【NHKワールドジャパン】タイの高齢社会放映（日本タイ取材）

昨年12月の日本の介護視察のご案内、及び、1月のタイの介護事業関連の取材が放映されました。

タイは今、アジア諸国の中でも特に急激な人口構造の転換に直面している国の一つである。かつては人口が急増していたが、現在は出生率の低下と高齢化が同時に進行し、社会の前提そのものが大きく揺らいでいる。現在、タイの人口の約14％が65歳以上とされ、2030年代初頭には21％を超え、「超高齢社会」に突入すると予測されている。これは日本に続くアジア全体の共通課題でもあるが、タイの場合、社会保障制度が十分に整う前に超高齢社会を迎えるという点で、より深刻な課題を抱えている。

これまでタイでは、高齢者は家族が自宅で介護することが当たり前とされてきた。しかし、高齢者人口の増加、家族構成の変化、都市化や共働きの拡大などにより、その前提は崩れ始めている。実際、家族介護の限界から、施設介護を選択せざるを得ないケースが増えている。NHKの取材で紹介された介護施設では、パーキンソン病と認知症を患う70歳の男性が入居しており、家族が在宅介護を続けられなくなったことが入居のきっかけだった。経管栄養など高度なケアが必要になると、家庭内で対応するのは難しく、施設に頼らざるを得ない現実が浮き彫りになる。

しかし、タイ国内の介護施設は圧倒的に不足している。65歳以上の人口がすでに1,000万人を超えている一方、全国の介護施設は約800か所にとどまる。また、民間施設の多くは費用が高額で、中間層の家庭にとっても大きな経済的負担となっている。その結果、必要な介護を受けたくても受けられない家庭が数多く存在している。

こうした状況を受け、介護施設の新設やサービス拡充の動きも始まっている。その中で注目されているのが、日本の介護モデルである。バンコク近郊で病院を運営する事業者は、介護施設の建設を計画するにあたり、日本を訪れ、横浜などで施設を視察した。日本が高齢社会の先行国としてどのように対応してきたかを学ぶ中で、大規模・効率重視のケアから、小規模で個別性を重んじるケアへの転換が重要であることに気づいたという。

日本のグループホームでは、少人数制で入居者一人ひとりの生活歴や個性を尊重し、私物を持ち込むことで「ここが自分の家だ」と感じられる環境づくりが行われている。こうしたケアは、入居者の生活の質を大きく高めるだけでなく、高齢者の権利や尊厳を守る実践として評価されている。この視察を通じて、タイ側の事業者も「ベッド数を増やせば収益が上がる」という発想を見直し、規模よりも質、建物よりも人材育成を重視する方向へと考えを転換した。

一方、政府の対応には限界もある。タイ政府は高齢化問題を深刻に受け止めているが、財政的余裕は乏しく、日本のように長期介護を社会保障制度で広くカバーすることは難しい。そのため、タイが特に力を入れているのが「予防」である。転倒防止や健康寿命の延伸を目的としたオンライン講座や運動プログラムなど、民間と連携した予防施策が広がっている。これらは新たな施設を建設するよりも低コストで、多くの高齢者が参加できる点が特徴で、すでに数万人規模の参加者を集めている。

国立老年医学研究所も、治療に予算を集中させるのではなく、健康な高齢者をより元気な状態で保つ政策の重要性を強調している。限られた資源の中で、いかに高齢期を「支える」かではなく、「悪化させない」かが、タイにとっての現実的な戦略となっている。

この文脈で、日本の役割は大きい。日本は世界でも最も高齢化が進んだ国の一つとして、制度、現場、技術の両面で多くの経験を積み重ねてきた。介護ロボットなどの先端技術も含め、その知見はタイだけでなく、シンガポール、ベトナム、マレーシアなど、今後高齢社会に突入する東南アジア諸国にとっても重要な参考となる。各国が単独で課題に向き合うのではなく、日本を含めた国際的な知識共有と協働を進めることが、アジア全体にとっての持続可能な高齢社会への道筋となることが示唆されている。

Thailand is currently facing one of the most dramatic demographic shifts in Asia. After decades of rapid population growth, the country is now experiencing a sharp decline in birth rates alongside rapid population aging. At present, approximately 14% of Thailand’s population is aged 65 or older, and this figure is expected to exceed 21% by the early 2030s, officially classifying Thailand as a “super-aged society.” While this challenge is shared across much of Asia, Thailand’s situation is particularly severe because it will reach this stage before having fully developed social welfare and long-term care systems in place.

