長生き時代の課題解決をビジネスとして作り上げませんか？
一人でやらない、介護ビジネスを支援！
ショップ開設戦略立案型
エイジングと介護のプラットフォーム

ウエル・エイジング・アカデミー
ご案内サイト

お問い合わせ&コメントは以下からお寄せください。
如有咨询或留言，请通过以下方式与我们联系
หากต้องการสอบถามข้อมูลหรือติดต่อ กรุณากรอกแบบฟอร์ม
ด้านล่างนี้
Please send your inquiries and comments using the form below.
↓↓↓

お問い合わせフォーム
咨询表单
แบบฟอร์มติดต่อสอบถาม
Inquiry Form