Traditionally, elder care in Thailand has been considered a family responsibility, with older adults cared for at home by relatives. However, this assumption is beginning to collapse. Changes in family structure, urbanization, increased labor participation, and the sheer rise in the number of older adults have made family-based care increasingly difficult. NHK’s report highlights a nursing home resident in his seventies who suffers from Parkinson’s disease and dementia. Although his family had cared for him at home, the increasing complexity of his medical needs—such as tube feeding—eventually exceeded what they could manage. For families in similar situations, institutional care becomes the only realistic option.

Yet Thailand’s elder care infrastructure is far from sufficient. While the population aged 65 and over has already surpassed 10 million, there are only about 800 nursing homes nationwide. This severe shortage is compounded by cost barriers: many facilities are too expensive for middle-class families, leaving a significant number of older adults without access to appropriate care. Financial burden has become one of the most critical obstacles preventing families from obtaining the support they need.

In response to growing demand, new care facilities are being planned and developed. Notably, some Thai healthcare operators are turning to Japan for guidance. One hospital operator near Bangkok, for example, visited Yokohama with his staff to study how Japan—one of the world’s most advanced aging societies—has responded to similar challenges. Through these site visits, he recognized the limitations of large-scale, efficiency-driven care models and began to see the value of smaller, more personalized forms of care.

Japanese group homes emphasize small living units, individualized attention, and respect for residents’ personal histories. Residents are encouraged to bring personal belongings, helping them feel that the facility is truly their home. This approach not only improves quality of life but also reflects a deep respect for the rights and dignity of older adults. Inspired by these practices, the Thai operator reconsidered his initial plan to maximize revenue by increasing bed numbers and instead shifted his focus toward human-centered design and staff training.

Training, in fact, emerged as a central issue. Providing high-quality care requires more than physical infrastructure; it demands well-prepared staff who can respond appropriately in emergencies and communicate respectfully with residents. Delivering high-end care while keeping costs affordable for the middle class remains a significant challenge, highlighting the tension between quality and accessibility in Thailand’s evolving care sector.

Government response, while serious, is constrained by limited financial resources. Thailand is still a developing country, and unlike Japan, it cannot afford to provide comprehensive long-term care coverage through its social security system. As a result, the government is placing strong emphasis on preventive measures. These include online programs and exercise courses aimed at preventing falls and extending healthy life expectancy. Such initiatives are far more cost-effective than building new facilities and allow large numbers of older adults to participate. Some programs have already attracted tens of thousands of participants.

The government-run Institute of Geriatric Medicine stresses that prevention is key: rather than spending limited budgets on treatment after health declines, policies should focus on keeping healthy older adults healthy for as long as possible. This strategy reflects a pragmatic response to resource constraints and the realities of rapid aging.

Within this broader context, Japan’s role is increasingly significant. As one of the world’s most aged societies, Japan has accumulated extensive experience in policy design, care practices, and technological innovation, including the use of care robots and assistive technologies. These lessons are valuable not only for Thailand but also for other Southeast Asian countries such as Singapore, Vietnam, and Malaysia, which are expected to enter aged or super-aged stages in the coming decades.

The report ultimately suggests that aging should not be addressed by countries in isolation. Through shared knowledge, mutual learning, and regional cooperation—particularly between Japan and Southeast Asia—there is an opportunity to build more sustainable, dignified, and inclusive systems of care. By working together, these societies can better navigate the profound transformation brought about by population aging and ensure that older adults are supported with dignity and respect.

ประเทศไทยกำลังเผชิญกับการเปลี่ยนแปลงโครงสร้างประชากรที่รุนแรงที่สุดประเทศหนึ่งในเอเชีย หลังจากช่วงเวลาของการเติบโตทางประชากรอย่างรวดเร็ว ประเทศไทยกลับเข้าสู่ยุคที่อัตราการเกิดลดลงอย่างมาก พร้อมกับการเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็วของประชากรสูงอายุ ปัจจุบัน ประมาณ 14% ของประชากรไทยมีอายุ 65 ปีขึ้นไป และคาดว่าตัวเลขนี้จะเกิน 21% ในช่วงต้นทศวรรษ 2030 ซึ่งหมายความว่าประเทศไทยจะก้าวเข้าสู่ “สังคมสูงวัยระดับสุดยอด (Super-aged society)” อย่างเป็นทางการ แม้ว่านี่จะเป็นความท้าทายที่หลายประเทศในเอเชียต้องเผชิญร่วมกัน แต่กรณีของไทยมีความรุนแรงเป็นพิเศษ เนื่องจากประเทศกำลังเข้าสู่สังคมสูงวัยขั้นสูงก่อนที่ระบบสวัสดิการและการดูแลระยะยาวจะพัฒนาอย่างสมบูรณ์

ในอดีต การดูแลผู้สูงอายุในประเทศไทยถือเป็นหน้าที่ของครอบครัว ผู้สูงอายุส่วนใหญ่มักได้รับการดูแลที่บ้านโดยญาติพี่น้อง อย่างไรก็ตาม สมมติฐานนี้กำลังพังทลายลงอย่างชัดเจน การเปลี่ยนแปลงของโครงสร้างครอบครัว ความเป็นเมือง การทำงานของสมาชิกในครอบครัว และจำนวนผู้สูงอายุที่เพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว ทำให้การดูแลภายในครอบครัวทำได้ยากขึ้น รายงานของ NHK ได้นำเสนอกรณีของชายวัยกว่า 70 ปีที่ป่วยเป็นโรคพาร์กินสันและภาวะสมองเสื่อม แม้ครอบครัวจะดูแลเขาที่บ้านมาโดยตลอด แต่เมื่ออาการทรุดหนักและต้องให้อาหารทางสายยาง ความต้องการการดูแลก็เกินขีดความสามารถของครอบครัว สถานดูแลจึงกลายเป็นทางเลือกเดียวที่เป็นจริงสำหรับหลายครอบครัวในสถานการณ์ลักษณะเดียวกัน

อย่างไรก็ตาม โครงสร้างพื้นฐานด้านการดูแลผู้สูงอายุของประเทศไทยยังไม่เพียงพออย่างมาก ในขณะที่ประชากรอายุ 65 ปีขึ้นไปมีมากกว่า 10 ล้านคนทั่วประเทศ กลับมีสถานดูแลผู้สูงอายุเพียงประมาณ 800 แห่งเท่านั้น นอกจากจำนวนจะไม่เพียงพอแล้ว ค่าใช้จ่ายยังเป็นอุปสรรคสำคัญ สถานดูแลจำนวนมากมีค่าใช้จ่ายสูงเกินกว่าที่ครอบครัวชนชั้นกลางจะรับไหว ส่งผลให้ผู้สูงอายุจำนวนไม่น้อยไม่สามารถเข้าถึงการดูแลที่เหมาะสมได้ ภาระทางการเงินจึงกลายเป็นปัจจัยสำคัญที่ขัดขวางการเข้าถึงบริการดูแล

เพื่อตอบสนองต่อความต้องการที่เพิ่มขึ้น จึงเริ่มมีการวางแผนและพัฒนาสถานดูแลแห่งใหม่ หนึ่งในแนวโน้มที่น่าสนใจคือ ผู้ประกอบการด้านการแพทย์และการดูแลของไทยหันไปศึกษาประสบการณ์จากประเทศญี่ปุ่น ผู้บริหารโรงพยาบาลแห่งหนึ่งใกล้กรุงเทพฯ ได้เดินทางไปเยี่ยมชมสถานดูแลในโยโกฮามะ พร้อมกับทีมงาน เพื่อเรียนรู้ว่าญี่ปุ่นในฐานะประเทศที่เข้าสู่สังคมสูงวัยมาก่อน ได้รับมือกับปัญหาเหล่านี้อย่างไร จากการศึกษาดูงาน เขาตระหนักถึงข้อจำกัดของการดูแลแบบขนาดใหญ่ที่เน้นประสิทธิภาพ และเริ่มมองเห็นคุณค่าของการดูแลแบบขนาดเล็กที่ให้ความสำคัญกับรายบุคคล

สถานดูแลแบบกลุ่มย่อย (Group Home) ในญี่ปุ่นเน้นการอยู่อาศัยเป็นหน่วยเล็ก ให้ความสำคัญกับประวัติชีวิตและตัวตนของผู้สูงอายุ ผู้อยู่อาศัยได้รับการสนับสนุนให้นำของใช้ส่วนตัวติดตัวมา เพื่อให้รู้สึกว่าสถานที่นั้นคือ “บ้าน” อย่างแท้จริง แนวทางนี้ไม่เพียงช่วยยกระดับคุณภาพชีวิตของผู้สูงอายุ แต่ยังสะท้อนถึงการเคารพสิทธิและศักดิ์ศรีของพวกเขาอย่างแท้จริง แรงบันดาลใจจากญี่ปุ่นทำให้ผู้ประกอบการไทยทบทวนแนวคิดเดิมที่เน้นเพิ่มจำนวนเตียงเพื่อสร้างรายได้ และหันมาให้ความสำคัญกับการออกแบบที่ยึดมนุษย์เป็นศูนย์กลางและการพัฒนาบุคลากรมากขึ้น

ประเด็นเรื่องการฝึกอบรมบุคลากรจึงกลายเป็นหัวใจสำคัญ การให้บริการดูแลที่มีคุณภาพไม่ใช่แค่เรื่องของอาคารหรืออุปกรณ์ แต่ต้องอาศัยบุคลากรที่มีทักษะ สามารถรับมือกับสถานการณ์ฉุกเฉิน และสื่อสารกับผู้สูงอายุอย่างเคารพ การรักษาสมดุลระหว่างการให้บริการคุณภาพสูงกับการควบคุมค่าใช้จ่ายให้อยู่ในระดับที่ชนชั้นกลางเข้าถึงได้ ยังคงเป็นความท้าทายใหญ่ของภาคการดูแลในประเทศไทย

ในขณะเดียวกัน บทบาทของรัฐบาลก็มีข้อจำกัด แม้ว่ารัฐบาลไทยจะให้ความสำคัญกับปัญหาสังคมสูงวัยอย่างจริงจัง แต่ทรัพยากรทางการเงินมีจำกัด ประเทศไทยไม่สามารถจัดระบบประกันการดูแลระยะยาวแบบครอบคลุมเหมือนญี่ปุ่นได้ ด้วยเหตุนี้ รัฐบาลจึงให้ความสำคัญกับ “การป้องกัน” เป็นหลัก โครงการออนไลน์และหลักสูตรการออกกำลังกายเพื่อป้องกันการหกล้มและยืดอายุสุขภาพจึงได้รับการส่งเสริม มาตรการเหล่านี้มีต้นทุนต่ำกว่าการสร้างสถานดูแลใหม่ และเปิดโอกาสให้ผู้สูงอายุจำนวนมากเข้าร่วม โดยบางโครงการมีผู้เข้าร่วมแล้วนับหมื่นคน

สถาบันเวชศาสตร์ผู้สูงอายุของรัฐเน้นย้ำว่า การป้องกันคือกุญแจสำคัญ แทนที่จะใช้ทรัพยากรจำนวนจำกัดไปกับการรักษาเมื่อสุขภาพทรุดโทรม ควรมุ่งเน้นการรักษาความแข็งแรงของผู้สูงอายุที่ยังมีสุขภาพดีให้นานที่สุด แนวคิดนี้สะท้อนถึงการตอบสนองอย่างเป็นจริงต่อข้อจำกัดด้านทรัพยากรและความเร็วของการเข้าสู่สังคมสูงวัย

ในบริบทนี้ บทบาทของญี่ปุ่นมีความสำคัญอย่างยิ่ง ในฐานะหนึ่งในประเทศที่มีสังคมสูงวัยมากที่สุดในโลก ญี่ปุ่นได้สั่งสมประสบการณ์ด้านนโยบาย การปฏิบัติการดูแล และเทคโนโลยีขั้นสูง เช่น หุ่นยนต์ดูแลผู้สูงอายุ ความรู้เหล่านี้ไม่เพียงเป็นประโยชน์ต่อประเทศไทย แต่ยังรวมถึงประเทศอื่น ๆ ในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ เช่น สิงคโปร์ เวียดนาม และมาเลเซีย ซึ่งคาดว่าจะเข้าสู่สังคมสูงวัยในอีกไม่กี่ทศวรรษข้างหน้า

รายงานนี้ชี้ให้เห็นว่า ปัญหาสังคมสูงวัยไม่ควรถูกแก้ไขโดยแต่ละประเทศอย่างโดดเดี่ยว การแลกเปลี่ยนความรู้ การเรียนรู้ร่วมกัน และความร่วมมือระดับภูมิภาค โดยเฉพาะระหว่างญี่ปุ่นกับประเทศในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ จะช่วยสร้างระบบการดูแลที่ยั่งยืน มีศักดิ์ศรี และครอบคลุมมากขึ้น การทำงานร่วมกันเช่นนี้จะช่วยให้สังคมต่าง ๆ รับมือกับการเปลี่ยนแปลงทางประชากรครั้งใหญ่นี้ และดูแลผู้สูงอายุด้วยความเคารพและศักดิ์ศรีอย่างแท้จริง

タイの高齢社会放映（日本タイ取材）
NHKワールドジャパン
ニュースルーム東京
（放映日時）1月29日20時